Nguồn lực quốc tế góp sức giáo dục khí hậu, phục hồi rừng tại Thanh Hóa
Hơn 11.000 lượt học sinh, sinh viên được tiếp cận giáo dục khí hậu, 44.440 cây tràm được trồng trên diện tích 10 ha rừng tại Vườn Quốc gia Bến En là những kết quả nổi bật của dự án “Tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của trẻ em và cộng đồng thông qua giáo dục về khí hậu và trồng rừng tại tỉnh Thanh Hóa”. Dự án được triển khai trong giai đoạn 2024-2026 với sự hỗ trợ của Hyundai Engineering, thông qua hợp tác giữa tổ chức Save the Children, Trường Đại học Hồng Đức và Vườn Quốc gia Bến En.
TỪ NHẬN THỨC ĐẾN HÀNH ĐỘNG
Em biết là không nên dùng nhiều túi nilon hay cốc nhựa, nhưng xung quanh ai cũng dùng vậy mà cô. Em không muốn mình trở nên khác biệt.
Đó là lời tâm sự của một học sinh trong buổi học trải nghiệm về biến đổi khí hậu tại Trường Đại học Hồng Đức (tỉnh Thanh Hóa), được cô Lê Thị Hường, giảng viên Khoa Nông nghiệp và Môi trường, giáo viên Trung tâm Giáo dục Biến đổi khí hậu của trường kể lại.
Ngay sau lời tâm sự ấy, một học sinh khác lên tiếng: “Vậy thì mình rủ thêm các bạn cùng làm đi cô! Nếu nhiều người cùng làm thì đâu còn là khác biệt nữa!”. Cuộc đối thoại ngắn khiến cô Hường nhớ mãi trong hành trình ba năm đồng hành cùng học sinh tại Trung tâm. Theo cô, đôi khi trẻ em không thiếu hiểu biết về biến đổi khí hậu mà cần thêm sự tự tin và những người bạn đồng hành để bắt đầu thay đổi.
Chính những buổi học trải nghiệm tại Trung tâm Giáo dục Biến đổi khí hậu đã tạo cơ hội để học sinh từng bước hình thành sự tự tin ấy. Thay vì chỉ lắng nghe và ghi nhớ kiến thức, các em được trực tiếp tham gia trò chơi, thảo luận nhóm, đặt câu hỏi, trình bày và bảo vệ quan điểm của mình về những vấn đề môi trường. Những học sinh ban đầu còn e dè dần trở nên hào hứng, chủ động tranh luận về hiệu quả của từng giải pháp và cùng tìm cách thay đổi những thói quen chưa có lợi cho môi trường.
Điều khiến cô Hường ấn tượng nhất là sự chuyển biến từ nhận thức sang hành động. Các em không còn chỉ dừng lại ở việc biết điều gì nên làm mà bắt đầu suy nghĩ mình có thể làm gì, làm như thế nào và vận động những người xung quanh cùng tham gia. Những hành động như: tiết kiệm điện, hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần hay cùng bạn bè thực hiện sáng kiến xanh... trở thành cách để học sinh đưa kiến thức từ lớp học vào cuộc sống.
Giáo dục biến đổi khí hậu không chỉ là truyền đạt kiến thức. Đó là quá trình gieo những hạt giống của trách nhiệm, hy vọng và hành động
- Cô Lê Thị Hường cho biết -
Những chuyển biến ấy là một trong những kết quả của dự án “Tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của trẻ em và cộng đồng thông qua giáo dục về khí hậu và trồng rừng tại tỉnh Thanh Hóa”.
Dự án đã xây dựng và đưa vào hoạt động Trung tâm Giáo dục Biến đổi khí hậu tại Trường Đại học Hồng Đức từ năm 2024. Cùng với đó, dự án phát triển bộ giáo trình giáo dục biến đổi khí hậu gồm 5 tập, kết hợp kiến thức nền tảng, nội dung giáo dục địa phương, hoạt động trải nghiệm và các chuyên đề tích hợp trong chương trình phổ thông. Chương trình trải nghiệm tại Trung tâm đã được Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá về mức độ phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Theo báo cáo tổng kết, đến thời điểm bàn giao, hơn 5.000 lượt học sinh trung học phổ thông thuộc trên 110 lớp đã tham gia các hoạt động học tập, trải nghiệm tại Trung tâm. Hơn 6.000 lượt sinh viên Trường Đại học Hồng Đức được tiếp cận kiến thức về biến đổi khí hậu thông qua hơn 60 lớp học phần “Đại cương về biến đổi khí hậu”.
