Công ước Hà Nội: Đồng thuận toàn cầu, lợi ích chung cho các nước đang phát triển

Thành tựu đa phương mang tầm toàn cầu

Việc Lễ mở ký Công ước được tổ chức tại Hà Nội là thành quả của quá trình đối ngoại đa phương chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Việt Nam. Sự kiện này cụ thể hóa nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước như: Nghị quyết 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Kết luận số 125-KL/TW ngày 14/02/2025 của Ban Bí thư về tăng cường thực hiện Chỉ thị số 25-CT/TW ngày 08/8/2018 của Ban Bí thư về đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương đến năm 2030; Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Việt Nam đã thể hiện năng lực điều phối, kết nối và dẫn dắt trong quá trình đàm phán, góp phần để công ước phản ánh đầy đủ lợi ích và quan điểm của các nước đang phát triển. Việc “Công ước Hà Nội” trở thành tên chính thức của một văn kiện quốc tế đã khẳng định uy tín, vị thế và dấu ấn Việt Nam trên bản đồ pháp lý toàn cầu.

Lễ mở ký Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng với chủ đề "Chống tội phạm mạng - Chia sẻ trách nhiệm - Hướng tới tương lai" diễn ra ngày 25/10 tại Hà Nội. (Ảnh: Báo Chính phủ)

Công ước được thông qua bằng đồng thuận, với tốc độ đàm phán khẩn trương và các nội dung cam kết thực chất, hiệu quả. Qua đó tái khẳng định tầm quan trọng của chủ nghĩa đa phương, vai trò trung tâm của LHQ trong tăng cường hợp tác quốc tế trên cơ sở luật pháp quốc tế để đối phó với các thách thức toàn cầu. Quá trình đàm phán Công ước thể hiện sự chạy đua của LHQ đối với các bước tiến của công nghệ số và quyết tâm đạt được kết quả chung nhằm ngăn chặn Tội phạm mạng trước sự phát triển khó lường của trí tuệ nhân tạo.

Đây là Công ước có thời gian đàm phán ngắn kỷ lục, tần suất đàm phán dày đặc với 8 phiên chính thức và 5 phiên giữa kỳ trong thời gian chỉ 30 tháng (02/2022 - 8/2024), với gần 1000 giờ thương lượng và 1600 trang tài liệu đàm phán. Công ước Hà Nội được thông qua bằng đồng thuận tuyệt đối của hơn 150 quốc gia vượt xa số lượng các nước đàm phán Công ước UNTOC và UNCAC (chỉ khoảng 120 quốc gia) và tương đương quy mô của công ước về lĩnh vực biển như UNCLOS và BBNJ (với khoảng 150 quốc gia). Đặc biệt, Công ước có sự tham gia đóng góp , tham vấn ý kiến thường xuyên của các hiệp hội doanh nghiệp và tập đoàn công nghệ lớn nhất như Microsoft, Kaspersky, Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), Mastercard...

Bên cạnh đó, việc lựa chọn người điều hành Ủy ban đàm phán là Đại sứ Mebarki, nhà ngoại giao nữ kỳ cựu của Algeria thể hiện sự tin tưởng và kỳ vọng của LHQ với các nước đang phát triển. Những cam kết tại Công ước trực tiếp phục vụ cho lợi ích của các nước đang phát triển - các nước còn nhiều hạn chế về chuyển đổi số và năng lực quản trị hạ tầng không gian mạng, thông qua các quy định về hỗ trợ kỹ thuật, nâng cao năng lực cũng như quy định về phối hợp tham gia điều tra chung chống tội phạm mạng. Đồng thời, Công ước cũng bảo vệ các nước đang phát triển với hệ thống quy định về thu hồi và trả lại tài sản phạm tội mà có. Đây là những nền tảng để tất cả các nước đều có thể tự tin tiến hành chuyển đổi số mà không bị các rủi ro về tội phạm mạng đe dọa.

