Khi người dân thúc đẩy hòa giải Việt Nam - Hoa Kỳ:

Bài 1: Di sản nhân đạo mở đường tương lai

Theo dõi thoidai.com.vn trên Theo dõi trên Google News
Trước khi quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ được bình thường hóa vào năm 1995, đã có những cây cầu âm thầm nối hai bờ đại dương bằng lòng nhân ái, thiện chí và khát vọng hòa giải. Ông Hà Huy Thông, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, từng là Trưởng đoàn tiền trạm mở Cơ quan liên lạc tại Washington, D.C. (Hoa Kỳ) năm 1994-1995, Phó Chủ tịch Hội hữu nghị và hợp tác Việt Nam - Hà Lan, Ủy viên Hội đồng Hoà bình và Phát triển Việt Nam, kể lại những cuộc gặp mang dấu ấn ngoại giao nhân dân, góp phần cho tiến trình bình thường hóa quan hệ hai nước.
aa
Việt - Mỹ thân hữu Hội: 80 năm vun đắp hiểu biết và tình hữu nghị
Hợp tác Việt - Mỹ: Từ hàn gắn quá khứ đến kiến tạo tương lai

Theo ông Hà Huy Thông, hợp tác tìm kiếm quân nhân Hoa Kỳ mất tích (MIA) và những cuộc gặp giữa cựu binh - nhà văn hai nước đã mở lại kênh tiếp xúc Việt Nam - Hoa Kỳ, khởi đầu cho tiến trình hòa giải sau chiến tranh.

MIA nối lại đối thoại Việt Nam - Hoa Kỳ

Năm 1977, Việt Nam và Hoa Kỳ bắt đầu đàm phán bình thường hóa quan hệ dưới thời Tổng thống Jimmy Carter. Cuộc gặp đầu tiên tại Paris (Pháp) tháng 5/1977 không đạt mục tiêu thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ, nhưng mang lại kết quả quan trọng: Hoa Kỳ không phản đối việc Việt Nam gia nhập Liên hợp quốc. Ngày 20/9/1977, Việt Nam chính thức trở thành thành viên Liên hợp quốc.

Từ năm 1978, bối cảnh quốc tế thay đổi, cơ hội bình thường hóa hẹp lại dù Việt Nam tuyên bố sẵn sàng bình thường hóa vô điều kiện. Năm 1979, viện dẫn “vấn đề Campuchia”, Hoa Kỳ tuyên bố dừng đàm phán, khiến quan hệ hai nước gần như đóng băng.

Sau khi nhậm chức năm 1981, Tổng thống Ronald Reagan coi vấn đề MIA là ưu tiên quốc gia. Quan hệ hai nước từng bước mở lại cánh cửa sau nhiều năm gián đoạn.

Theo lời kể của ông Hà Huy Thông, tháng 02/1982, Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Richard Armitage sang Việt Nam nêu vấn đề MIA. Ông Thông (khi ấy công tác tại Vụ Bắc Mỹ - Bộ Ngoại giao) tham dự cuộc tiếp do Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch chủ trì.

"Tại cuộc tiếp, Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch khẳng định Việt Nam coi MIA là vấn đề nhân đạo và sẵn sàng hợp tác, đồng thời phía Hoa Kỳ cũng cần phối hợp giải quyết vấn đề bộ đội Việt Nam mất tích và các vấn đề nhân đạo khác do chiến tranh để lại. Ông nói thẳng mà khéo, ví việc hợp tác nhân đạo như "con đường hai chiều", nhằm giải quyết vấn đề của cả hai phía", ông Hà Huy Thông kể lại.

Từ ngày 01 đến 03/8/1987, Đại tướng John Vessey, nguyên Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ, đặc phái viên của Tổng thống Reagan về các vấn đề tù binh chiến tranh và quân nhân mất tích (POW/MIA), đến Việt Nam bàn hợp tác nhân đạo. Trong đoàn có Frederick Downs, cựu binh bị mất cánh tay trái sau khi giẫm phải mìn tại chiến trường Việt Nam năm 1967.

