Phục hồi chức năng tại nhà giúp cải thiện chất lượng sống cho người khuyết tật do chất độc da cam

Nỗi đau lặng lẽ

Mang trong mình di chứng chất độc da cam từ mẹ - một cựu chiến binh mặt trận Bình Trị Thiên, chị Hồ Thị Nhã (dân tộc Pa Cô) bị liệt nửa người bẩm sinh. Tay phải gần như không thể gập, duỗi, cầm, nắm nên mọi sinh hoạt từ ăn uống, tắm rửa dồn cả lên tay trái. Cơ thể đau nhức triền miên, chân phải bị co cơ, bàn chân quặp vào trong khiến mỗi bước lên xuống thềm nhà cũng nặng nề, khó nhọc. Những việc như nấu ăn, phơi quần áo chị đều phải cậy nhờ người mẹ đã ngoài 80 tuổi.

“Mình ngại ra ngoài lắm, cái chân khó đi, hay ngã. Mình cũng ngại vì mình có khiếm khuyết”, chị Nhã tâm sự.

Bàn chân phải bị dị tật khiến việc di chuyển của chị Nhã gặp nhiều khó khăn. (Ảnh: MCNV)

Mấy chục năm nay, chị Nhã sống khép mình, ngày ngày chỉ lầm lũi, quanh quẩn từ nhà ra sân. Càng nhiều tuổi, cơ khớp càng co cứng khiến nỗi lo về tương lai khi cha mẹ - những điểm tựa duy nhất - đang ngày càng già yếu cứ thế lớn dần trong chị.

Đưa phục hồi chức năng về với bản làng

Đối với người khuyết tật, phục hồi chức năng (PHCN) là “chìa khóa” để cải thiện sức khỏe và hòa nhập xã hội. Tuy nhiên, với người khuyết tật dân tộc thiểu số vùng sâu vùng xa, khoảng cách địa lý, khó khăn về kinh tế và khác biệt ngôn ngữ, văn hóa khiến các dịch vụ y tế nói chung và PHCN nói riêng trở thành mơ ước xa xôi. Khi được hỏi “Lần gần đây nhất chị được khám sức khỏe là khi nào?” Chị Nhã chỉ lắc đầu khẽ nói “Mình không nhớ đâu. Cũng lâu, lâu lắm rồi!”.

Những rào cản tiếp cận với PHCN đã từng bước được tháo gỡ nhờ mô hình PHCN tại nhà của Dự án Hòa nhập 1. Dự án Hòa nhập 1 là một hợp phần của Dự án “Hỗ trợ cải thiện chất lượng sống của người khuyết tật tại các tỉnh bị phun rải nặng chất da cam” do chính phủ Hoa Kỳ tài trợ, được triển khai tại tỉnh Quảng Trị, thành phố Huế và thành phố Đà Nẵng. Chủ dự án là Trung tâm hành động Quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học và môi trường (NACCET). Đơn vị quản lý là Trung tâm Sáng kiến sức khỏe và dân số (CCIHP).

Với vai trò là một trong những đơn vị thực hiện Dự án Hòa nhập 1, Ủy ban Y tế Hà Lan - Việt Nam (MCNV) đã tổ chức cung cấp dịch vụ PHCN tại nhà cho người khuyết tật trên địa bàn dự án.

Để triển khai hoạt động, MCNV phối hợp với các bệnh viện, trung tâm y tế tại địa phương xây dựng các nhóm PHCN đa chuyên ngành. Mỗi nhóm gồm bác sĩ, kỹ thuật viên (Vật lý trị liệu, Hoạt động trị liệu, Ngôn ngữ trị liệu, chỉnh hình – dụng cụ trợ giúp) và điều dưỡng cùng phối hợp để khám xác định nhu cầu PHCN cho người khuyết tật.

Dựa trên kết quả khám, nhóm sẽ chỉ định các can thiệp PHCN phù hợp và triển khai việc can thiệp ngay tại nhà người khuyết tật. Với mô hình này, người khuyết tật và gia đình không cần phải di chuyển xa, nhờ đó tiết kiệm thời gian, chi phí, sức lực và tăng khả năng thích nghi với môi trường sống thực tế.

