Các nước tăng cường quản lý phim AI

Trung Quốc là một trong những thị trường thể hiện rõ nhất xu hướng này. Theo số liệu được Cơ quan Quản lý Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc công bố tháng 9/2026, khoảng 430.000 phim ngắn trực tuyến được đưa lên mạng trong 8 tháng đầu năm, gấp 13 lần cả năm 2025. Hơn 90% trong số đó được cơ quan quản lý xếp vào nhóm sản xuất bằng công nghệ AI. Số người xem phim ngắn tại Trung Quốc đã vượt 800 triệu, trong khi quy mô thị trường năm 2025 vượt 100 tỷ nhân dân tệ.

Sự bùng nổ này gắn chặt với bước tiến của các mô hình tạo video. Tháng 2/2026, ByteDance giới thiệu Seedance 2.0, có khả năng xử lý đồng thời văn bản, hình ảnh, âm thanh và video để tạo những đoạn phim mang phong cách điện ảnh từ lượng đầu vào tương đối ít. Reuters cho biết công cụ này nhanh chóng thu hút sự chú ý tại Trung Quốc và quốc tế, đồng thời được định hướng cho các lĩnh vực như điện ảnh, quảng cáo và thương mại điện tử.

Số người xem phim ngắn tại Trung Quốc đã vượt 800 triệu. (Ảnh minh họa: KT)

AI cũng đang thay đổi bài toán chi phí. Theo Caixin, một phim ngắn AI dài khoảng 100 phút tại Trung Quốc có thể được sản xuất trong 3-7 ngày với chi phí dưới 20.000 nhân dân tệ. Những nhóm từng cần nhiều nhân sự cho kịch bản, hình ảnh, hậu kỳ nay có thể thu hẹp đáng kể. Tuy nhiên, điều này cũng khiến một bộ phận diễn viên và ê-kíp phim ngắn truyền thống mất việc hoặc phải giảm thù lao để cạnh tranh.

Đi cùng tốc độ sản xuất là vấn đề chất lượng. Nhà chức trách Trung Quốc cho biết từ đầu năm 2026 đã yêu cầu gỡ 68.000 phim ngắn vi phạm và xử lý hơn 1.200 tài khoản. Các nội dung bị xử lý liên quan đến yếu tố có hại cho trẻ em, nội dung dung tục, vi phạm bản quyền và một số dạng nội dung không phù hợp khác; hơn 90% số nội dung thuộc các vụ xử lý này là phim được sản xuất bằng AI.

Trước tốc độ phát triển đó, Trung Quốc đồng thời siết quản lý. Từ ngày 1/9/2025, nội dung do AI tạo hoặc tổng hợp phải có dấu hiệu nhận biết. Quy định yêu cầu cả nhãn hiển thị để người dùng có thể nhận ra và thông tin nhận dạng được gắn trong dữ liệu của tệp. Người đăng nội dung AI cũng phải chủ động khai báo, trong khi việc cố tình xóa hoặc làm sai lệch dấu hiệu nhận biết bị cấm.

Tại Hàn Quốc, AI được nhìn nhận nhiều hơn như một công cụ giúp ngành nội dung cạnh tranh về chi phí. Công ty phim ngắn Vigloo cho biết việc đưa AI sâu vào quy trình có thể rút thời gian sản xuất một tác phẩm từ khoảng ba tháng xuống một tháng và giảm chi phí xuống khoảng một phần năm so với cách làm truyền thống. AI đã tham gia từ tạo hình, cảnh quay đến hỗ trợ viết kịch bản, sau đó con người tiếp tục kiểm tra và hoàn thiện.

Tuy nhiên, câu hỏi về quyền tác giả cũng xuất hiện. Hướng dẫn của Ủy ban Bản quyền Hàn Quốc xác định sản phẩm hoàn toàn do AI tự động tạo ra chỉ từ câu lệnh không được bảo hộ bản quyền như một tác phẩm của con người. Quyền tác giả có thể được ghi nhận đối với phần có đóng góp sáng tạo thực chất của con người, chẳng hạn lựa chọn, sắp xếp, chỉnh sửa hoặc kết hợp các thành phần do AI tạo ra.