Khi người dân thúc đẩy hòa giải Việt - Mỹ
Ông Frederick Downs và vợ là bà Mary đón bác sĩ Bùi Tùng (ở giữa) tại sân bay Dulles (Washington, D.C.) trong chuyến thăm Hoa Kỳ của ông từ ngày 28/11 đến 3/12/1988. (Ảnh chụp từ cuốn sách “No Longer Enemies, Not Yet Friends: An American Soldier Returns to Vietnam”)

Trong cuốn “No Longer Enemies, Not Yet Friends: An American Soldier Returns to Vietnam” (tạm dịch: “Không còn là kẻ thù, chưa là bạn: Một lính Hoa Kỳ trở lại Việt Nam”, xuất bản năm 1991, nhà xuất bản WW Norton & Co, Inc.) được viết sau 5 lần đến Việt Nam, Downs thuật lại rằng phía Hoa Kỳ nêu những vấn đề quan tâm như con lai, người ra đi theo Chương trình có trật tự (ODP), người trong trại học tập (HO). Phía Việt Nam trình bày những hệ lụy chiến tranh: hàng triệu người khuyết tật, hàng trăm nghìn trẻ mồ côi, trường học và bệnh viện bị tàn phá…

Hai bên thống nhất chia thành hai nhóm làm việc: một về POW/MIA; một về các vấn đề nhân đạo của Việt Nam, trước hết là chương trình chân tay giả.

Ngày 13/10/1987, Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ công bố báo cáo của Đặc phái viên Tổng thống Hoa Kỳ và tổ chức phi chính phủ về người khuyết tật tại Việt Nam. Do cấm vận, chính phủ Hoa Kỳ chưa thể tài trợ, song báo cáo khuyến khích các tổ chức phi chính phủ Hoa Kỳ hỗ trợ các dự án nhân đạo tại Việt Nam.

Trong sách, Downs viết rằng trước khi đến Việt Nam, ông đọc báo cáo Liên hợp quốc xếp Việt Nam rất thấp về mức độ thịnh vượng. Sự nghèo khó hiện lên trên đường từ sân bay vào thành phố, nhưng ông không gặp thái độ thù hận nào của người dân. Ông kể về cuộc gặp ngày 26/8/1987 với Vụ trưởng Vụ Bắc Mỹ (Bộ Ngoại giao Việt Nam) Đặng Nghiêm Bái và bác sĩ Bùi Tùng, Giám đốc cơ sở chân tay giả thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Sau năm 1987, Downs hỗ trợ các dự án tại Trường trẻ câm điếc Xã Đàn, Trường mù Nguyễn Đình Chiểu... Tháng 11-12/1988, ông mời bác sĩ Bùi Tùng tháp tùng Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thừa Thiên Huế Nguyễn Đình Ngộ thăm Hoa Kỳ và gia đình ông tại Washington, D.C.

Downs cho rằng chính những vấn đề nhân đạo là chất xúc tác để hai bên giải quyết bất đồng. Ông viết: "Tôi đã trở thành một phần của Việt Nam và Việt Nam cũng đã là một phần của tôi (...). Bất cứ người lính nào từ trận chiến trở về đều biết rằng sẽ đến lúc khói thuốc súng sẽ tan biến và cát bụi sẽ lắng xuống. Chính trong khoảnh khắc nhìn rộng lượng đó, cuộc chiến thực sự kết thúc".

Cuộc gặp giữa các nhà văn - cựu binh

Năm 1989, ông Hà Huy Thông là Tùy viên báo chí tại Phái đoàn thường trực Việt Nam bên cạnh Liên hợp quốc tại New York (Hoa Kỳ). Ông kể: Khi đó, cán bộ ngoại giao chỉ được phép di chuyển trong bán kính 25 dặm. Nhận được lời mời dự cuộc gặp giữa các nhà văn - cựu binh hai nước tại Trung tâm William Joiner (Boston, bang Massachusetts), cách New York 200 dặm - ông Thông phải xin phép đặc biệt. Với sự hỗ trợ của ông Michael Marine, Phó phòng Việt Nam - Lào - Campuchia (Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ), ông được chấp thuận rời New York. Ông Thông tham dự với vai trò hỗ trợ tiếp xúc trong bối cảnh còn nhiều khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và tâm lý.