Tháng 11/2025, chị Hồ Thị Nhã được khám đánh giá nhu cầu PHCN và được chỉ định can thiệp Vật lý trị liệu, Hoạt động trị liệu với sự hỗ trợ trực tiếp của các cán bộ y tế giàu kinh nghiệm đến từ Bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Trị và Trung tâm y tế khu vực Đakrông.

Chị Hồ Thị Nhã tập phục hồi chức năng tại nhà với sự hỗ trợ của các cán bộ y tế. (Ảnh: MCNV)

Đều đặn mỗi sáng thứ Bảy, vượt qua quãng đường gần một trăm cây số, các kỹ thuật viên (KTV) tới nhà giúp chị Nhã tập luyện. KTV Vật lý trị liệu hướng dẫn chị làm quen với các bài tập để giảm đau nhức, ngăn ngừa co rút cơ và tăng khả năng vận động, thăng bằng như “tay khỏe đỡ tay yếu”, tập đứng lên ngồi xuống, bước lên xuống bậc cấp, tập chỉnh dáng đi…

Để có thể tự thực hiện các sinh hoạt hàng ngày, chị Nhã được KTV Hoạt động trị liệu hỗ trợ tập các kỹ năng vận động bàn tay. Việc tập luyện chú trọng phối hợp hai tay với những đồ dùng sẵn có tạo thói quen sử dụng hai tay trong sinh hoạt hàng ngày. Nhờ vận động thường xuyên, bên tay yếu sẽ trở nên linh hoạt, tránh các biến chứng như co cứng, bán trật khớp ... sau này.

Không thạo tiếng phổ thông, ít tiếp xúc với người lạ, những buổi đầu tập luyện, chị Nhã còn nhiều e dè, ngần ngại. Thế nhưng, với sự tận tâm, kiên trì, các KTV đã từng bước giúp chị vượt qua trở ngại. Các KTV hướng dẫn chị tỉ mỉ, nói thật chậm, dùng những từ đơn giản, vừa nói vừa chỉ vào phần cơ thể tương ứng để chị dễ hiểu, dễ nhớ. Ngoài các buổi hỗ trợ luyện tập, các KTV luôn nhắc nhở, động viên chị duy trì việc tự luyện tập mỗi ngày.

Chạm tới ước mơ

Sau hai tháng kiên trì tập luyện, chị Nhã đã có những cải thiện tích cực. Những cơn đau giảm dần. Tay phải bớt co quắp, những ngón tay đã bắt đầu mở ra để cầm nắm, cánh tay có thể nâng lên, đặt xuống, gập, duỗi dễ dàng hơn. Từ chỗ một bên tay luôn bất động, chị Nhã đã bắt đầu sử dụng được cả hai tay khi làm việc nhà như lấy quần áo từ dây phơi và gấp lại gọn gàng - những việc chị chưa từng làm được.

Niềm vui của chị Nhã khi có thể tự đứng vững trên đôi chân của mình và đi dạo quanh xóm.

Chân phải giờ đã khỏe hơn, có thể nhấc được cao hơn khi bước, thay vì kéo lê trên mặt đất. Nhờ những bước đi vững vàng, chị Nhã đã có thể tự lên xuống những bậc thềm và dần dần đi được trên những đoạn đường dốc một cách an toàn.

“Mình thấy người bớt đau, đi lại ít ngã. Bây giờ đã có thể ra ngõ đi chợ, gặp họ hàng, người quen rồi!”, chị Nhã kể, mắt lấp lánh nụ cười.

Ở tuổi gần 50, chị Hồ Thị Nhã đang bước gần tới ước mơ giản dị của mình: có thể tự chăm sóc cho mình, sống khỏe hơn, vui hơn. Nỗi mặc cảm, sự âu lo đang dần tan biến, nhường chỗ cho sự vững tin hoà nhập cộng đồng và hướng tới những tháng ngày phía trước.

MCNV hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận chân tay giả, nẹp chỉnh hình

MCNV: Cải thiện chất lượng sống của người khuyết tật