Giữ rau sạch trên bãi bồi sông Hồng

Từ bãi đất hoang đến vùng sản xuất 10ha

Tại Hội nghị tổng kết công tác thi đua năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Khối các tổ chức chính trị - xã hội và các tổ chức Liên hiệp diễn ra vào đầu tháng 4/2026, bà Nguyễn Thị Mai mở đầu phần trình bày bằng những hình ảnh ghi lại ngay trong buổi sáng cùng ngày tại một bệnh viện gần nhà với hàng dài người xếp hàng, nhiều khu khám tạm được dựng thêm bằng container.

"Nhìn những hình ảnh này, tôi sốt ruột lắm", bà nói và trăn trở liệu sức khỏe cộng đồng có thể bắt đầu từ những điều giản dị như bữa ăn hàng ngày?

Năm 2014, sau khi rời công việc tại một cơ quan cấp Bộ, bà Mai bắt đầu lại với 2.000m² đất canh tác bỏ hoang, một quyết định khiến không ít người ngạc nhiên.

Sinh ra trong gia đình có ba đời làm hợp tác xã nông nghiệp, bà tin vào giá trị của thực phẩm sạch. Tuy nhiên, khó khăn ban đầu không phải là đầu ra mà là đất. Nhiều diện tích bị bỏ hoang lâu năm, cỏ dại phát triển mạnh. "Tôi mất khoảng 70 triệu đồng chỉ để làm cỏ", bà kể.

Bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Hợp tác xã rau quả Hồng Hà (Phú Xuyên, Hà Nội) trao đổi tại Hội nghị tổng kết công tác thi đua năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Khối các tổ chức chính trị - xã hội và các tổ chức Liên hiệp, ngày 04/4/2026. (Ảnh: Đinh Hòa)

Từ nền đất ấy, Hợp tác xã rau quả Hồng Hà dần hình thành phương thức sản xuất theo hướng VietGAP và hữu cơ: sử dụng phân bón tự ủ từ ngô, đỗ tương; chế biến enzyme trứng-chuối để bổ sung canxi, chất đạm cho cây trồng; hạn chế tối đa hóa chất. Hợp tác xã còn tận dụng lá chuối trong vườn để làm bao bì bọc rau, hạn chế rác thải nhựa và nilon ra môi trường. Đến nay, một số diện tích, trong đó có vườn bưởi Diễn, đã đạt chứng nhận hữu cơ từ năm 2020. Sản phẩm được thị trường chấp nhận với mức giá ổn định, tạo cơ sở để mở rộng quy mô.

Sau hơn một thập kỷ, vùng sản xuất đã mở rộng lên hơn 10ha trên bãi bồi phù sa sông Hồng. Hợp tác xã phát triển thêm các sản phẩm chế biến như bột rau sấy lạnh, trà tía tô, mì/bánh bao rau củ, nhiều sản phẩm đạt OCOP 4 sao. Mô hình hiện tạo việc làm cho hơn 30 lao động địa phương, thu nhập trung bình 6-8 triệu đồng/tháng; doanh thu năm 2025 đạt gần 20 tỷ đồng, góp phần xóa 7 hộ nghèo. Phần lớn lao động là phụ nữ, trong đó có người ngoài 70 tuổi vẫn tham gia sản xuất.

Bà Mai kể, giai đoạn dịch COVID-19 trở thành phép thử với mô hình. Trong bối cảnh giãn cách, Hợp tác xã triển khai các "combo rau củ" theo khẩu phần gia đình, gồm rau ăn lá, củ quả và một số thực phẩm thiết yếu, đủ dùng trong 2-3 ngày. Giá mỗi gói dao động từ 100.000-300.000 đồng. Các đơn hàng được xử lý liên tục từ sáng đến tối, có thời điểm giao tới 23h. Việc đóng gói theo combo giúp rút ngắn thời gian xử lý, hạn chế tiếp xúc và duy trì nguồn cung cho người dân nội thành Hà Nội.