Kết quả đánh giá cho thấy 59% học sinh được khảo sát báo cáo kiến thức và nhận thức về biến đổi khí hậu đã tăng lên; 80% hài lòng hoặc rất hài lòng với khóa học. Đặc biệt, 93,9% học sinh được đánh giá đã chủ động thực hiện ít nhất một hành động bảo vệ môi trường sau khi tham gia, phổ biến là tiết kiệm điện, giảm sử dụng túi nhựa và phổ biến kiến thức cho người xung quanh.
Dự án cũng đã thành lập một Câu lạc bộ học sinh, sinh viên nòng cốt về biến đổi khí hậu gồm 20 thành viên, tham gia xây dựng và tổ chức 4 chiến dịch cùng 11 sự kiện truyền thông, thu hút hơn 8.000 lượt học sinh tham gia. Thông qua những hoạt động gần gũi như giảm rác thải nhựa, phân loại rác, sử dụng tiết kiệm điện nước và chia sẻ kiến thức về biến đổi khí hậu, các em đã góp phần lan tỏa những thay đổi tích cực trong trường học và cộng đồng.
Ông Lê Hoàng Bá Huyền, Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức, đánh giá Trung tâm đã tạo thêm không gian để học sinh, sinh viên tiếp cận kiến thức thông qua trải nghiệm thực tế. Sau khi tiếp nhận bàn giao, nhà trường sẽ tiếp tục vận hành Trung tâm, phát huy hệ thống học liệu, các hoạt động đã được xây dựng và tăng cường kết nối với các trường phổ thông nhằm đưa giáo dục về biến đổi khí hậu đến với nhiều học sinh hơn.
PHỤC HỒI HỆ SINH THÁI BẾN EN
Song song với hợp phần giáo dục khí hậu, dự án còn triển khai hoạt động trồng rừng tại Vườn Quốc gia Bến En, góp phần phục hồi hệ sinh thái bán ngập nước ven lòng hồ Sông Mực và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Trong giai đoạn 2024-2026, dự án đã hỗ trợ trồng thử nghiệm và chăm sóc 44.440 cây tràm cừ trên diện tích 10 ha tại khu vực bán ngập nước lòng hồ Sông Mực.
Tràm cừ là loài cây có khả năng thích nghi với điều kiện ngập nước. Việc trồng loài cây này được kỳ vọng góp phần hạn chế sự xâm lấn của cây mai dương - một loài thực vật ngoại lai, đồng thời giảm xói mòn, bồi lắng lòng hồ, bảo vệ nguồn nước và phục hồi cảnh quan sinh thái.
Những cây tràm cừ được trồng trong khuôn khổ dự án. (Ảnh: SCI)
Theo ông Lê Công Cường, Giám đốc Vườn Quốc gia Bến En, khu vực này có hệ sinh thái rừng nhiệt đới thường xanh và đất ngập nước đặc sắc, là nơi sinh sống của nhiều loài động vật hoang dã, trong đó có các loài chim di cư từ Đông Bắc Á. Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu, sự ổn định của hệ sinh thái và tính đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Bến En đang phải đối mặt với nhiều thách thức.
Hoạt động trồng rừng tại khu vực bán ngập nước vì vậy nhằm tăng diện tích cây xanh, hướng tới phục hồi sinh cảnh và hỗ trợ công tác bảo tồn thiên nhiên. Việc phục hồi thảm thực vật cũng tạo điều kiện cải thiện môi trường sống của các loài động vật dưới nước, chim di cư và những loài sinh vật khác.
Theo ông Lê Công Cường, điểm đáng chú ý của dự án là sự kết nối giữa hoạt động phục hồi hệ sinh thái tại Vườn Quốc gia Bến En với chương trình giáo dục khí hậu tại Trường Đại học Hồng Đức. Qua đó, học sinh, sinh viên có cơ hội tiếp cận thực tế công tác bảo tồn và hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa hành động của con người với việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Lễ bàn giao và tổng kết dự án được tổ chức ngày 14/10 tại tỉnh Thanh Hóa đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn triển khai với sự hỗ trợ của dự án sang giai đoạn các đối tác địa phương tiếp tục quản lý và phát huy kết quả. Theo kế hoạch, Trường Đại học Hồng Đức chịu trách nhiệm duy trì hoạt động Trung tâm Giáo dục Biến đổi khí hậu, tiếp tục khai thác hệ thống học liệu và mở rộng hoạt động giáo dục trải nghiệm. Vườn Quốc gia Bến En tiếp tục theo dõi, chăm sóc và bảo vệ diện tích rừng tràm đã trồng, bảo đảm các kết quả phục hồi sinh thái được duy trì trong thời gian tới.