Nhiều ưu điểm vượt trội

Đại diện các nước ký Công ước của Liên hợp quốc về Chống tội phạm mạng. (Ảnh VGP)

Về phạm vi, với tính chất là văn kiện của LHQ, Công ước sẽ có tầm ảnh hưởng rộng nhất và bao quát nhất so với tất cả các văn kiện liên quan đến không gian mạng. Tương tự như các Công ước về hình sự trước đây như UNTOC & UNCAC, Công ước Hà Nội cũng sẽ sớm có sự bao phủ toàn cầu để cho phép hợp tác chống tội phạm mạng ở cấp độ toàn diện nhất.

Về nội hàm, Công ước Hà Nội có tính kế thừa các quy phạm đã được thực hành ổn định từ các văn kiện chống tội phạm mạng cấp khu vực khác, như Công ước Budapest (do Hội đồng Châu Âu thông qua 2001), Công ước Malabo (do Liên minh Châu Phi thông qua năm 2014). Đồng thời, với việc được đàm phán mới và cập nhật các công nghệ số, Công ước Hà Nội đã bổ sung kịp thời các hình thức phạm tội trên không gian mạng có tác động rất tiêu cực thời gian qua là lừa đảo trực tuyến, lạm dụng trẻ em trên không gian mạng và phát tán các hình ảnh riêng tư.

Về nghiệp vụ, Công ước quy định cụ thể về việc trao đổi chứng cứ điện tử giữa các quốc gia đối với các loại tội danh nghiêm trọng đang gia tăng thời gian qua như khủng bố và tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Các quy định về trao đổi chứng cứ sẽ cho phép các nước triển khai nghiệp vụ hiệu quả để ngăn chặn các tội danh ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia này.

Về cấu trúc, Công ước Hà Nội vượt trội so với các công cụ cấp độ khu vực khác khi bổ sung thêm các biện pháp kỹ thuật để bảo vệ nạn nhân và nhân chứng, các công cụ để thu hồi tài sản của tội phạm mạng và hợp tác quốc tế trong chuyển giao người bị kết án, điều tra chung và hợp tác cảnh sát. Như vậy, Công ước Hà Nội cung cấp bộ công cụ pháp lý toàn diện cho các cơ quan thực thi pháp luật để xử lý toàn bộ quy trình liên quan đến tội phạm mạng.

Về thiện chí, Công ước khẳng định tinh thần đoàn kết quốc tế và bình đẳng giữa các quốc gia, đặc biệt là trong hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực cho các nước đang phát triển. Những quy định về chuyển giao công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm, đào tạo nghiệp vụ, hỗ trợ xây dựng khung pháp lý và năng lực điều tra thể hiện rõ cam kết của cộng đồng quốc tế trong việc bảo đảm thiện chí của các quốc gia, dù nhỏ hay yếu, đều có thể đóng góp vào nỗ lực chung về phòng, chống tội phạm mạng.

Về đặc thù không gian mạng, Công ước có sự quan tâm thích đáng đối với các quyền con người trên không gian mạng, bảo đảm các quy định về tố tụng, điều tra phải có biện pháp bảo vệ quyền của người dân, cũng như việc trao đổi dữ liệu cá nhân. Đồng thời, Công ước có các quy định cụ thể về trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân đóng vai trò “bên cung cấp dịch vụ” trên không gian mạng. Đây là một đặc tính riêng biệt của Công ước đầu tiên dành cho không gian mạng.

Công ước Hà Nội: Nhận diện và phòng, chống tội phạm lừa đảo công nghệ cao Trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng tinh vi, Công ước Hà Nội được kỳ vọng tạo khuôn khổ hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực phòng ngừa, nhận diện và ứng phó với các chiêu trò lừa đảo công nghệ cao.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres đến Việt Nam dự lễ mở ký Công ước Hà Nội Ngày 24/10, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres đến Hà Nội bắt đầu thăm chính thức Việt Nam theo lời mời của Chủ tịch nước Lương Cường và tham dự Lễ mở ký Công ước về chống tội phạm mạng.