Những học trò đưa tôi đến Việt Nam

Đọc những dòng tâm sự ấy, tôi hiểu rằng, trước khi đặt chân đến Việt Nam, ông đã gặp một Việt Nam khác - một Việt Nam hiện lên qua chính những học trò của mình.

Đại học Khoa học Ứng dụng Turku, Phần Lan. (Ảnh: NVCC)

Ông kể:

Tôi đã có hơn 11 năm giảng dạy chương trình MBA tại Đại học Khoa học Ứng dụng Turku, Phần Lan. Trong những năm ấy, tôi gặp nhiều sinh viên đến từ các quốc gia khác nhau, nhưng những học trò Việt Nam luôn để lại trong tôi một ấn tượng đặc biệt.

Tôi nhớ họ thường khá rụt rè, ít nói khi mới bước vào lớp. Nhưng phía sau sự kín đáo ấy là sự chân thành, chăm chỉ và ham học hỏi. Qua họ, tôi dần biết thêm về Việt Nam - không phải từ những điều lớn lao, mà từ những câu chuyện rất đời thường về công việc, gia đình và quê hương.

TS. Keijo Varis (trái) và học trò Phúc Phạm. (Ảnh: NVCC)

Một trong những học trò mà tôi vẫn giữ liên lạc đến hôm nay là Phúc Phạm.

Tôi gặp Phúc vào ngày đầu tiên của chương trình học, cùng khoảng 30 sinh viên khác. Cậu ấy lịch sự, hơi ngượng ngùng và kể rằng mình sinh ra, lớn lên ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Sau này, qua những bài tập về nhà, tôi biết Phúc từng làm việc vài năm tại công ty Valmet Automotive ở thị xã Uusikaupunki, trong bộ phận kiểm soát chất lượng. Ban đầu, Phúc muốn làm luận văn Thạc sĩ về quản lý sự thay đổi. Tôi đã thuyết phục cậu chuyển sang nghiên cứu sự khác biệt về văn hóa lãnh đạo và các giá trị trong công việc giữa Phần Lan và Việt Nam, bởi Phúc đã trực tiếp trải nghiệm những khác biệt ấy. Tôi nghĩ đề tài này có thể hữu ích cho các nhà quản lý ở cả hai nước.

Trong quá trình làm luận văn, Phúc từng lo lắng vì không biết tìm người trả lời khảo sát ở đâu. Tôi bảo cậu đừng lo, tôi sẽ giúp. Tôi liên hệ với những người quen trong Hội hữu nghị Phần Lan - Việt Nam và tìm người tham gia cho Phúc.

Sau khi tốt nghiệp, Phúc gửi cho tôi một lá thư và nói rằng tôi giống như một người cha đối với cậu.

Tôi 64 tuổi, còn Phúc khoảng 30, nhưng khoảng cách ấy chưa bao giờ khiến chúng tôi khó gần nhau. Tôi luôn khuyến khích Phúc thẳng thắn trao đổi với tôi. Cậu không cần phải tỏ ra hiểu biết hơn những gì mình thực sự biết. Cậu có thể nói về những điều mình lo lắng, những điều mình chưa biết. Với tôi, sự tin tưởng ấy là một món quà.

Tháng 8/2026, tôi mời Phúc cùng tham dự một cuộc gặp tại Đại sứ quán Việt Nam ở Helsinki với Hội hữu nghị Phần Lan - Việt Nam và tân Đại sứ Việt Nam tại Phần Lan. Tôi đã cho đóng quyển luận văn của Phúc bằng bìa đỏ - màu sắc gắn với lá quốc kỳ Việt Nam. Sau đó, chúng tôi cùng nhau trao quyển luận văn cho Đại sứ.

Tôi nhớ Phúc đã rất hạnh phúc. Tôi cũng vậy.

TS. Keijo Varis (trái) và học trò Phúc Phạm trong cuộc gặp với Đại sứ Việt Nam tại Phần Lan vào tháng 8/2026. (Ảnh: NVCC)

Nhắc đến những học trò đã giúp tôi hiểu thêm về Việt Nam, tôi còn nhớ đến Liên Phan và những bức ảnh cô gửi từ quê nhà.

