Người dân Tìa Ló mở hướng sinh kế từ du lịch cộng đồng

Từ sự e dè bên hiên nhà gỗ đến những bước chân dấn thân

Trở lại Tìa Ló vào những ngày thu mây phủ trắng đỉnh Phù Lồng, chúng tôi không còn gặp lại sự rụt rè, e dè thuở ban đầu của bà con khi có khách lạ ghé bản. Thay vào đó là hình ảnh những người nông dân thực thụ nay đang tập tành làm “người làm du lịch”.

Dừng chân bên ngôi nhà gỗ truyền thống của gia đình anh Vừ A Tà, ấn tượng đầu tiên đập vào mắt không phải là những tiện nghi hào nhoáng, mà là sự sạch sẽ, gọn gàng đến ngạc nhiên. Khuôn viên trước nhà từng là chuồng trại lợn gà ẩm thấp nay đã được di dời ra xa, thay vào đó là những khóm hoa dại đua nhau khoe sắc dọc lối đi. Chủ nhà cười hiền, lau vội giọt mồ hôi trên trán, chia sẻ rằng gia đình vừa quyết định cải tạo lại căn nhà gỗ, dọn dẹp buồng phòng để sẵn sàng đón những vị khách tò mò muốn khám phá cuộc sống vùng cao.

Cách đó không xa, gia đình anh Lầu A Tằng cũng vừa hoàn thiện ba phòng nghỉ nhỏ xinh. Không chỉ dừng lại ở chỗ ngủ, anh Tằng còn cặm cụi học thêm cách chế biến các món ăn truyền thống sao cho hợp khẩu vị thực khách phương xa, đồng thời sắm sửa thêm chiếc khèn Mông để sẵn sàng biểu diễn mỗi khi có đoàn khách ghé thăm.

Tù Lu không còn là món đồ chơi dân gian được chơi trong ngày lễ tết mà đã trở thành sản phẩm trải nghiệm cho du khách đến với Tìa Ló. (Ảnh: Duy Linh)

Những bước chuyển dịch ban đầu này không tự nhiên mà có. Trong những ngày đầu triển khai mô hình du lịch cộng đồng, không ít hộ dân còn e dè, quen với lối canh tác tự cung tự cấp. Để gỡ nút thắt ấy, những người đi đầu trong bản đã kiên nhẫn “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, hướng dẫn bà con cách thu gom rác thải, giữ gìn vệ sinh đường bản, sắp xếp lại chuồng trại và cách giao tiếp lịch sự, niềm nở với khách. Sự kiên trì ấy đã thổi một làn gió mới, biến những hộ tiên phong thành hạt nhân lan tỏa khát vọng đổi thay đến toàn bản.

Khi cộng đồng chung sức dệt nên bệ phóng

Một điểm đến du lịch cộng đồng muốn cất cánh chắc chắn không thể chỉ dựa vào sự nỗ lực đơn độc của vài hộ gia đình. Sức sống của Tìa Ló hôm nay là sự kết tinh giữa mồ hôi của người dân và sự đồng hành sát sao, thiết thực từ cấp ủy, chính quyền địa phương.

Nhìn lại chặng đường hình thành điểm đến, từ chiếc cổng chào khang trang, nhà trưng bày, phòng giới thiệu sản phẩm, sân khấu sinh hoạt cộng đồng cho đến hệ thống điện chiếu sáng đều nhận được sự quan tâm đầu tư bài bản. Đặc biệt, nhà văn hóa cộng đồng của bản được dựng lên từ sự chung sức góp công, góp của với hàng ngàn ngày lao động trực tiếp do chính bà con trong bản đóng góp.

Chính sự chung tay góp sức ấy đã tạo nên một bộ mặt mới cho Tìa Ló. Trong giai đoạn khởi đầu, bản đã có những hộ dân dũng cảm đăng ký tham gia làm du lịch, trực tiếp đầu tư tổ chức mô hình homestay lưu trú và phục vụ ăn uống chuyên nghiệp.

