Giữa ngàn mây Pú Nhi, người Tìa Ló nâng niu hồn cốt dân tộc

Khi tiếng khèn và vòng quay tù lu đánh thức núi rừng

Mở cửa sổ homestay đón mây sớm tràn vào tận hiên nhà, điều đầu tiên đánh thức bạn không phải là tiếng động cơ phố thị, mà là tiếng khèn Mông trầm bổng vang vọng từ sườn núi Phù Lồng. Âm thanh ấy như lời chào mời níu chân bất cứ ai lỡ bước lên với Tìa Ló.

Trong không gian rộn ràng của Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông, Tìa Ló bỗng chốc hóa thành một bảo tàng sống động ngoài trời. Không có khoảng cách giữa “người xem” và “người diễn”. Ở góc sân bản, một nhóm du khách từ miền xuôi đang hào hứng vây quanh bãi đất phẳng để thử sức với trò chơi đánh tù lu. Tiếng cười nói vang lên giòn giã mỗi lần con quay văng trúng hướng, hay tiếng nỏ đanh gọn giữa không trung. Chị Nguyễn Thị Bình, một du khách trong đoàn đến từ Hà Nội, mắt lấp lánh niềm vui khi chia sẻ: “Lần đầu tiên mình được cầm trên tay chiếc nỏ, được nghe bà con bản địa hướng dẫn cách ném từng đường pao. Cảm giác ấy chân thực và gần gũi hơn rất nhiều so với việc chỉ xem qua tivi hay sách báo.”

Nằm ở độ cao hơn 1200 m so với mặt nước biển bản Tìa Ló sở hữu một không gian khoáng đạt, quanh năm mây mù bao phủ và tiết trời mát mẻ. (Ảnh: Duy Linh)

Chính sự tương tác trực tiếp ấy đã biến Tìa Ló thành một điểm hẹn văn hóa đúng nghĩa, nơi khách phương xa không chỉ đứng nhìn mà được thực sự hòa mình vào mạch sống của bản làng.

Chạm tay vào “linh hồn” nghề truyền thống

Nhưng văn hóa Mông ở Tìa Ló đâu chỉ có tiếng khèn, điệu múa. Hồn cốt của bản làng còn nằm sâu trong những giọt mồ hôi bên lò rèn đỏ lửa hay đường kim mũi chỉ tỉ mỉ trên tà váy thổ cẩm.

Bên hiên một nếp nhà truyền thống của người Mông, tiếng búa đe vang lên chát chúa, đều đặn. Lò rèn của đồng bào Mông ở đây vẫn đỏ lửa bằng phương pháp thủ công truyền thống. Từng nhát búa dứt khoát của người thợ cả tạo nên những con dao sắc lẹm, bền bỉ – người bạn đồng hành không thể thiếu của người đàn ông Mông trên nương rẫy. Dừng chân bên cạnh, du khách ngỡ ngàng nhận ra đằng sau mỗi sản phẩm thô mộc ấy là cả một bề dày kỹ nghệ được truyền đời qua bao thế hệ.

Nghề rèn thủ công truyền thống vẫn được người dân Tìa Ló gìn giữ và phát huy mang lại nét trải nghiệm thú vị cho những du khách. (Ảnh: Duy Linh)

Cách đó không xa, dưới ánh nắng vàng của mùa thu vùng cao, những người phụ nữ Mông ngồi quây quần bên nhau, đôi bàn tay lướt nhẹ trên từng thước vải lanh. Những họa tiết sáp ong kỳ công, những đường thêu tay tinh xảo hiện lên đầy màu sắc. Trưởng bản Chá A Mua cười hiền, tâm sự với chúng tôi: “Bà con mình từ xưa quen nương rẫy, trồng ngô, trồng lúa. Nay làm du lịch, cái quý nhất mình có để mời khách chính là nếp nhà, là nghề rèn, nghề dệt của ông cha để lại. Mình phải giữ lấy cái gốc ấy, thì khách mới nhớ và muốn quay lại với Tìa Ló.”