Tôi gặp Liên nhiều năm trước, cũng trong một lớp học Thạc sĩ. Cô ấy khá rụt rè và kín đáo, và thực ra chúng tôi không nói chuyện nhiều khi cô ấy còn ở Phần Lan. Chỉ sau khi Liên trở về Việt Nam và tôi hướng dẫn luận văn cho cô ấy từ xa qua Zoom, chúng tôi mới thực sự trở nên gần gũi.

Sau khi tốt nghiệp, chúng tôi vẫn giữ liên lạc qua WhatsApp. Chúng tôi gửi cho nhau những bức ảnh về Phần Lan và Việt Nam, về những chuyến đi và cuộc sống hằng ngày. Liên gửi ảnh bố mẹ, em gái và ngôi nhà của gia đình ở quê. Tôi đặc biệt ấn tượng với những cánh đồng lúa và cảnh sắc thiên nhiên trong những bức ảnh ấy.

Nhờ Liên, Việt Nam dần trở thành một đất nước có gương mặt và những câu chuyện cụ thể. Tôi bắt đầu quan tâm đến Việt Nam trước cả khi đặt chân đến đó.

Và rồi, vào tháng 9/2025, tôi gặp lại Liên ở Hà Nội.

TS Keijo Varis gặp lại học trò Liên Phan vào tháng 9/2025. (Ảnh: NVCC)

Đó là một cảm giác thật đặc biệt - gặp một cựu học viên của mình ở một nơi cách Turku hàng nghìn cây số. Liên đồng hành và làm phiên dịch cho tôi trong những ngày ở Hà Nội. Lịch trình rất dày, nhưng buổi tối chúng tôi vẫn có thời gian ngồi lại với nhau. Cảm giác ấy giống như được bước vào một thế giới mới. Tôi nhìn thấy một Hà Nội trẻ trung, cởi mở và đầy sức sống.

Khi trở về Phần Lan và nhìn lại chuyến đi, tôi nhận ra rằng điều ở lại sâu sắc nhất trong tôi không phải là những cuộc gặp chính thức, mà là những người trẻ Việt Nam.

Tôi muốn nói rằng những người trẻ Việt Nam mà tôi từng gặp đều thật tuyệt vời. Với tôi, được coi họ là những người bạn của mình là một niềm vinh dự lớn. Họ là những “đại sứ” tuyệt vời nhất của Việt Nam.

Có lẽ tôi đã đến Việt Nam từ rất lâu trước khi thực sự đặt chân đến Hà Nội. Tôi đến Việt Nam qua những người học trò của mình.

Qua sự rụt rè của họ trong ngày đầu tiên đến lớp. Qua những câu chuyện về công việc, gia đình và quê hương. Qua lá thư Phúc gửi cho tôi và những bức ảnh Liên gửi từ Việt Nam.

Rồi một ngày, những người từng ngồi trong lớp học của tôi ở Turku đứng bên cạnh tôi giữa Hà Nội.

Khi ấy, Việt Nam không còn là một đất nước xa xôi.

Việt Nam trở thành những gương mặt tôi quen, những người bạn tôi quý và những ký ức mà tôi mang theo trở về Phần Lan.

“Ông Tây” dạy sử Việt Giáo sư người Mỹ Jason Picard (bộ môn Lịch sử và Văn hoá Việt Nam của trường Đại học VinUni) đã gắn bó với đất nước con người Việt Nam và luôn tâm niệm phải đổi mới cách giảng dạy để những người trẻ hiểu và yêu bộ môn này.

Về Việt Nam... là về nhà Một chiều nắng hanh ở Hà Nam (Trung Quốc), tôi lật lại những tấm ảnh cũ ở Việt Nam. 14 năm, từ một thương nhân đến khảo sát, tôi đã tìm thấy “nhịp cầu” cuộc đời bên người vợ Bến Tre và những mâm cơm nghĩa tình. Đối với tôi, về Việt Nam là về nhà.