Bà Chae Jeewon, đại diện Tổ chức Save the Children Hàn Quốc đánh giá, thành quả có ý nghĩa nhất của dự án là tạo nền tảng để trẻ em và thanh thiếu niên không chỉ là người thụ hưởng mà còn chủ động tham gia, tổ chức và lan tỏa các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong đó, Save the Children Hàn Quốc đóng vai trò kết nối Hyundai Engineering với Save the Children Việt Nam, Trường Đại học Hồng Đức và Vườn Quốc gia Bến En, qua đó kết hợp nguồn lực doanh nghiệp với chuyên môn giáo dục và bảo tồn hệ sinh thái.
Bà nhấn mạnh, yếu tố quyết định sự bền vững không phải là kéo dài hỗ trợ từ bên ngoài, mà là năng lực và vai trò làm chủ của các đối tác địa phương. Việc Trường Đại học Hồng Đức tiếp tục vận hành Trung tâm Giáo dục Biến đổi khí hậu, Vườn Quốc gia Bến En duy trì chăm sóc, bảo vệ rừng tràm và học sinh, sinh viên tiếp tục lan tỏa những hành động vì khí hậu sẽ giúp các kết quả của dự án được phát huy sau khi kết thúc.
Ông Kim MinSeok, Trưởng bộ phận Quản trị phát triển bền vững, Văn phòng Chiến lược Marketing, Hyundai Engineering cho biết việc kết hợp giáo dục khí hậu với phục hồi rừng vừa thúc đẩy sự tham gia của thanh thiếu niên, vừa thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp trong bảo vệ hệ sinh thái địa phương. Hyundai Engineering kỳ vọng Trung tâm Giáo dục Biến đổi khí hậu sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, tăng cường kết nối với các trường học, trong khi diện tích rừng trồng tại Vườn Quốc gia Bến En được quản lý, chăm sóc và bảo tồn lâu dài. Đặc biệt, doanh nghiệp mong muốn mô hình giáo dục khí hậu của dự án sẽ được nhân rộng tại Thanh Hóa và các địa phương khác trên cả nước, góp phần thúc đẩy những hành động ứng phó với biến đổi khí hậu tại Việt Nam.
Theo ông Vương Đình Giáp, Giám đốc Chương trình Save the Children Việt Nam, để phát huy những thành quả đã đạt được, ông kỳ vọng Thanh Hóa sẽ xây dựng mô hình giáo dục biến đổi khí hậu quy mô cấp tỉnh, với sự tham gia của chính quyền, các nhà khoa học, trường đại học, trường phổ thông và doanh nghiệp.
“Một trong những mơ ước của tôi là 3 hoặc 5 năm tới, chúng ta sẽ có mặt lại ở đây, giới thiệu một mô hình hoàn chỉnh về giáo dục biến đổi khí hậu quy mô cấp tỉnh”, ông nói, đồng thời bày tỏ mong muốn mô hình được nhân rộng tại các địa phương khác của Việt Nam và giới thiệu ra quốc tế.
Save the Children Intenational tại Việt Nam cam kết tiếp tục kết nối, huy động các nguồn lực phù hợp để đồng hành cùng Thanh Hóa hiện thực hóa mục tiêu này.
Dịp này, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa tặng Bằng khen cho ba tổ chức có đóng góp trong giai đoạn 2024-2026, gồm Công ty Hyundai Engineering Co., Ltd. (Hàn Quốc), Tổ chức Save the Children Hàn Quốc và Tổ chức Save the Children Việt Nam.
Trong đó, Hyundai Engineering được ghi nhận vì những đóng góp trong công tác trồng rừng, giáo dục biến đổi khí hậu cho thanh thiếu niên và cộng đồng; Save the Children Hàn Quốc có nhiều đóng góp trong vận động viện trợ phi chính phủ nước ngoài cho hoạt động trồng rừng, giáo dục khí hậu; Save the Children Việt Nam được khen thưởng vì thành tích vận động viện trợ phi chính phủ nước ngoài, góp phần phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.
Thực hiện: Mai Anh - Đinh Hòa