Việt Nam chủ động tham gia định hình chuẩn mực quyền con người mới tại Liên hợp quốc

Hội thảo do ông Phạm Hải Anh, Vụ trưởng Vụ các tổ chức quốc tế, Bộ Ngoại giao và Đại tá Trần Viết Trung, Phó Cục trưởng, Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo Nhân quyền Chính phủ đồng chủ trì.

Hội thảo khoa học "Định hình tiêu chuẩn quyền con người mới tại Liên hợp quốc và hàm ý chính sách cho Việt Nam". (Ảnh: Đinh Hòa)

Chủ động tham gia định hình chuẩn mực quyền con người mới, hài hòa lợi ích quốc gia

Phát biểu khai mạc, ông Phạm Hải Anh cho biết giai đoạn 2021 - 2025 chứng kiến nhiều biến chuyển sâu sắc của tình hình thế giới, với sự nổi lên của các thách thức toàn cầu mới như đại dịch, biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế nền tảng và các vấn đề an ninh phi truyền thống. Những biến động này đang đặt ra yêu cầu điều chỉnh, bổ sung các chuẩn mực quốc tế về quyền con người.

Tại các diễn đàn của Liên hợp quốc, đặc biệt là Hội đồng Nhân quyền, đã xuất hiện và từng bước hình thành nhiều cách tiếp cận, tiêu chuẩn và chuẩn mực mới liên quan đến quyền phát triển, quyền môi trường trong sạch, lành mạnh và bền vững, quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong không gian số, bảo vệ quyền trẻ em trên môi trường mạng, cũng như các vấn đề quyền con người gắn với chuyển đổi số và AI.

Trong bối cảnh Việt Nam là thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025 và chuẩn bị đảm nhiệm nhiệm kỳ 2026-2028, việc theo dõi, nghiên cứu và chủ động tham gia định hình các tiêu chuẩn quyền con người mới có ý nghĩa thiết thực, phục vụ trực tiếp cho hoạch định chính sách đối ngoại, pháp luật và phát triển bền vững của đất nước.

Theo ông Phạm Hải Anh, Hội thảo tập trung làm rõ ba nội dung lớn: nhận diện xu hướng hình thành và phát triển các tiêu chuẩn quyền con người mới trong giai đoạn 2021-2025; phân tích những tác động, cơ hội và thách thức đặt ra đối với Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số; gợi mở các hàm ý chính sách cụ thể, khả thi, góp phần nâng cao hiệu quả tham gia của Việt Nam vào các cơ chế nhân quyền đa phương, đồng thời phục vụ tốt hơn công cuộc bảo đảm và thúc đẩy quyền con người trong nước.

Ông Phạm Hải Anh, Vụ trưởng Vụ các tổ chức quốc tế, Bộ Ngoại giao phát biểu khai mạc Hội thảo. (Ảnh: Đinh Hòa)

Hội thảo đã nghe 5 tham luận do các báo cáo viên từ Vụ các tổ chức quốc tế - Bộ Ngoại giao; Cục Đối ngoại - Bộ Công an; Viện Quyền con người - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và Trường Đại học Luật Hà Nội trình bày, cùng phần thảo luận sôi nổi với nhiều ý kiến tâm huyết của các đại biểu.

Các tham luận tập trung phân tích một cách toàn diện những thách thức mới đặt ra từ môi trường số và sự phát triển nhanh chóng của truyền thông hiện đại, đặc biệt là các nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư, lạm dụng dữ liệu cá nhân, gia tăng tiếp xúc với nội dung không phù hợp và sự tác động ngày càng tinh vi của quảng cáo, truyền thông mang tính thương mại đối với trẻ em. Trên cơ sở đó, Hội thảo đã đề xuất nhiều giải pháp thiết thực nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, góp phần bảo đảm ngày càng tốt hơn các quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của con người nói chung và quyền trẻ em nói riêng.

Bên cạnh đó, các ý kiến tại Hội thảo cũng làm rõ những yêu cầu và định hướng đối với Việt Nam trong việc chủ động tham gia và tích cực đóng góp vào quá trình xây dựng, hoàn thiện các chuẩn mực quốc tế về quyền con người, trên cơ sở bảo đảm sự hài hòa giữa các giá trị phổ quát của quyền con người với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể và lợi ích quốc gia - dân tộc.

