Siết chặt quy trình, phòng ngừa sai phạm trong công tác xuất bản

Hội nghị do Phó Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương Ngô Văn Cương và Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương Nguyễn Minh Chung chủ trì. Tại hội nghị, yêu cầu tăng cường kiểm soát quy trình, nâng cao đạo đức nghề nghiệp và chủ động phòng ngừa sai phạm trong hoạt động xuất bản được đặc biệt nhấn mạnh.

Nâng cao đạo đức nghề nghiệp

Theo báo cáo tại Hội nghị, thời gian qua, hoạt động xuất bản có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước đổi mới phương thức quản trị, ứng dụng công nghệ và mở rộng khả năng tiếp cận bạn đọc. Tuy nhiên, một số vụ việc xảy ra gần đây cũng cho thấy những hạn chế trong quy trình biên tập, thẩm định và kiểm soát nội dung xuất bản phẩm.

Đáng chú ý, tháng 6/2026, Nhà xuất bản Hội Nhà văn bị xử phạt 100 triệu đồng và đình chỉ hoạt động trong thời hạn 2 tháng để rà soát, chấn chỉnh toàn diện hoạt động chuyên môn liên quan đến việc xuất bản cuốn Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng. Nhà xuất bản đồng thời phải tiêu hủy toàn bộ số xuất bản phẩm bị thu hồi và nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ việc phát hành cuốn sách.

Ông Ngô Văn Cương, Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương phát biểu. (Ảnh: Báo Tiền Phong).

Theo quyết định xử phạt, xuất bản phẩm có một số thông tin, nhận định không chính xác về nhân vật, sự kiện lịch sử; sử dụng ngôn ngữ chưa phù hợp khi viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh và một số đồng chí lãnh đạo tiền bối của Đảng.

Vụ việc cho thấy chỉ một sơ suất trong quá trình biên tập, thẩm định và kiểm soát nội dung cũng có thể dẫn đến những hệ quả lớn, không chỉ đối với một xuất bản phẩm mà còn ảnh hưởng đến uy tín của nhà xuất bản và niềm tin của bạn đọc. Điều này đặt ra yêu cầu mỗi khâu trong quy trình xuất bản phải được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định, với trách nhiệm cụ thể của từng cá nhân và đơn vị liên quan.

Trong bối cảnh hoạt động liên kết xuất bản ngày càng phát triển, yêu cầu về năng lực và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ làm xuất bản càng trở nên quan trọng. Người làm công tác xuất bản không chỉ cần trình độ chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm, khả năng kiểm chứng thông tin và nhận diện những vấn đề có thể gây tác động tiêu cực khi xuất bản phẩm được đưa đến công chúng.

Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đặt ra yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, biên tập viên xuất bản có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành.

Cùng với đó, Chỉ thị yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra, kịp thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp và pháp luật về xuất bản; nâng cao trách nhiệm của cơ quan chủ quản, người đứng đầu và từng cá nhân tham gia hoạt động xuất bản.

Vai trò “gác cổng” của nhà xuất bản

Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới xác định, xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân, có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến, xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Với tính chất đặc thù đó, xuất bản phẩm vừa là hàng hóa có giá trị kinh tế, chịu tác động của quy luật thị trường, vừa thực hiện chức năng tư tưởng, văn hóa. GS.TS Đinh Xuân Dũng, nguyên Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương, từng nhấn mạnh đây chính là “chức năng kép”, tạo nên đặc trưng của ngành xuất bản Việt Nam.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu đặc biệt đối với vai trò “gác cổng” của nhà xuất bản. Theo quy định hiện hành, nhà xuất bản giữ vai trò quan trọng trong khâu tiền kiểm. Từ tiếp nhận, lựa chọn bản thảo, biên tập, thẩm định đến quyết định xuất bản đều phải trải qua quy trình kiểm soát trước khi xuất bản phẩm đến với công chúng. Trong đó, biên tập viên trực tiếp tham gia kiểm soát nội dung, còn lãnh đạo nhà xuất bản chịu trách nhiệm trong việc quyết định xuất bản. Vì vậy, việc để lọt những xuất bản phẩm có nội dung vi phạm pháp luật, sai lệch về lịch sử, văn hóa hoặc gây tác động tiêu cực đến xã hội đặt ra trách nhiệm trước hết đối với nhà xuất bản và những cá nhân liên quan trong quy trình này.

Hội nghị triển khai Chỉ thị của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới và giao ban công tác xuất bản năm 2026. (Ảnh: Phúc Hằng/TTXVN).

Tại Hội nghị triển khai Chỉ thị của Ban Bí thư và giao ban công tác xuất bản năm 2026, những hạn chế trong công tác quản lý nội dung, biên tập, thẩm định và kiểm soát quy trình xuất bản tiếp tục được đặt ra. Theo báo cáo của 8/9 nhà xuất bản, sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, các đơn vị cơ bản duy trì hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ; từng bước đổi mới phương thức quản trị, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và đổi mới phương thức phát hành. Tuy nhiên, bên cạnh những khó khăn về nguồn bản thảo chất lượng, thị trường phát hành và phát triển sản phẩm số, công tác kiểm soát nội dung tại một số đơn vị vẫn còn những hạn chế cần khắc phục.

Phát biểu tại hội nghị, Phó Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương Ngô Văn Cương yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy đối với hoạt động xuất bản, trong đó cấp ủy và người đứng đầu phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, thực hiện nghiêm các quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Công tác kiểm tra, giám sát phải được coi trọng, chủ động phòng ngừa sai phạm ngay từ khâu lựa chọn đề tài, biên tập, thẩm định đến liên kết xuất bản.

Yêu cầu này càng trở nên quan trọng khi hoạt động liên kết xuất bản ngày càng phát triển. Việc hợp tác với đối tác liên kết không đồng nghĩa nhà xuất bản có thể chuyển giao trách nhiệm kiểm soát nội dung. Ngược lại, vai trò “gác cổng” đòi hỏi nhà xuất bản phải bảo đảm quy trình biên tập, thẩm định được thực hiện thực chất, không để lợi ích kinh tế hoặc sự phụ thuộc vào đối tác làm ảnh hưởng đến chất lượng và tính chính xác của xuất bản phẩm.

Bên cạnh trách nhiệm tiền kiểm của nhà xuất bản, cơ quan quản lý nhà nước thực hiện chức năng quản lý, kiểm tra và xử lý các xuất bản phẩm vi phạm theo quy định. Tuy nhiên, phòng ngừa sai phạm không thể chỉ trông chờ vào việc phát hiện, thu hồi hay xử lý sau khi xuất bản phẩm đã được phát hành. Điều quan trọng là phải ngăn chặn nguy cơ ngay từ bên trong quy trình xuất bản.

Bởi vậy, để vai trò “gác cổng” thực sự phát huy hiệu quả, trách nhiệm cần được xác định rõ ở từng khâu, từng cá nhân, từ biên tập viên đến lãnh đạo nhà xuất bản và cơ quan chủ quản. Cùng với nâng cao năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ làm xuất bản, việc siết chặt quy trình tiền kiểm chính là tuyến phòng ngừa đầu tiên, nhằm phát hiện và xử lý những vấn đề về nội dung trước khi xuất bản phẩm đến tay bạn đọc.