Khi người dân thúc đẩy hòa giải Việt - Mỹ
Cuộc gặp mặt của các nhà văn, cựu binh Việt Nam - Hoa Kỳ tại Boston (bang Masachussettes, Hoa Kỳ), ngày 03/8/1989. (Ảnh: Ông Hà Huy Thông cung cấp)

"Những phút đầu còn gượng gạo, nhưng sự bộc trực và chân thành đã kéo mọi người lại gần. Nhiều cựu binh Hoa Kỳ kể rằng khi đến các làng quê yên bình, nhìn thấy sự thân thiện của người dân, họ tự hỏi vì sao phải cầm súng. Có người lau mắt khi nhớ lại những khoảnh khắc sinh tử. Là người từng khoác áo lính, tôi xúc động khi nghe họ nói về hòa giải và sự bao dung sau mấy chục năm.

Nhiều câu hỏi được đặt ra: Vì sao phải ra chiến trường? Vì sao nhiều sinh viên, thanh niên phải xa gia đình? Không ít người cho rằng chính sách cấm vận lúc đó kéo dài sự chia rẽ giữa hai bên.

Cuối cùng, cả hai phía đều đồng thuận rằng đối thoại giữa cựu binh, nhà văn, giới học giả sẽ góp phần hàn gắn vết thương chiến tranh. Sau này, một số cựu binh tham dự tiếp tục gắn bó với Việt Nam, thậm chí lập gia đình với phụ nữ Việt Nam", ông Thông thuật lại.

Khi người dân thúc đẩy hòa giải Việt - Mỹ
Hàng đầu, từ phải sang: Ông Hà Huy Thông, nhà văn Nguyễn Quang Sáng, nhà văn Lê Lựu tại nhà nhà thơ, cựu binh Hoa Kỳ Kevin Bowen, ngày 03/8/1989. (Ảnh: Ông Hà Huy Thông cung cấp)

Ông cho biết thêm: "Nhiều người Mỹ nói với chúng tôi rằng, một khi các cựu thù ngồi lại, cùng nói "Chúng ta hãy làm bạn", thì cũng có nghĩa hai nước hãy hòa giải. Quả thực, họ đã trở thành những người thúc đẩy mạnh mẽ nhất cho quá trình bình thường hóa quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ".

Khi người dân thúc đẩy hòa giải Việt - Mỹ
Các nhà văn, cựu binh Việt Nam - Hoa Kỳ chụp ảnh lưu niệm tại Boston (bang Masachussettes, Hoa Kỳ), ngày 02/8/1989. (Ảnh: Ông Hà Huy Thông cung cấp)

Ngày 21/11/1991, hai nước tiến hành vòng đàm phán đầu tiên về bình thường hoá quan hệ. Theo ông Hà Huy Thông, không phải ngẫu nhiên khi tuyên bố bãi bỏ cấm vận (03/02/1994) hay khi tuyên bố bình thường hoá quan hệ với Việt Nam (ngày 11/7/1995), Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton đã mời nhiều nghị sĩ, quan chức từng là cựu binh trong chiến tranh ở Việt Nam như John Kerry, John McCain, John Vesey - những người đi đầu thúc đẩy hoà giải - cùng có mặt tại các sự kiện đó. Cũng không phải ngẫu nhiên ông Pete Peterson - cựu binh, hạ nghị sĩ Hoa Kỳ - được Tổng thống Clinton cử làm Đại sứ đầu tiên của Hoa Kỳ tại Việt Nam.

Khi người dân thúc đẩy hòa giải Việt Nam - Hoa Kỳ
Cựu Hạ nghị sĩ Pete Peteson (ở giữa) chúc Tết Nguyên đán Đại biện lâm thời Hà Huy Thông và phu nhân tại Đại sứ quán Việt Nam mới khai trương tại Washington, D.C. tháng 02/1997 trước khi nhận nhiệm vụ Đại sứ Hoa Kỳ đầu tiên ở Hà Nội. (Ảnh: Ông Hà Huy Thông cung cấp)
Cựu binh Mỹ góp phần hàn gắn vết thương chiến tranh, nối nhịp cầu Việt - Mỹ Cựu binh Mỹ góp phần hàn gắn vết thương chiến tranh, nối nhịp cầu Việt - Mỹ
Thomas Eugene Wilber: Hành trình hàn gắn quan hệ Việt - Mỹ từ kỷ vật của cha Thomas Eugene Wilber: Hành trình hàn gắn quan hệ Việt - Mỹ từ kỷ vật của cha
Thành Luân
Nguồn:

