Nhận diện quảng cáo sai sự thật và cách bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Sự phát triển của nền kinh tế số và hoạt động kinh doanh trực tuyến đã tạo điều kiện cho quảng cáo tiếp cận người tiêu dùng nhanh hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, cùng với đó là tình trạng quảng cáo sai sự thật, quảng cáo phóng đại công dụng hoặc sử dụng các thông tin thiếu căn cứ vẫn diễn ra khá phổ biến, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người tiêu dùng.

Đầu năm nay, chị Nguyễn Thị Hoa (35 tuổi, Hà Nội) mua một bộ mỹ phẩm được quảng cáo trên TikTok với cam kết "xóa nám sau 14 ngày". Trong các video quảng bá, nhiều người chia sẻ kết quả tích cực cùng những hình ảnh thay đổi rõ rệt trước và sau khi sử dụng sản phẩm. Tin vào những lời giới thiệu đó, chị quyết định đặt mua với giá gần 2 triệu đồng.

"Tôi sử dụng gần một tháng nhưng không thấy hiệu quả như quảng cáo. Khi phản ánh với người bán thì chỉ nhận được câu trả lời rằng hiệu quả còn tùy cơ địa", chị Hoa cho biết.

Tương tự, anh Trần Văn Minh (TP. Hồ Chí Minh) từng chi hàng chục triệu đồng cho một khóa học trực tuyến được quảng bá có thể giúp học viên nhanh chóng tạo nguồn thu nhập ổn định. Tuy nhiên, sau khi tham gia, anh nhận thấy nội dung khóa học không khác nhiều so với các tài liệu miễn phí trên internet.

"Tôi bị thuyết phục bởi những lời cam kết quá hấp dẫn và các câu chuyện thành công được giới thiệu trong quảng cáo. Sau này mới nhận ra phần lớn chỉ là những thông tin được chọn lọc để tạo niềm tin cho người xem", anh Minh chia sẻ.

Những câu chuyện như vậy không còn là cá biệt. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng phụ thuộc vào thông tin trên mạng xã hội để lựa chọn sản phẩm, việc nhận diện quảng cáo sai sự thật trở thành kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ mình.

Người tiêu dùng lướt mạng xã hội với dày đặc quảng cáo trên màn hình điện thoại. (Ảnh minh họa từ internet).

5 dấu hiệu nhận biết quảng cáo sai sự thật trên mạng xã hội

Dấu hiệu đầu tiên là sử dụng những từ ngữ mang tính khẳng định tuyệt đối như "số một", "tốt nhất", "duy nhất", "hàng đầu", "vượt trội nhất". Đây là hình thức quảng cáo rất phổ biến hiện nay. Tuy nhiên, không ít trường hợp các doanh nghiệp hoặc cá nhân đưa ra những tuyên bố này mà không công bố bất kỳ căn cứ hay kết quả đánh giá khách quan nào.

Dấu hiệu thứ hai là cam kết hiệu quả phi thực tế. Những lời quảng cáo như "giảm 10kg trong một tuần", "xóa nám sau vài ngày", "chữa dứt điểm bệnh", "đầu tư chắc chắn sinh lời" thường đánh trúng tâm lý mong muốn đạt kết quả nhanh của khách hàng. Trên thực tế, rất ít sản phẩm hoặc dịch vụ có thể mang lại hiệu quả tuyệt đối như những gì được quảng bá.

Dấu hiệu thứ ba là chỉ xuất hiện lời khen nhưng thiếu thông tin kiểm chứng. Nhiều video quảng cáo tràn ngập những nhận xét tích cực, hình ảnh đẹp mắt và các câu chuyện thành công, nhưng lại không có thông tin về nguồn gốc sản phẩm, giấy phép lưu hành, chứng nhận chất lượng hoặc tài liệu chứng minh công dụng. Khi quảng cáo chỉ dựa vào cảm xúc mà thiếu dữ liệu xác thực, người tiêu dùng cần đặc biệt thận trọng.

Dấu hiệu thứ tư là tạo áp lực mua hàng bằng cảm giác khan hiếm hoặc cấp bách. Các cụm từ như "chỉ còn hôm nay", "cơ hội cuối cùng", "sắp hết hàng", "chỉ còn vài suất" xuất hiện dày đặc trong các phiên livestream bán hàng. Nhiều trường hợp, chương trình khuyến mại vẫn được lặp lại liên tục sau đó nhưng vẫn được quảng bá như một cơ hội hiếm có để thúc đẩy khách hàng ra quyết định nhanh chóng.

Dấu hiệu thứ năm là lợi dụng uy tín của người nổi tiếng hoặc người có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Không ít người tiêu dùng có xu hướng tin tưởng sản phẩm chỉ vì được giới thiệu bởi một nghệ sĩ, KOL hoặc người nổi tiếng. Tuy nhiên, sự nổi tiếng của người quảng cáo không phải là căn cứ để bảo đảm chất lượng hay công dụng thực tế của sản phẩm.