Thu hoạch, tiêu thụ ngay tại ruộng

Một hướng đi khác của hợp tác xã là kết hợp sản xuất với trải nghiệm và giáo dục. Tại vùng trồng, khách có thể trực tiếp thu hoạch, thanh toán qua mã QR ngay tại ruộng. Hợp tác xã tổ chức các "ngày hội thu hoạch" dành cho học sinh, đặc biệt là khối mầm non. Mô hình này vừa tạo trải nghiệm thực tế, vừa trở thành kênh tiêu thụ hiệu quả.

Hợp tác xã tổ chức các "ngày hội thu hoạch" dành cho học sinh, đặc biệt là khối mầm non. (Ảnh: Nông sản sạch Vinh Hà - Phú Xuyên)

"Chúng tôi không phải bán hàng hay thu hoạch nữa, mọi người đến trải nghiệm là thu hoạch luôn, mua luôn. Có vụ, chỉ cần vài tour là hết cả 1ha dưa lưới, không cần qua khâu tiêu thụ trung gian", bà Mai cho biết.

Theo bà, hình thức này đang được nhiều hợp tác xã khác tìm hiểu, học tập. Các tour được tổ chức linh hoạt theo mùa vụ, đón cả khách trong nước và nước ngoài, góp phần mở rộng đầu ra theo hướng trực tiếp và bền vững.

Các lớp đào tạo miễn phí về nông nghiệp hữu cơ cũng được tổ chức thường xuyên, kết hợp lý thuyết và thực hành. Sau các khóa học, nhiều hộ dân đã quay lại canh tác trên đất bỏ hoang, chủ động nguồn thực phẩm cho gia đình. Hợp tác xã cũng duy trì hoạt động xã hội như cung cấp rau củ cho một số bệnh viện, với tổng giá trị hơn 500 triệu đồng.

Hợp tác xã nhận được sự hỗ trợ từ cả trong nước và các tổ chức quốc tế. Tại địa phương, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã hỗ trợ hơn 600 triệu đồng để phát triển mô hình trồng dưa lưới, đồng thời tạo điều kiện tham gia các chương trình như OCOP, góp phần chuẩn hóa và nâng cao giá trị sản phẩm.

Hợp tác xã cũng tiếp cận nguồn hỗ trợ từ một số tổ chức phi chính phủ và đối tác quốc tế như Oxfam, Thriive và các tổ chức đến từ Canada, Úc... Các chương trình này chủ yếu tập trung vào đào tạo kỹ thuật, nâng cao năng lực sản xuất, hỗ trợ phương tiện và kết nối thị trường. Thông qua các hoạt động hợp tác, sản phẩm của hợp tác xã từng được giới thiệu tại một số hội nghị quốc tế, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng hơn.

Dù vận hành ổn định, theo bà Mai, nông nghiệp sạch vẫn đối mặt nhiều rào cản. "Chúng tôi không thiếu đầu ra, mà thiếu nguồn cung", bà nói.

Điểm nghẽn lớn nhất là vốn. Mức vay hiện nay khoảng 50 triệu đồng/hộ chưa đủ để đầu tư bài bản, trong khi chi phí chứng nhận và xúc tiến thương mại còn cao. Bên cạnh đó, nhận thức của người tiêu dùng về giá trị sản phẩm hữu cơ chưa đồng đều. Thực tế, nhiều hạng mục đầu tư của hợp tác xã phải huy động từ nguồn lực xã hội, như hệ thống nhà màng được xây dựng từ hình thức bán "thẻ trả trước", huy động gần 1 tỷ đồng.

Trong thời gian tới, hợp tác xã định hướng mở rộng sản xuất hữu cơ và phát triển chế biến sau thu hoạch. Tuy nhiên, để mô hình có thể nhân rộng, theo bà Mai, cần có chính sách tín dụng phù hợp hơn, cùng với hỗ trợ về thị trường và truyền thông.

MCNV tạo ra sự thay đổi trong phương thức canh tác cây ăn quả cho nông dân

ILDEX Vietnam 2024: “Chăn nuôi sạch – Nông nghiệp xanh – Lợi ích bền vững” chính thức khai mạc