Tin bài khác

Thanh niên Việt - Trung đề xuất nhiều sáng kiến hợp tác thiết thực

Thanh niên Việt - Trung đề xuất nhiều sáng kiến hợp tác thiết thực

Từ gìn giữ ký ức lịch sử đến hợp tác khoa học công nghệ, chuyển đổi số và phát triển kinh tế biên giới, thanh niên Việt Nam và Trung Quốc đã đề xuất nhiều sáng kiến trong Chương trình Đối thoại tại Vân Nam, Trung Quốc, diễn ra vào ngày 19/11/2026.
Hòa bình, tự do và công lý gắn kết nhân dân Việt Nam - Brazil

Hòa bình, tự do và công lý gắn kết nhân dân Việt Nam - Brazil

Ngày 19/11 tại Hà Nội, trong buổi làm việc với đoàn hữu nghị do Đảng Cộng sản Brazil giới thiệu, Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam Đồng Huy Cương nhấn mạnh những giá trị chung về hòa bình, tự do và công lý đã gắn kết nhân dân hai nước, đồng thời bày tỏ mong muốn cụ thể hóa tình hữu nghị thông qua các hoạt động giao lưu văn hóa, giáo dục và kết nối các tổ chức xã hội.
VNVC và tập đoàn hàng đầu thế giới MSD công bố kế hoạch chuyển giao công nghệ chiến lược sản xuất vắc xin tại Việt Nam

VNVC và tập đoàn hàng đầu thế giới MSD công bố kế hoạch chuyển giao công nghệ chiến lược sản xuất vắc xin tại Việt Nam

Ngày 18/11, Công ty Vắc xin VNVC và Tập đoàn Dược phẩm MSD (Mỹ) trao văn kiện công bố kế hoạch hợp tác chuyển giao công nghệ, sản xuất và nội địa hóa sản phẩm công nghệ chiến lược vắc xin tại Việt Nam.
Hành trình đỏ tại Vân Nam (Trung Quốc): Hướng đến những kinh nghiệm có giá trị thực tiễn

Hành trình đỏ tại Vân Nam (Trung Quốc): Hướng đến những kinh nghiệm có giá trị thực tiễn

Ngày 17/11, tại Côn Minh (Vân Nam, Trung Quốc), đã diễn ra Lễ khai mạc Chương trình "Hành trình đỏ nghiên cứu, học tập” của thanh niên Việt Nam. Chương trình là dịp để cán bộ trẻ hai nước tìm hiểu lịch sử cách mạng, trao đổi kinh nghiệm phát triển và góp phần vun đắp tình hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc.
Xem thêm

Multimedia

Việt Nam đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN

Việt Nam đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN

Nhận lời mời của Tổng thống nước Cộng hòa Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Chủ tịch ASEAN năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam ...
[Infographic] 30 năm tổ chức World Vision International tại Việt Nam đồng hành cùng cộng đồng tại Thanh Hóa

[Infographic] 30 năm tổ chức World Vision International tại Việt Nam đồng hành cùng cộng đồng tại Thanh Hóa

Giai đoạn 1996-2026, Tổ chức World Vision International (WVI) đã triển khai nhiều chương trình, dự án tại Thanh Hóa với tổng ngân sách khoảng 63,8 triệu USD, góp phần cải thiện đời sống người ...
[Infographic] Việt Nam - Đan Mạch: 55 năm hữu nghị, hợp tác và phát triển

[Infographic] Việt Nam - Đan Mạch: 55 năm hữu nghị, hợp tác và phát triển

Năm 2026 đánh dấu 55 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Đan Mạch và bước phát triển mới khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, mở ...
[Infographic] Chăm lo nạn nhân chất độc da cam/dioxin: Chính sách và những hỗ trợ thiết thực

[Infographic] Chăm lo nạn nhân chất độc da cam/dioxin: Chính sách và những hỗ trợ thiết thực

Công tác chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam/dioxin đạt nhiều kết quả thiết thực trong chăm sóc sức khỏe, cải thiện nhà ở và tạo sinh kế. Nhiệm kỳ 2026-2031, các ...
[Infographic] Chính thức ký kết FTA Việt Nam - EFTA sau 14 năm đàm phán

