Mùa Tết trên đỉnh A Pa Chải: Nơi mạch nguồn văn hóa không bao giờ tắt

Khi sương tan trên những nếp nhà trình tường

Tôi đến Sín Thầu khi cái lạnh cắt da cắt thịt của tháng Chạp vẫn còn đọng lại trên từng vách đá. Con đường ngoằn ngoèo ôm lấy sườn núi dẫn chúng tôi về bản Tả Kố Khừ, nơi tiếng gà gáy đầu bản hòa cùng tiếng suối rì rào dưới thung lũng.

Bầu trời cực Tây chưa dứt hẳn màn sương mù dày đặc, thế nhưng trong căn nhà trình tường của gia đình ông Pờ Dần Xinh, ánh lửa bếp đã bập bùng soi rọi từ lúc nào. Đồng hồ chỉ hơn 3 giờ sáng – khoảnh khắc mà ở dưới xuôi, mọi người còn đang say giấc. Nhưng với người Hà Nhì ở Sín Thầu, đây là lúc ngày Tết cổ truyền Khụ Sự Chà chính thức bắt đầu.

Không khí ấm cúng trong những ngày đầu năm mới Khụ Sự Chà tại xã biên giới Sín Thầu. (Ảnh: Duy Linh)

Bước qua thềm cửa bằng gỗ mộc, mùi thơm của nếp nương mới giã lập tức quyện lấy khói bếp củi ấm áp. Ngoài sân, những bóng người lầm lũi dọn dẹp, chuẩn bị đón một năm mới an lành. Nhịp sống ấy diễn ra tự nhiên như hơi thở của núi rừng, không vội vã, nhưng đầy sự thiêng liêng và thành kính.

Hạt nếp dẻo thơm và mâm lễ dâng cội nguồn

Ngồi bên hiên nhà quây quần cùng gia đình, tôi chú ý đến đôi bàn tay thoăn thoắt của bà Sừng Kim Thu – người phụ nữ Hà Nhì hiền hậu, tần tảo. Bà đang nhào từng mẻ bột nếp nương đã được ngâm kỹ từ hôm trước để làm món bánh trôi truyền thống mang tên “cha le”.

Từng viên bột trắng ngần được nặn tròn vo, luộc chín tới rồi vớt ra đặt trên lớp lá chuối xanh ngắt, rắc thêm chút vừng rang thơm phức. Điều khiến tôi xúc động là giữa những viên bánh nhỏ xinh ấy, gia đình luôn dành riêng ba chiếc lớn nhất, tròn và đẹp nhất để đặt lên ban thờ.

Món bánh trôi truyền thống mang tên “cha le” không thể thiếu trong ngày tết Hà Nhì. (Ảnh: Duy Linh)

“Bánh trôi ‘cha le’ là món đầu tiên gia đình dâng lên tổ tiên khi Tết về, để báo cáo một năm làm lụng và cầu mong sức khỏe, mùa màng bội thu”, ông Pờ Dần Xinh chậm rãi chia sẻ, ánh mắt lấp lánh niềm tự hào khi nói về phong tục của cha ông.

Nhìn những đứa trẻ trong nhà chăm chú nhìn theo tay mẹ, tay bà, tôi hiểu rằng văn hóa không nằm trong những trang sách khô khan. Nó được truyền lại qua từng hạt gạo nếp nương, qua làn khói bếp cay xè mắt và qua cả sự thành kính hiện lên trên gương mặt của những người giữ lửa bản làng.

Lời nguyện cầu bên mây ngàn biên giới

Khi ánh nắng mặt trời bắt đầu xua tan lớp sương dày trên đỉnh A Pa Chải, tiếng cười nói bắt đầu râm ran khắp bản làng. Ngày Tết ở Sín Thầu không chỉ có sự quây quần trong từng mái ấm, mà còn mở rộng ra tình cảm gắn kết của cả cộng đồng.

Trong nghi thức cúng tổ tiên của gia đình ông Xinh, người chủ lễ thành kính bày tỏ lòng tri ân trời đất, tổ tiên, cầu cho bản làng yên ấm, con cháu chăm ngoan học hành. Điểm nhấn trong tín ngưỡng của người Hà Nhì là việc xem gan, mật lợn – một nét văn hóa dân gian chứa đựng niềm tin mãnh liệt về sự may mắn, bình an trong năm tới.

Xem gan, mật lợn – một nét văn hóa dân gian chứa đựng niềm tin mãnh liệt về sự may mắn, bình an trong năm mới của người dân tộc Hà Nhì. (Ảnh: Duy Linh)

Rồi sang đến ngày Tết thứ hai, tiếng chày giã bánh dày lại rộn rã khắp không gian. Từ mẻ bánh đầu tiên giã nhịp nhàng, người chủ nhà lại chọn chiếc đẹp nhất dâng cúng tổ tiên rồi mới mời khách quý.

Bất chợt, tôi thấy anh em, họ hàng và cả những người bạn từ bản bên cùng ghé thăm nhà. Không phân biệt tôn giáo hay dân tộc, mâm cơm ngày Tết ở Sín Thầu được bày biện ấm cúng, chén rượu ngô nồng đượm trao tay cùng những lời chúc bằng tiếng mẹ đẻ trầm ấm vang lên giữa đại ngàn.

Mạch nguồn không bao giờ tắt

Rời Sín Thầu khi chiều buông xuống, để lại sau lưng những bản làng ẩn hiện trong làn khói lam chiều, trong lòng tôi vẫn vẹn nguyên dư âm của tiếng cười, tiếng chúc phúc và hơi ấm từ bếp lửa nhà ông Pờ Dần Xinh.

Giữa nhịp sống hiện đại với bao đổi thay, Sín Thầu hôm nay dẫu đã có thêm những con đường bê tông, những hoạt động giao lưu văn hóa sôi nổi, nhưng cốt lõi của Tết Khụ Sự Chà vẫn nằm ở sự gắn kết bền chặt giữa con người với cội nguồn.

Quanh ánh lửa bập bùng, người dân bản địa cùng du khách hòa mình vào không gian văn hóa đặc sắc trong ngày Tết Khụ Sự Chà ở cực Tây Tổ quốc. (Ảnh: Duy Linh)

Chỉ cần ngọn lửa trong những nếp nhà trình tường còn đỏ rực, chỉ cần những hạt nếp nương còn được dâng lên tổ tiên bằng tất cả sự thành kính, thì mạch nguồn văn hóa của đồng bào Hà Nhì nơi cực Tây Tổ quốc sẽ vẫn mãi chảy trôi, bền bỉ cùng thời gian.

Lưu giữ lá cờ đầu tiên tại cột cờ A Pa Chải sau 56 ngày treo Sáng 1/7, tại cột cờ A Pa Chải – ngã ba biên giới thiêng liêng của Tổ quốc thuộc xã Sín Thầu, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên đã phối hợp với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc trên địa bàn tổ chức lễ hạ quốc kỳ, lưu giữ lá cờ đầu tiên từng được treo tại đây.

Sín Thầu vun đắp ngoại giao nhân dân nơi ngã ba biên giới Giữa trập trùng núi rừng nơi cực Tây Tổ quốc, Sín Thầu (Điện Biên) không chỉ là “cột mốc sống” bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia, mà còn là điểm sáng trong công tác đối ngoại và ngoại giao nhân dân.