Điện Biên mở cuộc chuyển đổi lớn trên những triền đất dốc

Từ nương manh mún đến vùng nguyên liệu lớn

Dọc Quốc lộ 279 qua xã Mường Ảng, màu xanh của những đồi cà phê nối tiếp các vườn mắc ca đang dần tạo nên một không gian sản xuất khác trước. Trên những triền đất từng gắn với ngô, sắn và phương thức canh tác nhỏ lẻ, cây trồng dài ngày đang được mở rộng, kéo theo yêu cầu mới về giống, kỹ thuật, chế biến và thị trường.

Sự thay đổi ấy không còn dừng ở một vài mô hình riêng lẻ. Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 31/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Điện Biên xác định cơ cấu lại nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035.

Sau 5 năm thực hiện chủ trương phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới, diện tích mắc ca của tỉnh tăng từ 265ha lên 12.360ha, gấp khoảng 46 lần; cà phê tăng từ 3.220ha lên 8.140ha, gấp khoảng 2,5 lần. Tuy nhiên, tỉnh cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế: sản xuất còn manh mún, liên kết với chế biến sâu chưa chặt, chưa hình thành được những vùng nguyên liệu lớn tương xứng với tiềm năng.

Vì vậy, mục tiêu đến năm 2030 không chỉ là tăng thêm diện tích. Điện Biên hướng tới khoảng 70.000ha vùng sản xuất hàng hóa tập trung, gồm 40.000ha mắc ca, trên 20.000ha cà phê, 3.000ha cây ăn quả như dứa, chanh leo và 6.500ha rau màu. Tỉnh phấn đấu đưa mắc ca trở thành ngành hàng có diện tích lớn nhất cả nước, cà phê Arabica đứng thứ hai cả nước.

Đại diện cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể và lực lượng vũ trang xã Chiềng Sinh tại lễ ra quân trồng cây cà phê ngày 28/7/2025.

Trọng tâm của cuộc chuyển đổi là kiên quyết thay thế cây trồng hiệu quả thấp trên đất nương bằng những cây có giá trị kinh tế cao hơn. Cà phê được mở rộng ở các vùng có điều kiện phù hợp, đồng thời tái canh diện tích già cỗi và khuyến khích trồng xen mắc ca, cây ăn quả. Với mắc ca, tỉnh định hướng phát triển theo hai hình thức: doanh nghiệp liên kết với người dân hoặc thuê đất sản xuất; đồng thời mở rộng mô hình trồng xen để tận dụng đất và phân tán rủi ro.

Dứa cũng được xác định là một phần trong cơ cấu cây ăn quả hàng hóa. Các vùng trồng tập trung được định hướng tại Mường Pồn, Mường Nhà, Núa Ngam, Sam Mứn, Pú Nhung, Nà Sang. Việc đưa dứa vào những khu vực phù hợp cho thấy tái cơ cấu không phải là phủ kín đất bằng một loại cây, mà lựa chọn cây trồng theo điều kiện từng vùng và khả năng kết nối chế biến.

Một chiến dịch cho mùa trồng mới

Để đưa nghị quyết vào thực tế ngay trong năm đầu tiên, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 1850/KH-UBND ngày 16/3/2026, tổ chức trồng mới cà phê, mắc ca và thử nghiệm mô hình phát triển kinh tế không gian tầm thấp. Kế hoạch đặt chỉ tiêu đào hơn 21,6 triệu hố trồng cây, trong đó 20,755 triệu hố cà phê và 857.260 hố mắc ca.

Theo phương án của tỉnh, năm 2026 sẽ triển khai 5.930ha cà phê; 5.930ha mắc ca trồng xen trong diện tích cà phê và 140ha mắc ca trồng thuần. Khoảng 6.000 hộ dân tham gia, bình quân mỗi hộ trồng 1ha cà phê và 1ha mắc ca. Để hỗ trợ người dân, khoảng 14.150 người được huy động, gồm 12.000 người dân, 900 dân quân tự vệ và 1.250 cán bộ, chiến sĩ.

Từ tháng 4, các địa phương đồng loạt đào hố; việc kiểm tra, nghiệm thu được yêu cầu hoàn thành trước khi xuống giống. Mốc hoàn thành trồng mới được đặt ra trước ngày 30/7/2026. Cùng với nhân lực tại chỗ, lực lượng vũ trang ưu tiên hỗ trợ hộ nghèo, hộ neo đơn và những địa bàn khó khăn.

Quy mô huy động lớn tạo khí thế cho một chiến dịch phát triển sản xuất, nhưng giá trị lâu dài không nằm ở số hố đã đào. Một vườn cây chỉ thực sự trở thành sinh kế khi cây giống đúng tiêu chuẩn, tỷ lệ sống cao, kỹ thuật chăm sóc được duy trì và sản phẩm có nơi tiêu thụ. Bởi vậy, kế hoạch của tỉnh yêu cầu tổ kỹ thuật hướng dẫn, kiểm tra ngay trong quá trình triển khai; hằng năm đánh giá chất lượng vườn cây thay vì chỉ nghiệm thu diện tích ban đầu.

Ông Lò Văn Cương, Phó chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên tham gia chiến đào hố trồng cây Mắc ca và cà phê tại xã Mường Ảng.

Ở tầm dài hạn, người dân phải là chủ thể, doanh nghiệp và hợp tác xã là đầu mối liên kết, còn Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng và hỗ trợ. Đây là điểm quyết định để cuộc chuyển đổi không lặp lại vòng tròn trồng rồi chặt từng xảy ra với một số cây hàng hóa.

Trên những triền đất dốc Điện Biên, cà phê, mắc ca hay dứa không chỉ thay màu cho nương cũ. Cuộc chuyển đổi chỉ thành công khi phía sau màu xanh ấy là một tư duy kinh tế nông nghiệp mới: sản xuất theo quy hoạch, tuân thủ kỹ thuật, gắn với doanh nghiệp và bắt đầu từ nhu cầu của thị trường./.

Kiều bào Australia xây điểm trường hơn 1,1 tỷ đồng cho trẻ em vùng cao Điện Biên Cộng đồng kiều bào Việt Nam đang học tập, sinh sống tại Melbourne (Australia) đã vận động xây dựng điểm trường Huổi Máu, xã Chiềng Sinh, tỉnh Điện Biên với tổng kinh phí khoảng 1 tỷ đồng. Công trình góp phần cải thiện điều kiện học tập cho trẻ em vùng khó, lan tỏa hoạt động ngoại giao nhân dân giữa Việt Nam và Australia.

Giữ lớp học sáng đèn nơi vùng cao Sín Chải Ở xã vùng cao Sín Chải (tỉnh Điện Biên), việc giữ học sinh đến trường đôi khi còn khó hơn cả việc dạy học. Thế nhưng nhiều năm qua, Trường PTDTBT THCS Sín Chải vẫn duy trì đều đặn những lớp học sáng đèn mỗi ngày- kết quả của sự lãnh đạo bền bỉ từ chi bộ nhà trường và nỗ lực không ngừng của đội ngũ giáo viên vùng cao.