Việt Nam - Chile: Kết nối sớm từ trong thơ Pablo Neruda

Dấu ấn Việt Nam trong thơ Neruda

Tháng 1/2026, trong chuyến thăm Chile, nhà thơ Trần Đăng Khoa đã đến La Chascona, ngôi nhà gắn với những năm tháng cuối đời của Pablo Neruda tại Santiago.

Theo lời kể của nhà thơ Trần Đăng Khoa, ngôi nhà được xây dựng trên triền đồi, gồm nhiều phòng nhỏ nối với nhau bằng các bậc thang đá, lan can sắt sơn trắng. Đây là nơi Neruda sinh sống trong khoảng 20 năm, từ 1953 đến 1973.

Nhà thơ Trần Đăng Khoa đến thăm nhà của nhà thơ Pablo Neruda. (Ảnh: Báo Dân Việt)

Theo các tài liệu, năm 1928, trong hành trình qua Đông Dương, Neruda từng đặt chân tới Sài Gòn. Trên một chuyến xe đi qua vùng núi rừng, phương tiện bất ngờ dừng lại giữa đêm. Trong bối cảnh xa lạ về không gian và ngôn ngữ, trải nghiệm của ông thay đổi khi người dân địa phương xuất hiện với ánh đèn và tiếng hát.

Khoảnh khắc này được ông ghi lại trong bài thơ “Đó là ở Việt Nam, năm 1928”:

Người yêu ơi! Anh hát lại câu chuyện này với em

Bởi vì bài học cho con người diễn ra không kể lạ lùng y phục:

Ở nơi xa ấy, trong anh, đã dựng lên những nguyên lý của bình minh sáng rực

Ở chốn kia, lương tri của anh đã mở ra cho tình hữu ái của những con người

Đó là ở Việt Nam, Việt Nam trong năm một nghìn chín trăm hai tám.

(Xuân Diệu dịch)

Bài thơ ghi lại một trải nghiệm cụ thể, đồng thời cho thấy lần tiếp xúc trực tiếp của nhà thơ với con người Việt Nam trong đời sống thường nhật. Từ một tình huống bất ngờ trên hành trình, hình ảnh con người, với ánh sáng và âm thanh, trở thành chi tiết trung tâm trong ký ức của ông.

Trong một số sáng tác về sau, Neruda tiếp tục nhắc tới Việt Nam với nội dung gắn với chiến tranh. Tiêu biểu là bài thơ "Ở Việt Nam", được dịch và in trong tuyển tập Thơ Pablo Neruda (Nhà xuất bản Văn học, 1974). Bài thơ có đoạn:

“Chúng đã bỏ lại trên đồng

máu của mẹ, cha, của những đứa con

bạn hãy đi tìm trong đó

xương và máu của mình

lẫn trong bùn đất của Việt Nam.

…

mang đến cho bạn cái chết trong bùn”.

(Nguyễn Viết Thắng dịch)

Bản in tuyển tập “Thơ Pablo Neruda”. (Ảnh: Momo Bookstore)

Bên cạnh Neruda, hình ảnh Việt Nam cũng xuất hiện trong sáng tác của một số tác giả Chile khác. Năm 1968, bài thơ “Bức thư ngỏ gửi Việt Nam” của nhà thơ Miraya Hilimet được đăng trên báo Thiếu niên Tiền phong (số 524):

(…) Việt Nam! Việt Nam yêu dấu

Tôi dù ở nơi xa

Vẫn gần gũi với nhau (...)

Giao lưu văn hóa thúc đẩy quan hệ Đối tác toàn diện

Hiện nay, giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Chile tiếp tục được thúc đẩy thông qua các khuôn khổ hợp tác song phương.

Tháng 11/2024, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cộng hòa Chile của Chủ tịch nước Lương Cường, hai nước ký Chương trình hợp tác văn hoá Việt Nam - Chile giai đoạn 2024 - 2026 nhằm cụ thể hóa hơn nữa việc thực hiện Tuyên bố ý định về hợp tác văn hoá giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Chile đã ký vào năm 2006. Đây là tiền đề để thúc đẩy quan hệ hợp tác văn hoá giữa hai nước, đưa quan hệ Đối tác toàn diện tiếp tục đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả và hướng tới nâng tầm quan hệ trong thời gian tới.

Chương trình hợp tác tập trung thúc đẩy sự phát triển của văn hoá sáng tạo thông qua các hoạt động trao đổi các nghệ sĩ, chuyên gia văn hoá, trao đổi chuyên môn, kiến thức và thông tin trong các lĩnh vực văn hoá. Đồng thời, hợp tác trong việc thiết lập mạng lưới các ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo của Việt Nam và Chile, đào tạo nghệ thuật ở các cấp học...

Đến nay, nhiều hoạt động đã được triển khai như các chương trình chiếu phim, triển lãm tranh, ảnh và giới thiệu văn hóa Chile tại Việt Nam, thu hút sự tham gia của công chúng. Các hoạt động quảng bá văn hóa Việt Nam tại Chile cũng được tổ chức thông qua các sự kiện văn hóa, giao lưu nghệ thuật và giới thiệu ẩm thực, góp phần đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với nhân dân Chile.

Các kết nối này tiếp tục được duy trì và mở rộng qua nhiều hình thức, trong đó văn học là một trong những kênh xuất hiện từ sớm.

Thúc đẩy hợp tác nhân dân nhân kỷ niệm 55 năm quan hệ Việt Nam - Chile Ngày 10/02 tại Hà Nội, ông Phan Anh Sơn, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam đã tiếp Đại sứ Chile tại Việt Nam Nasly Isabel Bernal Prado đến chào xã giao nhân dịp bà nhận nhiệm vụ tại Việt Nam.

Việt Nam - Chile: gắn giao lưu nhân dân với kết nối địa phương và các mô hình hợp tác cụ thể Ngày 08/01 tại Hà Nội, Hội Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam - Chile (Hội) tổ chức Hội nghị tổng kết công tác hội năm 2025 và đề ra phương hướng công tác năm 2026, trong đó xác định trọng tâm là thúc đẩy hợp tác Việt Nam - Chile theo hướng thực chất, hiệu quả, gắn giao lưu nhân dân với kết nối địa phương và các mô hình hợp tác cụ thể.