Ở Mỹ, tranh luận lại tập trung mạnh vào quyền của diễn viên, biên kịch và chủ sở hữu tác phẩm. Sự xuất hiện của các “diễn viên AI” như Tilly Norwood đã khiến nghiệp đoàn SAG-AFTRA cảnh báo về nguy cơ sử dụng hình ảnh, giọng nói và thành quả lao động của diễn viên để tạo nhân vật tổng hợp mà không có sự đồng ý hoặc trả thù lao. Nghiệp đoàn này phản đối việc dùng nhân vật tổng hợp để thay thế nghệ sĩ biểu diễn và yêu cầu việc sử dụng “bản sao số” phải tuân thủ các thỏa thuận về đồng ý, thông báo và thương lượng.

Tilly Norwood - diễn viên được tạo ra từ công nghệ AI. (Ảnh: Instagram Tilly Norwood)

Tranh chấp cũng xuất hiện quanh các công cụ tạo video. Sau khi Seedance 2.0 tạo ra những video có hình ảnh các nhân vật và tài sản trí tuệ nổi tiếng, Disney gửi yêu cầu chấm dứt tới ByteDance, cho rằng công cụ đã tạo điều kiện cho việc sử dụng trái phép tài sản thuộc các thương hiệu như Marvel và Star Wars. ByteDance sau đó tuyên bố sẽ tăng các biện pháp ngăn chặn việc sử dụng trái phép quyền sở hữu trí tuệ.

Những lo ngại này đã đi vào cả quy định nghề nghiệp của Hollywood. Từ kỳ Oscar 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ quy định nhân vật diễn xuất hoàn toàn do AI tạo và kịch bản do AI viết không đủ điều kiện được xét giải ở các hạng mục diễn xuất và biên kịch. AI vẫn có thể được sử dụng như một công cụ trong quá trình làm phim, nhưng thành quả được xét giải ở hai lĩnh vực này phải bắt nguồn từ con người.

Liên minh châu Âu lựa chọn một hướng quản lý khác: nhấn mạnh quyền được biết của người xem. Từ ngày 2/8/2026, các nghĩa vụ minh bạch của Đạo luật AI bắt đầu được áp dụng. Nội dung hình ảnh, âm thanh hoặc video dạng deepfake phải được thông báo là đã được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI; nội dung tổng hợp cũng phải có dấu hiệu kỹ thuật để có thể nhận diện bằng máy. Với tác phẩm nghệ thuật hoặc hư cấu, nghĩa vụ thông báo được thiết kế theo hướng không làm cản trở việc thưởng thức tác phẩm.

Sự tăng trưởng của phim ngắn cho thấy những vấn đề này khó có thể giới hạn trong một thị trường. Sensor Tower thống kê hơn 850 triệu lượt tải ứng dụng phim ngắn trên toàn cầu trong quý I/2026, tăng 140% so với cùng kỳ. Doanh thu mua hàng trong ứng dụng đạt khoảng 750 triệu USD. Thời gian sử dụng trung bình đã lên khoảng 25 phút mỗi ngày trên toàn cầu; tại Đông Nam Á, con số tiến gần 40 phút mỗi ngày.

Những diễn biến từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Mỹ và châu Âu cho thấy AI mang đến khả năng giảm chi phí và mở rộng không gian sáng tạo, nhưng cũng làm tăng tốc độ hình thành một “dây chuyền” sản xuất nội dung với khối lượng rất lớn. Khi nguồn cung có thể được tạo ra gần như liên tục, bài toán đặt ra là quyền của người sáng tạo được bảo vệ thế nào, nội dung được kiểm soát ra sao, người xem có nhận biết được sản phẩm AI hay không và các nền tảng chịu trách nhiệm đến đâu đối với cách nội dung được phân phối, tính phí và giữ chân người dùng.

Mở thêm đầu mối hợp tác khoa học - công nghệ Việt Nam - Brazil Đại sứ Việt Nam tại Brazil Bùi Văn Nghị vừa có chuyến công tác tại thủ phủ Porto Alegre, bang Rio Grande do Sul (Brazil), mở thêm các đầu mối hợp tác về bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực.

3 nhà khoa học VinFuture vào Top 100 nhân vật ảnh hưởng nhất giới AI toàn cầu năm 2026 Hai Chủ nhân Giải thưởng Chính VinFuture 2024 là GS. Yann LeCun và GS. Fei-Fei Li - cùng GS. Daniela Rus, Thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture, vừa được tạp chí TIME vinh danh trong TIME100 AI 2026 - danh sách 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất thế giới trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).