Các khu vườn, hàng cây, sân nhà đã được người dân Tìa Ló trang trí đẹp và bắt mắt để du khách đến trải nghiệm. (Ảnh: Duy Linh)

Trao đổi về định hướng phát triển, đại diện lãnh đạo xã Pú Nhi nhấn mạnh một quan điểm cốt lõi: Người dân phải luôn được xác định là chủ thể trung tâm và chính họ phải là người trực tiếp được hưởng lợi từ việc khách du lịch đến tham quan, thưởng thức ẩm thực hay mua sắm sản phẩm. Đó không chỉ là sinh kế trước mắt, mà là nguồn động lực mạnh mẽ để cộng đồng tự giác gìn giữ cảnh quan xanh - sạch - đẹp và bảo tồn văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Sự phân công lao động trong bản từ đó cũng bắt đầu hình thành một cách tự nhiên và bài bản: Nhà có điều kiện làm homestay, nhà khác chuyên tâm trồng rau sạch nuôi gà bản để cung cấp thực phẩm, hoặc tập trung rèn dao, dệt thổ cẩm, làm đồ thủ công mỹ nghệ. Mọi người hỗ trợ lẫn nhau, tạo thành một hệ sinh thái du lịch cộng đồng khép kín và bền chặt.

Bài toán dài hơi cho một hướng đi bền vững

Nhưng hành trình tìm kiếm sinh kế từ du lịch chưa bao giờ là con đường rải hoa hồng. Dưới lăng kính của một người làm báo điền dã, chúng tôi hiểu rằng để những mô hình homestay vừa nảy nở không bị mai một theo mùa vụ, Tìa Ló vẫn còn nhiều việc phải làm phía trước.

Chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng đang tích cực hỗ trợ nguồn lực hoàn thiện hạ tầng giao thông, đồng thời mở các lớp tập huấn chuyên sâu về kỹ năng làm du lịch cộng đồng cho bà con. Những buổi học về cách tính toán chi phí, thống nhất giá cả dịch vụ, cách đón tiếp chu đáo hay kỹ năng giao tiếp văn minh là vô cùng cần thiết để những người nông dân quen cầm cuốc nay tự tin bước sang lĩnh vực dịch vụ.

Tìa Ló đã trở thành không gian đáng để được trải nghiệm và thưởng thức những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Mông nơi đây. (Ảnh: Duy Linh)

Bên cạnh đó, việc kết nối tour tuyến, quảng bá hình ảnh để du khách gần xa biết đến Tìa Ló nhiều hơn cũng là bài toán đang từng bước được giải quyết. Khi lượng khách ổn định, nguồn thu nhập từ du lịch không còn mang tính bấp bênh, lúc ấy bà con mới thực sự an tâm gắn bó lâu dài.

Chiều buông xuống trên bản Tìa Ló, khói bếp từ những mái nhà trình tường lại quyện vào sương chiều bảng lảng. Đi dọc những con đường bê tông sạch sẽ, nghe tiếng cười nói giòn giã vọng ra từ các nếp nhà homestay mới dựng, chúng tôi cảm nhận rõ một sức sống mới đang trỗi dậy mãnh liệt dưới chân núi Phù Lồng.

Tìa Ló đang đổi thay không chỉ về đời sống vật chất mà cả tư duy của người dân cũng đang thay đổi. (Ảnh: Duy Linh)

Du lịch cộng đồng ở Tìa Ló không bắt đầu từ những dự án xa vời, mà bắt đầu từ chính sự đổi thay trong nhận thức của từng người dân, từ nếp nhà được dọn dẹp tinh tươm đến những món ăn đậm vị núi rừng được làm bằng cả tấm lòng hiếu khách. Và chính trên mảnh đất từng gặp nhiều khó khăn ấy, một hướng đi sinh kế bền vững đang dần thành hình – nơi người dân giữ được hồn cốt bản làng, và cũng chính bản làng đang nuôi dưỡng tương lai ấm no cho con cháu họ./.

Giữa ngàn mây Pú Nhi, người Tìa Ló nâng niu hồn cốt dân tộc Giữa ngút ngàn mây mù vùng cao Pú Nhi, khi tiếng khèn gọi bạn vừa ngân lên cũng là lúc bản Tìa Ló (xã Pú Nhi, tỉnh Điện Biên) mở ra một thế giới nguyên bản đầy mê hoặc. Nơi đây, văn hóa không nằm trong bảo tàng kính tủ, mà đang thở, đang sống và nảy nở qua từng nếp nhà, nhịp chày và đôi bàn tay khéo léo của người Mông.

Khám phá chợ Tù Lu – Tìa Ló, thưởng thức hương vị bản Mông Về với phiên chợ Tù Lu – Tìa Ló (xã Pú Nhi, Điện Biên), du khách không chỉ tìm thấy những sản vật núi rừng mộc mạc mà còn được thưởng thức hương vị bản Mông đầy lôi cuốn giữa không gian vùng cao.