[Infographic] Chính thức ký kết FTA Việt Nam - EFTA sau 14 năm đàm phán

Ngày 18/10/2026, tại Hà Nội, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cùng đại diện các nước thành viên Hiệp hội ...
Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng Lê Ngọc Quang: Cảm nhận rõ nhất trong tôi lúc này là “trọng trách hành động”

Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng Lê Ngọc Quang: Cảm nhận rõ nhất trong tôi lúc này là “trọng trách hành động”

Đà Nẵng vừa đón nhận sự kiện đặc biệt quan trọng với tương lai là Quy hoạch chung đến năm 2050 tầm nhìn 2075 của thành phố đã được Thủ tướng Chính phủ ký ban ...
Nguồn lực quốc tế góp sức giáo dục khí hậu, phục hồi rừng tại Thanh Hóa

Nguồn lực quốc tế góp sức giáo dục khí hậu, phục hồi rừng tại Thanh Hóa

Hơn 11.000 lượt học sinh, sinh viên được tiếp cận giáo dục khí hậu, 44.440 cây tràm được trồng trên diện tích 10 ha rừng tại Vườn Quốc gia Bến En là những kết quả ...
Khỏe thể chất, mạnh tinh thần

Khỏe thể chất, mạnh tinh thần

Giúp các em học sinh chủ động bước vào sân chơi, kết nối với bạn bè và cởi mở hơn với thầy cô, mô hình “Không gian thể thao tăng cường sức khỏe tâm thần” ...
Nếp than mang ấm no về Tà Lao

Nếp than mang ấm no về Tà Lao

Phụ nữ biết xây dựng kênh, mạng xã hội quảng bá văn hóa quê hương; phụ nữ trở thành những tiểu thương có thu nhập ổn định với hàng chục triệu đồng; phụ nữ tham ...
Tuần hoàn xanh ở Tà Rụt: Hướng đi bền vững từ giống lợn đen bản địa

Tuần hoàn xanh ở Tà Rụt: Hướng đi bền vững từ giống lợn đen bản địa

Tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp địa phương, dùng nước thải biogas để bón cây trồng, giảm thiểu khai thác củi rừng… Đó là những giá trị thiết thực từ dự án "Chăm ...
[Video] Điều gì giúp những nạn nhân da cam tự viết tiếp cuộc đời?

[Video] Điều gì giúp những nạn nhân da cam tự viết tiếp cuộc đời?

Từ khoản vốn vay sinh kế, học bổng đến cơ hội biểu diễn nghệ thuật, những hỗ trợ thiết thực đang giúp nhiều nạn nhân chất độc da cam từng bước tự lập, phát huy ...
[Video] World Vision hỗ trợ 102 hộ dân Điện Biên sớm ổn định cuộc sống sau mưa lũ

[Video] World Vision hỗ trợ 102 hộ dân Điện Biên sớm ổn định cuộc sống sau mưa lũ

World Vision International tại Việt Nam vừa phối hợp Hội Chữ thập đỏ tỉnh Điện Biên và chính quyền địa phương hỗ trợ khẩn cấp 441 triệu đồng cho 102 hộ gia đình bị ảnh ...
[Video] Càng hiểu càng tin càng sâu sắc

[Video] Càng hiểu càng tin càng sâu sắc

Đó là nhận định của Ngài Rogelio Polanco Fuentes, Đại sứ Cuba tại Việt Nam về quan hệ nhân dân Việt Nam - Cuba.
[Video] Dẫn dắt bằng tuổi trẻ và văn hóa

[Video] Dẫn dắt bằng tuổi trẻ và văn hóa

Đại sứ Lào tại Việt Nam Khamphao Ernthavanh cho rằng, thế hệ trẻ và các hoạt động giao lưu văn hóa sẽ là một trong những phương tiện hữu hiệu dẫn dắt tình hữu nghị ...
[Video] Bế mạc Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam 2026: Mở ra chương mới trong hợp tác

[Video] Bế mạc Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam 2026: Mở ra chương mới trong hợp tác

Chiều 27/8, sau ba ngày làm việc, sự kiện “Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam năm 2026” đã bế mạc, mở ra một chặng đường hợp tác sâu rộng hơn ...