Có những tình nguyện viên không cầm được nước mắt khi chia tay Việt Nam

Ông KOBAYASHI Yosuke, Trưởng đại diện Văn phòng JICA Việt Nam. (Ảnh: NVCC)

Nhiệm kỳ đầu tiên của tôi tại Việt Nam kéo dài từ tháng 11/2005 đến tháng 10/2009, khi tôi đảm nhiệm vị trí Đại diện Văn phòng JICA Việt Nam phụ trách quản lý các dự án trong lĩnh vực y tế và pháp luật, tư pháp.

Tôi vẫn còn nhớ rất rõ khi đó chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ với các bệnh viện như Bạch Mai, Trung ương Huế và Chợ Rẫy để tăng cường năng lực cho các bệnh viện tuyến tỉnh ở miền Bắc, miền Trung và miền Nam; hợp tác với Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương để đưa vào áp dụng các phòng thí nghiệm an toàn sinh học cấp độ 3; và cùng với nhà máy sản xuất vaccine POLYVAC hiện thực hóa việc sản xuất vaccine sởi trong nước. Khi tôi đến Việt Nam, Nhà ga quốc tế T2 sân bay Nội Bài và cầu Nhật Tân vẫn chưa được xây dựng. Cả hai công trình này đều được hoàn thành với sự hợp tác của chúng tôi vào giữa những năm 2010.

Sau nhiệm kỳ đầu tiên, tôi đảm nhận nhiều vị trí khác nhau tại Tokyo và Washington D.C., Mỹ, trong đó có những công việc cho tôi cơ hội tiếp tục hợp tác với các đối tác Việt Nam. Chẳng hạn, tôi đã phối hợp với Bộ Xây dựng trong việc hình thành dự án phát triển cảng biển Lạch Huyện tại Hải Phòng, với Bộ Tư pháp nhằm tăng cường hợp tác pháp luật và tư pháp, cũng như với Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam (VUFO) để thúc đẩy hoạt động của các tổ chức phi chính phủ Nhật Bản tại Việt Nam.

Gần 20 năm sau khi bắt đầu nhiệm kỳ đầu tiên, tôi quay trở lại Việt Nam vào tháng 4/2025, lần này với cương vị Trưởng Đại diện Văn phòng JICA Việt Nam. Khi trở lại, điều khiến tôi thực sự kinh ngạc là tốc độ thay đổi của Việt Nam ngày nay. Một trong những thay đổi mang tính biểu tượng nhất là việc triển khai mô hình chính quyền ba cấp, theo đó cấp huyện được bãi bỏ và số lượng tỉnh, thành phố giảm từ 63 xuống còn 34. Các cải cách pháp luật cũng đang được tiến hành với tốc độ chưa từng có. Bên cạnh đó, động lực phát triển hạ tầng đang được thúc đẩy mạnh mẽ ở cả khu vực đô thị lẫn địa phương.

Thành phố Hồ Chí Minh nhìn từ trên cao. (Ảnh minh hoạ: TTXVN)

Tốc độ thay đổi này hoàn toàn khác so với những gì tôi từng chứng kiến cách đây 20 năm. Tôi vẫn nhớ có một công trình xây dựng gần văn phòng của chúng tôi tiến triển rất chậm, đến mức không ai rõ liệu dự án đó còn được triển khai hay không. Với hàng loạt cải cách đang diễn ra hiện nay, tôi tin rằng sự lãng phí như vậy sẽ dần trở thành chuyện của quá khứ, và mọi nguồn lực công cũng như tư nhân sẽ được sử dụng hiệu quả nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

JICA sẵn sàng song hành cùng những nỗ lực này một cách toàn diện và chiến lược thông qua một gói hỗ trợ phù hợp với định hướng chính sách của Chính phủ Nhật Bản. Dựa trên lịch sử hợp tác lâu dài giữa hai bên, gói hỗ trợ này có thể được xây dựng xoay quanh bốn trụ cột chính phù hợp với các ưu tiên phát triển của Việt Nam: Đó là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực cho chuyển đổi số; thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp trong nước và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; cải thiện môi trường đầu tư và phát triển hạ tầng chiến lược.

Thay vì đi sâu vào từng trụ cột, tôi muốn nhấn mạnh hai cách tiếp cận quan trọng nhất để triển khai gói hỗ trợ này, đó là phát triển thông minh và xanh cùng với tăng cường kết nối giữa người dân hai nước.

