Những người bạn Mỹ góp sức xoa dịu nỗi đau da cam

Hỗ trợ sửa nhà, chăm sóc y tế, phát triển sinh kế

Năm 1999, trong một chuyến công tác tại Hà Nội, Susan Hammond gặp gia đình Việt Nam mà bà quen biết có hai người con với hoàn cảnh khác biệt. Người chị sinh trước khi cha tham gia chiến tranh ở miền Nam, sau này theo học tại Đại học Columbia (Mỹ). Người em sinh sau chiến tranh bị khuyết tật nặng cả về thể chất và nhận thức, cần được chăm sóc suốt ngày đêm.

Cuộc gặp khiến Susan trăn trở về những hậu quả của chiến tranh vẫn hiện diện trong các gia đình Việt Nam.

Bà Susan Hammond bên con nghé được Quỹ Bob Feldman hỗ trợ cho một gia đình tại tỉnh Quảng Nam (cũ). (Ảnh: Legacies of War)

Susan là con gái của một cựu chiến binh Mỹ từng hai lần phục vụ tại Việt Nam. Cha bà sau này mắc bệnh Parkinson. Những điều chứng kiến tại Việt Nam cùng trải nghiệm trong chính gia đình mình khiến bà quan tâm đến những ảnh hưởng lâu dài của chất độc da cam/dioxin.

Susan lần đầu đến Việt Nam năm 1991, trở lại năm 1996 để học tiếng Việt rồi tham gia các hoạt động của Quỹ Hòa giải và Phát triển. Sau đó, bà cùng các cộng sự triển khai War Legacies Project (Dự án Di sản chiến tranh), tập trung hỗ trợ khắc phục hậu quả chiến tranh đối với con người và môi trường. Năm 2008, chương trình trở thành một tổ chức độc lập.

Thông qua War Legacies Project, Susan Hammond cùng các cộng sự triển khai nhiều chương trình hỗ trợ người khuyết tật tại Việt Nam, trong đó có Quỹ Bob Feldman.

Hai anh em Trần Hoài Phú và Trần Hoài Phi ở Đồng Nai, những người duy trì lớp dạy học tại nhà và từng được Quỹ Bob Feldman hỗ trợ xe lăn điện, máy tính. (Ảnh: Báo Đồng Nai)

Hai anh em Trần Hoài Phú và Trần Hoài Phi ở Đồng Nai là một trong những trường hợp được Quỹ giúp đỡ. Bị khuyết tật vận động, việc đi lại và sinh hoạt của hai anh em gặp nhiều khó khăn. Dù vậy, Phú và Phi vẫn mở lớp dạy kèm tại nhà cho trẻ em trong vùng.

Năm 2012, báo The Minnesota Star Tribune (Mỹ) cho biết, Quỹ Bob Feldman hỗ trợ hai anh em xe lăn điện và máy tính, giúp việc đi lại thuận tiện hơn và phục vụ công việc dạy học. Trong lá thư cảm ơn được báo dẫn lại, Phú và Phi kể rằng những chiếc xe lăn giúp họ có thể tự di chuyển trong nhà, ra ngoài chơi cùng cháu nhỏ, đón gió và ngắm trăng. Những việc giản dị ấy trước đây là điều không dễ dàng đối với hai anh em.

Quỹ mang tên Bob Feldman, một cựu chiến binh Mỹ từng phục vụ tại căn cứ Biên Hòa năm 1970. Ông qua đời năm 2006 vì bệnh ung thư mà các bác sĩ cho rằng có khả năng liên quan đến phơi nhiễm chất độc da cam trong thời gian phục vụ tại Việt Nam.

Sau khi chồng qua đời, bà Nancy Feldman thành lập quỹ mang tên ông, sử dụng khoản trợ cấp liên quan đến bệnh tật của chồng để giúp đỡ những gia đình Việt Nam chịu ảnh hưởng chất độc da cam. Bà tiếp tục đóng góp khoản trợ cấp dành cho người vợ góa, cùng sự ủng hộ của gia đình, bạn bè và những người quan tâm.

Thông qua Quỹ Bob Feldman, nhiều gia đình được hỗ trợ sửa chữa nhà ở, chăm sóc y tế, học tập và phát triển sinh kế. Trong bài hồi tưởng đăng trên trang Legacies of War tháng 11/2025, Susan chia sẻ hình ảnh những con trâu, bò được trao cho các hộ dân tại tỉnh Quảng Nam (cũ). Đối với những gia đình phải dành nhiều thời gian chăm sóc người thân khuyết tật nặng, vật nuôi có thể tạo thêm nguồn thu nhập tại nhà.

Theo Susan, tính đến tháng 11/2025, Quỹ đã hỗ trợ hơn 680 gia đình chăm sóc trẻ khuyết tật nặng tại miền Trung Việt Nam.

Trong số những trường hợp khiến Susan nhớ mãi còn có một cô gái Việt Nam sinh ra không có hai tay, đôi chân bị dị tật. War Legacies Project đã hỗ trợ học phí cho em từ khi còn học mẫu giáo. Đến năm 2025, cô gái đang học năm cuối trung học và có năng khiếu hội họa.

Nhiều cựu chiến binh Mỹ cũng trở lại Việt Nam để tham gia khắc phục hậu quả chiến tranh. Charles “Chuck” Searcy là một trong số đó.