Theo các chuyên gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nếu một quảng cáo xuất hiện đồng thời nhiều dấu hiệu nêu trên, người dân cần dành thời gian kiểm chứng thêm thông tin trước khi quyết định mua hàng hoặc sử dụng dịch vụ.

Người tiêu dùng có thể yêu cầu thẩm định nội dung quảng cáo

Bên cạnh việc nâng cao kỹ năng nhận diện quảng cáo sai sự thật, người tiêu dùng hiện đã có thêm một công cụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi của mình.

Theo Thông tư số 12/2026/TT-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, có hiệu lực từ ngày 5/7/2026, tổ chức, cá nhân có nhu cầu thẩm định sản phẩm quảng cáo được quyền gửi yêu cầu thẩm định sản phẩm quảng cáo đến cơ quan chủ trì tham mưu quản lý nhà nước về quảng cáo ở trung ương theo mẫu quy định.

Người dân cần chủ động kiểm chứng thông tin và sử dụng các cơ chế pháp lý để bảo vệ quyền lợi trước những quảng cáo có dấu hiệu sai sự thật. (Ảnh minh họa từ internet).

Sau khi tiếp nhận yêu cầu, cơ quan quản lý sẽ thành lập Hội đồng thẩm định sản phẩm quảng cáo để tiến hành xem xét nội dung quảng cáo. Trên cơ sở kết quả thẩm định, cơ quan chủ trì tham mưu quản lý nhà nước về quảng cáo ở trung ương sẽ trình Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành kết luận về sự phù hợp của sản phẩm quảng cáo với quy định của pháp luật và gửi cho tổ chức, cá nhân có yêu cầu.

Các chuyên gia cho rằng đây là một điểm mới đáng chú ý bởi trước đây, khi phát hiện quảng cáo có dấu hiệu sai sự thật hoặc gây hiểu lầm, phần lớn người dân chỉ biết phản ánh trên mạng xã hội hoặc gửi đơn kiến nghị tới các cơ quan chức năng. Trong khi đó, quy định mới đã tạo ra một cơ chế chính thức để người dân đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, đánh giá nội dung quảng cáo.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh quảng cáo trên môi trường số ngày càng phát triển mạnh. Nhiều nội dung quảng cáo hiện nay được lan truyền với tốc độ rất nhanh, có thể tiếp cận hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người chỉ trong thời gian ngắn. Nếu không được kiểm soát kịp thời, những thông tin sai lệch hoặc phóng đại có thể gây thiệt hại cho số lượng lớn người tiêu dùng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng không phải mọi quảng cáo gây tranh cãi đều là quảng cáo sai sự thật. Việc đánh giá cần dựa trên hồ sơ, tài liệu chứng minh và các quy định pháp luật hiện hành. Chính vì vậy, cơ chế thẩm định được quy định trong Thông tư số 12/2026/TT-BVHTTDL được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường tính minh bạch, khách quan trong hoạt động quảng cáo.

Trong thời đại số, pháp luật là một lớp bảo vệ quan trọng, nhưng sự tỉnh táo của người tiêu dùng vẫn là "hàng rào" đầu tiên và hiệu quả nhất. Trước những lời quảng cáo quá hấp dẫn trên mạng xã hội, thay vì vội vàng tin tưởng, người dân cần chủ động kiểm chứng thông tin, tìm hiểu nguồn gốc sản phẩm và sử dụng các công cụ pháp lý sẵn có để bảo vệ quyền lợi của mình. Khi người tiêu dùng biết cách nhận diện và lên tiếng trước những quảng cáo thiếu trung thực, môi trường quảng cáo mới có thể phát triển theo hướng minh bạch, lành mạnh và tôn trọng quyền lợi khách hàng.

Khép lại "vùng xám" quảng cáo của người có ảnh hưởng trên mạng xã hội Nghề “hái ra tiền” từ việc nhận booking, livestream review sản phẩm của những người có ảnh hưởng (KOLs/Influencers) đã có những quy định quản lý nghiêm ngặt. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật số 75/2025/QH15 của Quốc hội về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, và Nghị định số 87/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa, quảng cáo có hiệu lực 15/5/2026 đã dựng lên một “hàng rào pháp lý” vững chắc, lần đầu tiên định danh và quy trách nhiệm trực tiếp đến những người dùng sức ảnh hưởng để định hướng người tiêu dùng.

Quảng cáo AI, review ảo và những chiếc “bẫy” người tiêu dùng khó nhận ra Chỉ vài phút lướt mạng xã hội, người dùng có thể bắt gặp hàng loạt video quảng cáo mỹ phẩm có hiệu quả “thần tốc”, thực phẩm chức năng được giới thiệu như thuốc chữa bệnh hay những buổi livestream bán hàng với hàng chục nghìn lượt xem cùng vô số bình luận khen ngợi sản phẩm. Trong thế giới số, quyết định mua hàng ngày càng diễn ra nhanh hơn, nhưng khả năng kiểm chứng thông tin lại khó hơn bao giờ hết.