Nhật Bản từng đạt tốc độ tăng trưởng hai con số trong nhiều năm từ giữa thập niên 1950 đến giữa thập niên 1970. Tuy nhiên, sự tăng trưởng đó cũng phải trả giá đắt, đặc biệt là những tác động tiêu cực đối với sức khỏe con người, môi trường, cũng như các giá trị truyền thống và văn hóa do quá trình phát triển thiếu kiểm soát và quá mức.

Từ những bài học đó, Nhật Bản đã nỗ lực xây dựng và thực thi các chính sách nhằm ngăn ngừa những tổn hại không thể đảo ngược trong tương lai, với sự tham gia của toàn xã hội từ trung ương đến địa phương.

Hiện tại Việt Nam đang hướng tới mục tiêu phát triển thông minh và xanh, đồng thời bảo tồn các giá trị truyền thống và văn hóa, chính vì vậy hai nước có rất nhiều cơ hội để hợp tác dựa trên kiến thức và công nghệ của mỗi bên với nhiều cấp độ khác nhau.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, ở cấp trung ương, chúng tôi sẽ khởi động một dự án mới về kinh tế tuần hoàn cùng với Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ở cấp địa phương, tổ chức phi chính phủ Nhật Bản Foundation for International Development/Relief đang hợp tác với Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng nhằm xây dựng cơ chế thúc đẩy các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp nông thôn phát triển bền vững. Dự án này dựa trên nguồn lực địa phương tại các cộng đồng dân tộc thiểu số ở khu vực miền núi của thành phố Đà Nẵng.

Trong khuôn khổ hợp tác này, các thành viên của cộng đồng dân tộc thiểu số đã có cơ hội thăm các thị trấn nhỏ ở Nhật Bản, những nơi đã nỗ lực tìm kiếm sự cân bằng hài hòa giữa phát triển du lịch và gìn giữ bản sắc văn hóa riêng.

Một dự án khác hướng tới việc áp dụng hệ thống chứng nhận khu công nghiệp sinh thái tại Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời góp phần thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 08/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Các trường đại học và doanh nghiệp Nhật Bản hợp tác với chúng tôi cũng đang mang đến những giải pháp công nghệ phục vụ phát triển thông minh và xanh cho nhiều địa phương. Nhiều tình nguyện viên JICA đã tham gia các hoạt động giáo dục môi trường. Ví dụ, một tình nguyện viên tại tỉnh Lào Cai đã phối hợp với các gia đình trong cộng đồng để triển khai mô hình ủ phân hữu cơ từ rác thải sinh hoạt nhằm giảm lượng rác thải hộ gia đình.

Công việc phát triển thông minh và xanh đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội, và chúng tôi đang nỗ lực hỗ trợ một cách toàn diện thông qua việc hợp tác với nhiều bên liên quan tại cả Nhật Bản và Việt Nam.

Điều này đưa tôi đến cách tiếp cận quan trọng thứ hai: gắn kết nhân dân giữa hai nước. Mọi khía cạnh trong sự hợp tác của chúng ta đều được xây dựng trên nền tảng của những mối liên kết giữa con người với con người. Trung tâm của những mối liên kết đó chính là các tình nguyện viên của chúng tôi, nhiều người trong số họ đã xây dựng được những mối quan hệ gắn bó không chỉ với đồng nghiệp mà còn với gia đình của đồng nghiệp và cộng đồng địa phương.

Tôi đã nghe rất nhiều câu chuyện về những gia đình Việt Nam đón nhận các tình nguyện viên của chúng tôi như những thành viên trong chính gia đình mình. Các tình nguyện viên làm việc tại bệnh viện, trường đại học, trường học và nhà trẻ thường nhận được sự hỗ trợ từ lòng tốt và sự hào hiệp của đồng nghiệp, bệnh nhân, sinh viên và học sinh. Thậm chí, có những tình nguyện viên đã không cầm được nước mắt trong các buổi báo cáo tổng kết trước khi trở về Nhật Bản, bởi việc phải chia tay những gia đình và người bạn Việt Nam thân thiết là điều vô cùng khó khăn đối với họ.

Thông qua những trải nghiệm ấy, tôi rất vui khi có thể khẳng định lại rằng, dù Việt Nam đang phát triển với tốc độ nhanh chóng, sự ấm áp và lòng hiếu khách mà người dân Việt Nam dành cho các tình nguyện viên và chuyên gia của chúng tôi vẫn luôn vẹn nguyên và không hề thay đổi.

