Dưới mái nhà sàn bản Luân Giói: Nơi thời gian đọng lại qua tiếng khèn và bếp lửa

Từ tiếng bước chân trên sàn gỗ đến nếp nhà gia phong

Thung lũng Mường Luân những ngày cuối năm se lạnh, khói bếp từ những nếp nhà sàn san sát ở bản Luân Giói lại quyện vào sương sớm, vắt vẻo trên những triền đồi. Tìm về bản Luân Giói – nơi đồng bào Thái gìn giữ trọn vẹn bản sắc thuần khiết từ kiến trúc đến nếp sinh hoạt, chúng tôi ghé thăm ngôi nhà sàn của gia đình ông Lò Văn Tin.

Bước chân lên chiếc cầu thang bằng gỗ được mài giũa nhẵn bóng theo năm tháng, âm thanh kẽo kẹt phát ra như tiếng thở của thời gian. Ngôi nhà sàn năm gian thoáng đãng, được lợp bằng fibro xi măng cũ, hoặc bằng tôn nhưng cấu trúc bên trong vẫn tuân thủ nghiêm ngặt theo không gian văn hóa nguyên thủy của người Thái Tây Bắc.

Bản Luân Giói, xã Mường Luân mang đậm nét truyền thống của đồng bào Thái. (Ảnh: Duy Linh)

Trong quan niệm của người Thái nơi đây, ngôi nhà sàn không chỉ là chốn đi về mà còn phản ánh trật tự, kỷ cương gia đình. Gian chính rộng rãi là nơi tiếp khách quý, là không gian sinh hoạt chung và đặt bàn thờ gia tiên ở vị trí trang nghiêm nhất, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Phía trong là buồng ngủ của các thành viên, được phân chia rành mạch giữa không gian của cha mẹ và con cái.

“Nhà sàn ở Luân Giói này giống như một cơ thể sống. Mỗi cột cái, mỗi góc bếp đều gắn với những câu chuyện dựng bản, lập mương của ông cha từ đời trước. Người trẻ lớn lên trên sàn nhà này, học cách ứng xử, kính trên nhường dưới cũng từ nếp nhà này mà nên,” ông Tin chậm rãi chia sẻ bên ấm trà xanh đậm vị núi rừng.

Chính không gian quần tụ 100% đồng bào Thái ấy đã nuôi dưỡng văn hóa ứng xử đậm đà bản sắc. Đó là cách người lớn hướng dẫn trẻ nhỏ khoanh tay chào khách, cách vun vén bữa cơm gia đình quây quần bên mâm mây, hay tiếng dặn dò con cháu giữ gìn tiếng nói mẹ đẻ giữa thời kỳ mới.

Đổi thay để thích ứng, nhưng hồn cốt bản làng vẫn ở lại

Theo dòng chảy của nhịp sống hiện đại, kiến trúc và nhịp sinh hoạt tại Luân Giói cũng ít nhiều chịu tác động. Nhiều gia đình đã lựa chọn cải tạo nhà ở, kết hợp vật liệu hiện đại như bê tông, gạch men hoặc lợp mái tôn để đảm bảo sự kiên cố và tiện nghi trong mùa mưa lũ.

Tuy nhiên, điều đáng quý là giữa một bản làng thuần Thái như Luân Giói, người dân chưa bao giờ làm lu mờ đi bản sắc của mình. Sự thay đổi được chắt lọc qua nhu cầu thực tế của đời sống: nhà có thể sáng sủa hơn, tiện nghi hơn, nhưng cốt cách của nếp nhà sàn truyền thống – nơi giữ lửa và gắn kết tình cảm họ hàng, làng xóm – vẫn được giữ gìn vẹn nguyên.

Nhà thường có mặt bằng hình chữ nhật, gợi hình dáng con rùa tượng trưng cho sự bền vững, lâu dài. (Ảnh: Duy Linh)

Cũng chính từ không gian sống truyền thống ấy, những năm gần đây, nhiều hộ dân tại Luân Giói đã mạnh dạn đón đầu xu hướng làm du lịch cộng đồng. Khi những vị khách phương xa bước lên nhà sàn, thưởng thức các món ăn dân dã và lắng nghe người bản địa kể chuyện, ngôi nhà vốn chỉ khép kín trong không gian gia đình nay đã trở thành nhịp cầu văn hóa, mang hơi ấm của đồng bào Thái đến gần hơn với du khách bốn phương.

Giữ “đốm lửa” trong tâm hồn thế hệ trẻ

Bảo tồn văn hóa chưa bao giờ là những khẩu hiệu lớn lao, mà đôi khi bắt đầu từ những việc rất nhỏ trong từng nếp nhà tại bản Luân Giói.

Khung nhà làm bằng gỗ tốt như gỗ lim, sến, táu...bền bỉ với thời gian. (Ảnh: Duy Linh)

Giữa những đổi thay của kinh tế thị trường, câu hỏi làm sao để con trẻ tiếp nối và không quên gốc gác luôn là nỗi trăn trở của những bậc cao niên. Nhưng nhìn cách những đứa trẻ người Thái ở Luân Giói bi bô tiếng mẹ đẻ, theo chân ông bà lên rẫy, hay rụt rè thử những bước múa xòe bên hiên nhà sàn lúc chiều về, ta hiểu rằng sức sống của văn hóa dân tộc vẫn đang âm thầm chảy qua các thế hệ như dòng suối ngầm không bao giờ cạn.

Sàn nhà cách mặt đất từ 1,3m đến 2,4m để tránh ẩm thấp và thú dữ. (Ảnh: Duy Linh)

Chiều buông xuống trên bản Luân Giói. Ánh lửa từ bếp củi nhà ông Tin bập bùng soi sáng những vách gỗ nâu trầm. Đứng dưới mái nhà sàn ấy, ngắm nhìn nhịp sống bình dị mà bền bỉ của đồng bào, ta chợt nhận ra rằng: Chừng nào những nếp nhà sàn còn vang lên tiếng cười nói, tiếng khèn, tiếng mẹ ru con, thì chừng đó hồn cốt văn hóa Thái ở mảnh đất biên cương này vẫn sẽ trường tồn cùng năm tháng.

Hội chợ Thương mại quốc tế Điện Biên 2026: Mở cơ hội giao thương với Lào, Trung Quốc Hội chợ Thương mại quốc tế Điện Biên năm 2026 quy tụ hơn 230 gian hàng, trong đó có 24 gian hàng của doanh nghiệp Lào và Trung Quốc, tạo cơ hội để các doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường.

Điện Biên mở rộng hợp tác đầu tư, du lịch với Lào, Trung Quốc Ngày 19/10, tại Điện Biên diễn ra Hội nghị Xúc tiến đầu tư quốc tế năm 2026 giữa tỉnh Điện Biên (Việt Nam), tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) và tỉnh Luông Pha Băng (Lào), với chủ đề “Điện Biên - Cửa ngõ giao thương, hội tụ cơ hội đầu tư”. Sự kiện mở thêm cơ hội hợp tác kinh tế, giao thương giữa Điện Biên với các đối tác Lào, Trung Quốc và khu vực.