Bước tiến mới trong đào tạo nhân lực Ngôn ngữ trị liệu tại Việt Nam

Đại diện Trường ĐH KTYD Đà Nẵng, MCNV, TFA và AVP cùng các Cử nhân khóa 2 NNTL tại lễ tốt nghiệp ngày 30/5/2026.

Phát triển nhân lực đáp ứng nhu cầu thực tiễn

Ngôn ngữ trị liệu (NNTL) là một ngành sức khỏe ứng dụng, nghiên cứu và cung cấp các dịch vụ về đánh giá, chẩn đoán, tạo chức năng, phục hồi chức năng, tư vấn và phòng ngừa cho người có rối loạn về ngôn ngữ, giọng nói, độ lưu loát trong giao tiếp, nhận thức và nuốt do sự rối loạn, chậm trễ trong phát triển hoặc do chấn thương, ung thư, đột quỵ hoặc các bệnh thần kinh tiến triển. Mặc dù đã phát triển trên thế giới gần 100 năm, tại Việt Nam, NNTL chỉ được biết đến và hình thành trong khoảng 15 năm nay.

Theo kết quả “Điều tra Người khuyết tật năm 2023” do Cục Thống kê thực hiện trên quy mô toàn quốc, 6,11% dân số từ 2 tuổi trở lên (khoảng 6,2 triệu người) có ít nhất một dạng khuyết tật. Tình trạng già hóa dân số, sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm (đột quỵ, sa sút trí tuệ, các bệnh thần kinh tiến triển…) làm gia tăng đáng kể nhu cầu về dịch vụ NNTL tại Việt Nam. Tuy nhiên, hạn chế về nhân lực khiến tỉ lệ người dân được tiếp cận dịch vụ NNTL còn rất thấp. Theo nghiên cứu “Khảo sát Nhu cầu Đào tạo NNTL tại Việt Nam” do MCNV thực hiện năm 2018, ở thời điểm cuối năm 2017, Việt Nam chỉ có khoảng 65 người được đào tạo và có kiến thức, kỹ năng cần thiết để cung cấp dịch vụ NNTL.

Với mục tiêu xây dựng nền tảng đào tạo chính quy nhằm cung cấp nguồn nhân lực NNTL có chất lượng cho đất nước, Dự án “Phát triển Đào tạo NNTL tại Việt Nam” đã được triển khai bởi Ủy ban Y tế Hà Lan – Việt Nam (MCNV) từ năm 2017 với đối tác kỹ thuật là tổ chức Trinh Foundation Australia (TFA), Đại học (ĐH) Y Dược TP.HCM, Trường ĐH Kỹ thuật Y tế Hải Dương và Trường ĐH Kỹ thuật Y- Dược Đà Nẵng với nguồn tài trợ từ Chính phủ Hoa Kỳ và MCNV.

Từ năm 2017 đến nay, Dự án đã hỗ trợ mở mã ngành và hoàn thành đào tạo hai khóa Thạc sĩ NNTL tại ĐH Y Dược TP.HCM; xây dựng và thực hiện chương trình Cử nhân chính quy tại ĐH Y Dược TP.HCM, Trường ĐH Kỹ thuật Y - Dược (KTYD) Đà Nẵng và Trường ĐH Kỹ thuật Y tế Hải Dương.

Tại Trường ĐH KTYD Đà Nẵng, chương trình Cử nhân NNTL được triển khai từ năm 2019. Tháng 5/2026, khóa thứ hai với tổng số 16 Cử nhân ra trường. Việc hoàn thành khóa đào tạo này không chỉ góp phần bổ sung nguồn nhân lực mà còn phản ánh sự củng cố về năng lực đào tạo, sự chuẩn hóa về chương trình đào tạo và sự trưởng thành về mặt chuyên môn của đội ngũ giảng viên nhà trường.

Từng bước tự chủ về nhân lực đào tạo

Nếu khóa Cử nhân NNTL đầu tiên tại Trường ĐH KTYD Đà Nẵng được giảng dạy gần như 100% bởi giảng viên quốc tế và giảng viên từ một số đơn vị khác trong nước, thì từ khóa thứ hai, sự phụ thuộc vào nguồn nhân lực bên ngoài đã giảm dần. Nhà trường đã từng bước tự chủ về nhân lực giảng dạy khi 04 giảng viên Bộ môn NNTL thuộc Khoa Phục hồi chức năng (PHCN) tốt nghiệp Thạc sĩ NNTL do Dự án hỗ trợ trở về công tác và đảm nhận phần lớn khối lượng giảng dạy. Chuyên gia quốc tế và trong nước chỉ hỗ trợ giảng dạy những nội dung lý thuyết khó và các kỳ lâm sàng chuyên sâu.

Trong quá trình triển khai khóa Cử nhân thứ hai, Dự án tiếp tục hỗ trợ nâng cao năng lực chuyên môn cho giảng viên thông qua tổ chức các buổi cố vấn chuyên môn, sinh hoạt khoa học với chuyên gia quốc tế, tài trợ tham dự các hội thảo chuyên ngành trong và ngoài nước cũng như tăng cường năng lực hướng dẫn lâm sàng.

“Thông qua các hoạt động này, giảng viên được tiếp cận với các chuẩn đào tạo hiện đại, cập nhật kiến thức chuyên môn liên tục. Sự đồng hành của MCNV, TFA và chương trình Tình nguyện viên Australia (AVP) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình hoàn thiện chương trình đào tạo.” ThS. Lương Thị Cẩm Vân – Trưởng Bộ môn NNTL, Khoa PHCN, Trường ĐH KTYD Đà Nẵng khẳng định.