ThS Nguyễn Vũ Minh, Vụ các tổ chức quốc tế, Bộ Ngoại giao cho rằng, hệ thống quyền con người quốc tế đang mở rộng không gian khái niệm và thể chế, đặc biệt với sự xuất hiện ngày càng rõ nét của các quyền con người mới như quyền phát triển, quyền môi trường, quyền con người trong thời đại số hay quyền tiếp cận công nghệ.

Trước bối cảnh đó, Việt Nam cần xây dựng cách tiếp cận mang tính chiến lược, nhất quán và chủ động hơn nhằm bảo đảm hài hòa giữa cam kết quốc tế và lợi ích quốc gia - dân tộc. Trên cơ sở này, ông đưa ra 6 khuyến nghị, trong đó nhấn mạnh việc kiên định nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, quyền tự quyết trong lựa chọn mô hình phát triển; chủ động tham gia định hình nội hàm, phạm vi và tiêu chuẩn của các quyền mới; bảo vệ cách tiếp cận quyền con người gắn với phát triển và công bằng toàn cầu; tăng cường năng lực thể chế và nội luật hóa phù hợp điều kiện quốc gia; duy trì đối thoại xây dựng, đề xuất sáng kiến trong các cơ chế đa phương; đồng thời đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức và đồng thuận xã hội trong nước.

ThS Nguyễn Vũ Minh, Vụ các tổ chức quốc tế, Bộ Ngoại giao trình bày tham luận tại Hội thảo. (Ảnh: Đinh Hòa)

Hoàn thiện tư duy pháp luật và quản trị AI để bảo vệ quyền con người

Phân tích những thách thức của kỷ nguyên số, TS Vũ Đình Hoàng (Vụ Nội Chính, Văn phòng Chính phủ) chỉ ra rằng sự phát triển nhanh của công nghệ, đặc biệt là AI, đang khiến pháp luật bảo vệ quyền con người đứng trước nguy cơ “hụt hơi”, trong khi quyền con người trở nên dễ tổn thương hơn và xung đột giữa quyền con người với lợi ích công cộng ngày càng gia tăng.

Các đại biểu trao đổi và thảo luận tại Hội thảo. (Ảnh: Đinh Hòa)

Từ đây, ông đề xuất 4 định hướng hoàn thiện tư duy pháp luật về bảo vệ quyền con người trong kỷ nguyên số gồm:

Xây dựng pháp luật, trong đó có pháp luật về quyền con người, cần quán triệt nguyên tắc chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của cơ quan lập pháp, theo tinh thần Nghị quyết số 66- NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, nhằm tăng tính dự liệu, hạn chế “vùng xám” và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người.

Đề cao vai trò của chính sách pháp luật về quyền con người, coi ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ quyền con người vừa là nội dung, vừa là tiêu chí đánh giá chính sách; bảo đảm công tác xây dựng và đánh giá tác động chính sách mang tính thực chất, khoa học và là nền tảng cho chất lượng lập pháp.

Từng bước đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng giảm nặng quản lý hành chính, gắn với xây dựng văn hóa pháp quyền hiện đại, bảo đảm pháp luật trong kỷ nguyên số vừa thông thoáng cho phát triển, vừa đủ hiệu lực bảo vệ quyền con người.

Nghiên cứu đổi mới tư duy về trách nhiệm pháp lý, xem xét cơ chế loại trừ trách nhiệm trong trường hợp sai lầm về pháp luật trong bối cảnh pháp luật ngày càng phức tạp, trên cơ sở kinh nghiệm quốc tế, nhằm bảo vệ những cá nhân có ý thức tuân thủ pháp luật nhưng vô tình vi phạm với hậu quả không nghiêm trọng.

Các đại biểu tham dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm. (Ảnh: Đinh Hòa)

PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Yến (Trường Đại học Luật Hà Nội) cho rằng công nghệ số và AI đang trở thành nền tảng mới của quản trị quyền con người, vừa mở rộng không gian bảo đảm quyền, vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro. Bà chỉ ra thách thức tổng hợp, dài hạn đối với Việt Nam trong việc cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền con người, vận hành hiệu quả cơ chế quản trị rủi ro AI, phòng ngừa lạm dụng công nghệ và bảo đảm nguồn nhân lực cho phát triển bền vững.

PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Yến đưa ra 5 khuyến nghị nhằm bảo đảm quyền con người trong quản trị AI ở Việt Nam gồm:

Tăng cường thực thi Luật Trí tuệ nhân tạo (2025) bằng việc ban hành hướng dẫn kỹ thuật và tiêu chuẩn kiểm định AI quốc gia, thành lập cơ quan giám sát AI (AI Regulatory Authority) và thúc đẩy mô hình "AI có trách nhiệm" (Responsible AI Implementation) trong khu vực công và tư.

Hoàn thiện khung bảo vệ dữ liệu cá nhân thông qua việc nâng cấp Nghị định 13/2023/NĐ-CP thành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, yêu cầu thực hiện Đánh giá tác động bảo vệ dữ liệu (DPIA) và Đánh giá tác động nhân quyền (HRIA) đối với các hệ thống AI rủi ro cao, đồng thời thành lập cơ quan giám sát dữ liệu độc lập.

Bảo đảm minh bạch, trách nhiệm giải trình và quyền tiếp cận công lý bằng cách cụ thể hóa nguyên tắc “Human-in-the-loop”, yêu cầu công khai tiêu chí, thuật toán và dữ liệu huấn luyện cơ bản, cùng cơ chế quyền được giải thích và khiếu nại đối với các quyết định tự động.

Giảm bất bình đẳng số và thúc đẩy công nghệ bao trùm thông qua chương trình quốc gia về bình đẳng số, đào tạo kỹ năng số và năng lực AI cho nhóm yếu thế, song song với đầu tư hạ tầng số an toàn, giá rẻ và dễ tiếp cận, phù hợp với ASEAN Digital Masterplan 2025 và UN Global Digital Compact (2023).

Tăng cường hợp tác quốc tế và điều phối khu vực về quản trị AI bằng việc tham gia các khuôn khổ như Global Partnership on AI (GPAI), Global CBPR Forum và OECD AI Policy Observatory, thúc đẩy hợp tác về đánh giá rủi ro, kiểm định kỹ thuật, chứng nhận AI đáng tin cậy (AI Trust Label) và chia sẻ dữ liệu an toàn.

Phát biểu bế mạc, Đại tá Trần Viết Trung cho biết, trong lĩnh vực quyền con người, việc Việt Nam chủ động tham gia định hình các nguyên tắc và "luật chơi" quốc tế không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng về vai trò, vị thế của đất nước trong bối cảnh toàn cầu đang có những vận động và chuyển biến sâu sắc, mà còn tạo động lực quan trọng thúc đẩy quá trình củng cố, hoàn thiện các nền tảng pháp lý, thể chế và thực tiễn bảo đảm quyền con người trong nước theo hướng toàn diện, bền vững và thích ứng với xu thế phát triển của thời đại. Qua đó, Việt Nam từng bước chuyển từ vị thế chủ yếu là quốc gia tiếp nhận các chuẩn mực quốc tế sang vị thế của một chủ thể tích cực, có khả năng đóng góp trí tuệ, kinh nghiệm và quan điểm vào sự hình thành, phát triển của hệ thống nhân quyền quốc tế.

Theo Đại tá Trần Viết Trung, các kết quả của Hội thảo có giá trị thiết thực cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Các tham luận và ý kiến thảo luận sẽ là nguồn thông tin, luận cứ quan trọng, góp phần phục vụ công tác tham mưu cho Ban Chỉ đạo Nhân quyền trong việc tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa sự tham gia chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Việt Nam vào đời sống chính trị toàn cầu trong lĩnh vực quyền con người, phù hợp với chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước; đồng thời là nguồn tư liệu tham khảo hữu ích cho các cơ quan hoạch định chính sách, các tổ chức và cá nhân quan tâm trong thời gian tới.

Việt Nam tái đắc cử Hội đồng Nhân quyền: Sự ghi nhận cao nhất của cộng đồng quốc tế

Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam với vấn đề đảm bảo quyền con người ở Việt Nam