Hoàn thiện cơ chế bảo vệ trẻ em Việt Nam được nhận nuôi ở nước ngoài

Cần rõ đầu mối, trách nhiệm và thời hạn xử lý

Theo đại biểu Lê Thị Ngọc Linh, khi phát hiện trẻ em Việt Nam được nhận làm con nuôi ở nước ngoài có dấu hiệu bị bạo lực, xâm hại, bỏ mặc hoặc không được bảo đảm điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, việc tiếp nhận, chuyển giao và xử lý thông tin cần có cơ chế phối hợp chặt chẽ.

Đại biểu đề nghị xác định rõ đầu mối tiếp nhận thông tin và trách nhiệm phối hợp giữa ba chủ thể: cơ quan quản lý nhà nước về con nuôi, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và tổ chức con nuôi nước ngoài.

Đại biểu Quốc hội Lê Thị Ngọc Linh (Đoàn Cà Mau) phát biểu tại phiên thảo luận dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi). (Ảnh: Báo Cà Mau).

Theo đại biểu, nếu không quy định cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, thông tin về tình trạng của trẻ có thể không được chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền, dẫn đến xử lý thiếu kịp thời hoặc khó xác định trách nhiệm khi phát sinh vụ việc.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cụ thể hóa quy trình phối hợp, quy định rõ thời hạn thông báo, trách nhiệm phản hồi, việc theo dõi kết quả xử lý thông tin và các biện pháp hỗ trợ bảo vệ trẻ khi cần thiết. Những quy định này phải bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thẩm quyền của từng cơ quan, pháp luật nước nơi trẻ sinh sống và các điều ước quốc tế liên quan.

Kiến nghị trên được đại biểu đưa ra khi góp ý về quy định theo dõi tình hình phát triển của con nuôi tại Điều 22 và trách nhiệm của tổ chức con nuôi nước ngoài tại Điều 25 dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi). Đại biểu cơ bản thống nhất với các quy định này, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp để bảo đảm quyền trẻ em được thực hiện trên thực tế.

Hết thời hạn báo cáo, trẻ được bảo vệ thế nào?

Theo Điều 39 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, trong thời hạn ba năm kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha mẹ nuôi ở nước ngoài có trách nhiệm thông báo sáu tháng một lần cho Bộ Tư pháp và cơ quan đại diện Việt Nam tại nước nơi con nuôi thường trú về tình trạng sức khỏe, thể chất, tinh thần và sự hòa nhập của trẻ với cha mẹ nuôi, gia đình, cộng đồng.

Quy định này giúp cơ quan chức năng Việt Nam theo dõi tình hình phát triển của trẻ trong những năm đầu sống cùng gia đình mới. Tuy nhiên, nghĩa vụ báo cáo định kỳ có thời hạn ba năm, trong khi nhu cầu bảo vệ trẻ trước nguy cơ bạo lực, xâm hại hoặc bỏ mặc vẫn tiếp tục. Đối với những trẻ được nhận nuôi khi còn nhỏ, phần lớn quá trình trưởng thành diễn ra sau thời hạn báo cáo này.

Lễ Công bố Quyết định và giao, nhận con nuôi có yếu tố nước ngoài của Sở Tư pháp Quảng Ngãi ngày 24/3/2026 (Ảnh: Sở Tư pháp Quảng Ngãi).

Pháp luật Việt Nam đã có cơ chế phối hợp bảo vệ trẻ em được nhận làm con nuôi ở nước ngoài trong trường hợp cần thiết, được hướng dẫn tại Thông tư liên tịch số 03/2016/TTLT-BTP-BNG-BCA-BLĐTBXH.

Theo Điều 12 của Thông tư, Bộ Tư pháp và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có trách nhiệm tiếp nhận thông tin, phản ánh về trẻ cần được bảo vệ và thông báo cho nhau. Ngay sau khi nhận được thông tin, Bộ Tư pháp liên hệ với cơ quan trung ương về nuôi con nuôi quốc tế của nước tiếp nhận; cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài liên hệ với cơ quan có thẩm quyền nước sở tại để đề nghị cung cấp thông tin xác thực về tình trạng của trẻ.

Điều 13 quy định, khi nhận được thông báo của Bộ Tư pháp hoặc có thông tin xác thực về trường hợp trẻ cần được bảo vệ, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tiến hành liên lạc, tiếp xúc, thăm hỏi trẻ và đề nghị cơ quan có thẩm quyền nước sở tại thực hiện các biện pháp bảo vệ cần thiết, đồng thời kịp thời thông báo tình hình cho Bộ Tư pháp.

Trên cơ sở thông tin có được, Bộ Tư pháp liên hệ với cơ quan trung ương về nuôi con nuôi quốc tế của nước tiếp nhận để có biện pháp xử lý phù hợp, kể cả thu xếp hình thức chăm sóc thay thế cho trẻ khi cần thiết, phù hợp với pháp luật Việt Nam, pháp luật nước tiếp nhận và các điều ước quốc tế liên quan.

Yêu cầu tăng cường phối hợp và trao đổi thông tin với cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cũng được xác định tại Quyết định số 2696/QĐ-TTg ngày 11/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ. Theo Kế hoạch giai đoạn 2026–2030 ban hành kèm Quyết định, Bộ Tư pháp được giao chủ trì xây dựng, triển khai cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin nhằm rà soát, đánh giá tình hình hòa nhập và phát triển của trẻ em Việt Nam được nhận làm con nuôi ở nước ngoài.

Như vậy, pháp luật đã quy định cơ chế tiếp nhận thông tin, xác minh và phối hợp bảo vệ trẻ khi cần thiết. Trong quá trình sửa đổi Luật Nuôi con nuôi, việc tiếp tục cụ thể hóa trách nhiệm, thời hạn và quy trình phối hợp giữa các chủ thể sẽ góp phần bảo đảm thông tin về những nguy cơ đối với trẻ được xử lý kịp thời, các biện pháp bảo vệ được thực hiện hiệu quả.