Bản thân tôi cũng may mắn nhận được rất nhiều sự yêu mến từ các đối tác, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình của họ tại Việt Nam. Điều khiến tôi đặc biệt ấn tượng là cách người Việt thể hiện sự hiếu khách và chu đáo trong mỗi bữa ăn, luôn nhiệt tình mời tôi ăn uống thoải mái với những lời thân tình: “Mời anh”. Quả thật, đúng như câu nói dí dỏm: "Chu đáo tin cậy, 77 Hàng Đào!”.

Tôi cũng rất ấn tượng khi người Việt thường xuyên sử dụng từ “tự hào” khi nói về đất nước, văn hóa và lịch sử của mình. Tôi có cơ hội tìm hiểu lịch sử Việt Nam thông qua việc tham dự các sự kiện kỷ niệm, đọc những cuốn sách như “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và “Thư cho em”, xem các bộ phim như “Mưa Đỏ” và “Thanh âm vượt đại dương”, cũng như thăm nhiều di tích lịch sử trên khắp Việt Nam như quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Nghệ An hay điểm cuối phía Nam của đường mòn Hồ Chí Minh tại Cà Mau.

Thông qua những trải nghiệm đó, tôi cảm nhận rằng người Việt Nam hoàn toàn có quyền tự hào. Tôi hy vọng niềm tự hào và lòng yêu nước ấy sẽ tiếp tục gắn kết đất nước, mang lại hòa bình, thịnh vượng và hạnh phúc cho mọi người dân.

Tình nguyện viên JICA cùng các học sinh mẫu giáo giao lưu với ông Tanaka Akihiko - Chủ tịch JICA và ông KOBAYASHI Yosuke - Trưởng đại diện Văn phòng JICA Việt Nam. (Ảnh: JICA)

JICA tự hào là một trong những đối tác phát triển song phương hàng đầu của Việt Nam. Cho đến nay, JICA đã cử hơn 30.000 chuyên gia và thành viên các đoàn công tác đến Việt Nam, cùng với gần 800 tình nguyện viên JICA, đồng thời đón tiếp hơn 17.000 học viên Việt Nam tham gia các chương trình đào tạo và tham quan học tập tại Nhật Bản. JICA cũng đã cung cấp các khoản viện trợ không hoàn lại trị giá hơn 600 triệu USD và vốn vay trị giá hơn 18 tỷ USD cho Việt Nam.

Đến một ngày nào đó, nhiệm kỳ công tác của tôi sẽ kết thúc và tôi phải trở về Nhật Bản. Tuy nhiên, điều khiến tôi an tâm là hiện có khoảng 680.000 người Việt Nam đang sinh sống tại Nhật Bản. Với tình yêu và sự kính trọng sâu sắc dành cho người dân Việt Nam, tôi hy vọng sẽ tiếp tục đóng góp cho hoạt động ngoại giao nhân dân giữa hai nước ngay cả sau khi trở về quê hương, và tôi mong sẽ tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của VUFO trên chặng đường đó.

“Thư tình” gửi Việt Nam Tháng 10 năm 1992, tôi nằm dưới lớp màn chống muỗi trong một căn phòng khách sạn đơn sơ ở khu phố cổ Hà Nội, cố gắng hiểu những âm thanh vọng vào từ bên ngoài. Thỉnh thoảng, tiếng còi xe máy như đấu với tiếng chuông xe đạp. Tiếng nồi niêu xoong chảo lanh canh, hòa cùng những giọng nói tiếng Việt lúc trầm lúc bổng - khi thì chỉ là những câu chuyện trò, nhưng phần nhiều là những tiếng gọi sang sảng, như thể phải để cả khu phố cùng nghe thấy. Trên đầu tôi, chiếc quạt trần chao đảo quay chầm chậm, đều đều phát ra tiếng “vù… vù… vù…”, khiến tôi dần chìm vào một trạng thái gần như thôi miên.

Mỗi ngày ba mươi phút…Việt Nam Có những tình cảm dành cho một đất nước bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Với Kaneya Manabu - người Nhật Bản từng làm cảnh sát tại tỉnh Saitama và sau đó lựa chọn Việt Nam làm nơi sinh sống - một trong những điều ấy là giấc ngủ trưa nơi công sở. Chỉ khoảng 30 phút mỗi ngày, nhưng từ thói quen bình dị này, anh cảm nhận rõ hơn một nhịp sống, một cách cân bằng giữa công việc và cuộc sống rất Việt Nam.