ThS.Lương Thị Cẩm Vân (hàng đầu, thứ ba, từ phải) và các đồng nghiệp tại Hội thảo Can thiệp nuốt dựa trên bằng chứng.

Không chỉ nâng cao năng lực giảng dạy lý thuyết, Dự án còn tiếp sức giúp giảng viên trở nên chủ động, độc lập và tự tin hơn trong vai trò hướng dẫn thực hành, giám sát lâm sàng và tham gia vào quá trình rà soát, hoàn thiện chương trình đào tạo.

Kế thừa kinh nghiệm từ những khóa trước, nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu nghề nghiệp của người học, chương trình đào tạo được điều chỉnh theo hướng thực tiễn hơn, tăng cường chú trọng vào thực hành lâm sàng, tạo điều kiện cho sinh viên tiếp xúc với các nhóm bệnh đa dạng hơn và tăng thời lượng thực tập tại các cơ sở y tế, giáo dục và phục hồi chức năng.

Công tác đánh giá năng lực lâm sàng cũng từng bước được chuẩn hóa và gắn với thực tiễn nghề nghiệp, để đánh giá chính xác hơn năng lực chuyên môn, kỹ năng giao tiếp và khả năng ra quyết định lâm sàng, phản ánh toàn diện hơn mức độ sẵn sàng hành nghề sau khi ra trường.

“Các đối tác luôn tôn trọng bối cảnh Việt Nam và cùng Nhà trường điều chỉnh nội dung để phù hợp với nhu cầu thực tế thay vì áp dụng máy móc mô hình nước ngoài. Cách tiếp cận này đã giúp chương trình vừa tiệm cận chuẩn quốc tế, vừa có tính ứng dụng cao trong hệ thống y tế và giáo dục của Việt Nam.” ThS.Cao Bích Thủy (phụ trách Phòng Quản lý Khoa học - Công nghệ & Hợp tác quốc tế, Trường ĐH KTYD Đà Nẵng) cho biết.

Sinh viên khóa 2 Cử nhân NNTL, Trường ĐH KTYD Đà Nẵng, thực hành lâm sàng tại Bệnh viện Chỉnh hình và PHCN Đà Nẵng dưới sự hướng dẫn của chuyên gia NNTL Australia – ThS.Louise Fearon Brown.

Thắp sáng tình yêu nghề ở thế hệ trẻ

Môi trường học tập ngày càng chất lượng đã giúp sinh viên phát huy tối đa sự năng động, tự chủ và tinh thần say mê học hỏi.

“Sinh viên khóa 2 có khả năng thích ứng và tinh thần học hỏi rất cao. Nhiều em có khả năng tự học, tìm kiếm và cập nhật bằng chứng khoa học mới. Năng lực này rất quan trọng đối với một ngành nghề phát triển nhanh như NNTL” - ThS. Lương Thị Cẩm Vân khẳng định.

(Từ trái sang) CN.Huỳnh Thanh Nga và CN.Trần Vân Thư.

“Điều tâm đắc nhất của tôi là cơ hội thực hành lâm sàng vô cùng phong phú và thực tế. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết và thực hành thực tế rèn luyện cho tôi kỹ năng chuyên môn vững vàng và thắp sáng ngọn lửa nhiệt huyết với nghề”- Cử nhân (CN) Huỳnh Thanh Nga chia sẻ.

Đối với CN.Trần Vân Thư, trải nghiệm đồng hành cùng người bệnh đã bồi đắp những cảm nhận sâu sắc về ý nghĩa của nghề: “Được chứng kiến những thay đổi dù rất nhỏ ở người bệnh như một em bé nói được từ đầu tiên, một người lớn dần lấy lại khả năng giao tiếp giúp tôi cảm nhận rõ giá trị nhân văn mà NNTL mang lại, tiếp thêm động lực để theo đuổi chuyên ngành này!”

Đầu tư cho con người – nền tảng của phát triển bền vững

Theo PGS.TS. Lê Thị Thúy – Hiệu trưởng Trường ĐH KTYD Đà Nẵng, thông qua Dự án “Phát triển đào tạo NNTL tại Việt Nam”, Nhà trường đã được tiếp cận với các chương trình đào tạo tiên tiến, được học hỏi kinh nghiệm quốc tế về nhiều mặt như giảng dạy, đánh giá năng lực sinh viên, tổ chức thực hành lâm sàng và phát triển nghề nghiệp. Đặc biệt, đội ngũ giảng viên của Nhà trường được đào tạo, bồi dưỡng liên tục để nâng cao năng lực chuyên môn, tiến tới đảm nhận vai trò đào tạo độc lập trong tương lai.

“Trường ĐH KTYD Đà Nẵng kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng quy mô đào tạo, nâng cao chất lượng chương trình, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và tăng cường hợp tác quốc tế nhằm phát triển nguồn nhân lực NNTL chất lượng cao cho đất nước.” PGS.TS.Lê Thị Thúy nhấn mạnh.

Chia sẻ quan điểm này, bà Katie Walker-Smith, thành viên Ban giám đốc TFA, đối tác kỹ thuật Dự án khẳng định: "Tiếp cận theo hướng đào tạo giảng viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đảm bảo rằng kiến thức và kỹ năng được duy trì bền vững tại Việt Nam thay vì phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài. Chúng tôi hy vọng chính các chuyên gia NNTL Việt Nam sẽ tiếp tục làm chủ và định hướng cho tương lai của ngành mình một cách phù hợp và thiết thực nhất với nhu cầu của cộng đồng.”

MCNV: nâng cao kiến thức vật lý trị liệu cho cán bộ y tế 4 tỉnh miền Trung Tây Nguyên

MCNV tập huấn kỹ năng chăm sóc người khuyết tật cho thành viên gia đình