Năm 1966, Chuck gia nhập quân đội Mỹ và sau đó được điều đến Việt Nam. Trở về nước, ông tham gia phong trào cựu chiến binh phản đối chiến tranh. Từ năm 1995, ông sinh sống tại Hà Nội, dành nhiều thời gian cho các hoạt động nhân đạo và khắc phục hậu quả chiến tranh.

Ông Charles “Chuck” Searcy (trái) và một người khuyết tật tại xưởng chỉnh hình Bệnh viện Đa khoa Quảng Trị, một trong những cơ sở được dự án RENEW tài trợ, năm 2018. (Ảnh: NVCC).

Chuck là một thành viên nòng cốt của Chi hội 160 thuộc tổ chức Cựu chiến binh vì hòa bình (Veterans For Peace). Chi hội đã tham gia hỗ trợ nhiều cơ sở chăm sóc nạn nhân chất độc da cam tại Việt Nam.

Tại Đà Nẵng, Chi hội 160 góp kinh phí sửa chữa mái nhà cho một cơ sở của Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin, hỗ trợ xây dựng cơ sở sản xuất hương kết hợp đào tạo nghề.

Tại Làng Hữu nghị Việt Nam ở Hà Nội, Chi hội đóng góp xây dựng sân chơi cho trẻ em chịu ảnh hưởng chất độc da cam, hỗ trợ công tác chăm sóc người bệnh. Tổ chức còn cấp học bổng học nghề, đại học cho con em hai gia đình có nạn nhân da cam, để các em có điều kiện học tập và sau này giúp đỡ gia đình.

Chuck cũng trực tiếp tham gia chương trình hỗ trợ vật nuôi và phối hợp với Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam. Ông đồng thời gắn bó với Project RENEW tại Quảng Trị, chương trình khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh, hỗ trợ người bị ảnh hưởng và giúp người dân phòng tránh tai nạn.

Ông Charles “Chuck” Searcy tặng xe đạp cho học sinh nghèo tại Quảng Trị. (Ảnh: NVCC)

Hàng năm, VFP160 đều tặng xe đạp hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn tại Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng để tặng xe đạp cho các trường học.

Chuck Searcy là người đồng sáng lập dự án RENEW rà phá bom mìn tại Quảng Trị, vùng đất này trước kia là chiến trường khốc liệt cho đến hôm nay vẫn còn những di chứng của bom mìn tiềm ẩn trong lòng đất.

Chung tay khắc phục hậu quả chiến tranh

Bên cạnh hoạt động của các cá nhân và tổ chức nhân đạo, Việt Nam và Mỹ đã triển khai nhiều chương trình hợp tác nhằm khắc phục hậu quả chất độc da cam/dioxin, hỗ trợ người khuyết tật và xử lý ô nhiễm môi trường.

Từ năm 2019 đến nay, Bộ Quốc phòng Việt Nam đã chỉ đạo Trung tâm Hành động quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học và môi trường (NACCET) phối hợp với Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) triển khai các hoạt động cải thiện chất lượng sống cho nạn nhân chất độc da cam/dioxin tại các tỉnh bị phun rải nặng gồm Quảng Trị, Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế), Quảng Nam (nay thuộc thành phố Đà Nẵng), Bình Định (nay thuộc tỉnh Gia Lai), Kon Tum (nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi), Bình Phước (nay thuộc tỉnh Đồng Nai), Tây Ninh, Cà Mau... Chương trình được thực hiện dựa trên nguồn vốn ODA không hoàn lại 65 triệu USD của Chính phủ Hoa Kỳ cùng 75 tỷ đồng vốn đối ứng từ phía Việt Nam.

Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Jennifer Wicks ký kết các thỏa thuận. (Ảnh: Bộ Quốc phòng)

Sau khi hoàn thành dự án xử lý ô nhiễm dioxin tại sân bay Đà Nẵng năm 2018, hai bên tiếp tục triển khai dự án tại sân bay Biên Hòa (Đồng Nai), một trong những khu vực tồn lưu ô nhiễm dioxin nghiêm trọng sau chiến tranh.

Ngày 23/9/2026, Bộ Quốc phòng Việt Nam và Đại sứ quán Mỹ tại Việt Nam ký các thỏa thuận tiếp tục hợp tác xử lý ô nhiễm dioxin tại sân bay Biên Hòa và hỗ trợ cải thiện chất lượng cuộc sống của người khuyết tật.

Theo thông tin công bố tại lễ ký kết, khoảng 41 ha đất tại sân bay Biên Hòa đã được xác nhận làm sạch theo các tiêu chuẩn áp dụng của dự án. Mỹ tiếp tục bổ sung nguồn viện trợ không hoàn lại để thực hiện các hạng mục xử lý ô nhiễm còn lại.

Hai bên cũng ký thỏa thuận về khoản viện trợ không hoàn lại 91 triệu USD dành cho dự án hỗ trợ người khuyết tật không phân biệt nguyên nhân. Chương trình tập trung vào chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, hỗ trợ xã hội và hòa nhập cộng đồng, trong đó có các hoạt động triển khai thêm tại Cà Mau và Quảng Ngãi.

Những người bạn Thụy Sĩ: Từ phản đối chiến tranh đến đồng hành cùng nạn nhân da cam Việt Nam

Tăng cường hợp tác giữa Việt Nam và Hoa Kỳ để xoa dịu nỗi đau da cam