Lời chia sẻ mộc mạc của vị trưởng bản cũng chính là kim chỉ nam cho cách làm du lịch ở đây: không phô trương, không công nghiệp hóa, mà giữ trọn vẻ nguyên sơ chân chất của núi rừng.

Giữ lửa từ những nếp nhà

Để có được một Tìa Ló níu chân du khách hôm nay, ít ai biết rằng sự thay đổi lớn nhất lại bắt đầu từ chính ý thức của từng hộ gia đình trong bản.

Từ khi có chủ trương xây dựng bản thành điểm du lịch cộng đồng Tù Lu – Tìa Ló như khoác lên mình một tấm áo mới. Chẳng ai bảo ai, nhà nào nhà nấy tự giác dọn dẹp sạch sẽ đường làng ngõ xóm, phát quang bụi rậm, chỉnh trang lại hàng rào đá xếp tay gọn gàng. Những chiếc gùi mây, khung cửi cũ được lau chùi sáng bóng, đặt trang trọng ở góc nhà để sẵn sàng kể cho khách nghe những câu chuyện về đời sống du canh du cư xưa kia hay cuộc sống định canh định cư vững chãi hôm nay.

Cuộc sống của đồng bào Mông nơi đây đã thay đổi từng ngày. (Ảnh: Duy Linh)

Sự chuyển mình ấy không chỉ mang lại diện mạo khang trang hơn, mà còn thắp lên ngọn lửa hy vọng về một sinh kế bền vững. Khi 15 hộ dân đầu tiên dũng cảm dấn thân làm du lịch, trong đó có những hộ trực tiếp đầu tư homestay, làm dịch vụ ăn uống, họ đang từng bước biến tiềm năng thành hiện thực.

Dẫu con đường phía trước còn cần thêm sự hỗ trợ về hạ tầng đường xá, điện nước hay những lớp tập huấn chuyên nghiệp hơn, nhưng chính sự đồng lòng giữa “ý Đảng, lòng dân” và nhiệt huyết của bà con bản Mông đã tạo nên một bệ phóng vô cùng vững chắc.

Tìa Ló không hào nhoáng, không xô bồ. Sức hút của mảnh đất nằm ở độ cao hơn 1.200m này chính là sự chân thành trong ánh mắt trẻ thơ, là hương thơm của mèn mén, thắng cố hòa quyện trong hơi men ấm áp của chén rượu ngô bên bếp lửa nhà sàn.

Tìa Ló còn giữ lại vẻ hoang sơ và nét văn hóa truyền thống cùng khí hậu mát mẻ tạo nên khung cảnh làm say đắm du khách mỗi khi đặt chân đến. (Ảnh: Duy Linh)

Và trên hết, chính những con người đang ngày đêm âm thầm giữ lửa truyền thống – như già làng, trưởng bản và bà con Tìa Ló – mới là những người nghệ sĩ tài hoa nhất, dệt nên một bản tình ca vừa mộc mạc, vừa đắm say giữa lòng đại ngàn Điện Biên./.

Tìa Ló mở lối du lịch từ cảnh sắc và nếp sống bản Mông Dưới chân núi Phù Lồng hùng vĩ, bản Tìa Ló (xã Pú Nhi, tỉnh Điện Biên) đang vươn mình trở thành điểm đến du lịch cộng đồng đầy hứa hẹn. Nơi đây chinh phục du khách bởi cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, khí hậu trong lành và những nét văn hóa truyền thống nguyên bản của đồng bào dân tộc Mông.

Theo đường kim, tìm ký ức người Dao ở Mường Chà Vượt qua những con dốc dựng đứng ôm lấy thung lũng Mường Chà (Điện Biên), khi sương sớm còn vương trên những nếp nhà gỗ bản Huổi Sâu, tiếng dao nhíp lách cách và tiếng thoi đưa nhè nhẹ đã thức tỉnh cả núi rừng. Ở đó, những người phụ nữ Dao đỏ vẫn đang cúi mình bên khung cửi, dùng từng đường kim, mũi chỉ để viết lại câu chuyện ngàn đời của tộc người mình.