Những người lính “trở về” từ ký ức trên đất bạn

Giữa những cánh rừng Campuchia, hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam nhiều năm qua vẫn tiếp diễn. Sau gần nửa thế kỷ, dấu tích chiến tranh đã bị thời gian và thiên nhiên xóa nhòa, nhiều bản đồ tác chiến không còn nguyên vẹn, địa hình thay đổi, những cánh rừng xưa cũng không còn như trước. Trong hoàn cảnh ấy, không ít cuộc tìm kiếm lại bắt đầu từ một nguồn thông tin đặc biệt: ký ức của người dân địa phương.

Đầu năm 2026, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tại khu vực suối Ô Tôi (xã Đắk Đam, huyện Ô Răng, tỉnh Mondulkiri), Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) gặp ông Chăn Đa, một người dân địa phương. Ông Chăn Đa từng biết đến khu vực có dấu tích mộ bộ đội Việt Nam, dù không còn nhớ chính xác vị trí sau hàng chục năm.

Từ nguồn tin ít ỏi ấy, Đội K51 quyết định cử tổ công tác bám trụ tại hiện trường. Suốt ba ngày đêm, các cán bộ, chiến sĩ kiên trì rà soát từng khu vực nghi vấn giữa địa hình núi cao, rừng rậm và nhiều khe suối. Cuối cùng, dưới một gốc cây lớn ven suối, tổ công tác phát hiện hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật còn sót lại như: tăng võng, dép cao su, cúc áo và lọ thuốc Penicillin. Sau 47 năm nằm lại giữa rừng sâu, người lính năm xưa đã được đồng đội đưa về Tổ quốc.

Đội K51 phát hiện hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật còn sót lại nhờ nguồn tin do ông Chăn Đa cung cấp. (Ảnh: Báo Cựu chiến binh Việt Nam)

Với ông Chăn Đa, việc hỗ trợ tìm kiếm không phải là một sự tình cờ. Ông chia sẻ, người dân Campuchia luôn ghi nhớ những năm tháng bộ đội tình nguyện Việt Nam sát cánh giúp đất nước thoát khỏi chế độ diệt chủng Pol Pot. Vì vậy, mỗi khi biết thêm một thông tin có thể giúp tìm lại hài cốt liệt sĩ Việt Nam, ông đều sẵn sàng chia sẻ với các đội quy tập. “Người dân chúng tôi biết ơn bộ đội Việt Nam rất nhiều”, ông nói.

Câu chuyện của ông Chăn Đa không phải là trường hợp cá biệt. Đầu tháng 5/2026, tại làng Lâm (xã Ia Tung, huyện Ô Ya Đao, tỉnh Ratanakiri), ông Sêu Chênh, 65 tuổi, đã chủ động báo tin cho Đội K52 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai) về khu vực từng chôn cất bộ đội Việt Nam. Điều đặc biệt, nguồn thông tin ấy được ông lưu giữ từ cha mình - ông Puih Chênh, người từng trực tiếp phục vụ, chiến đấu cùng bộ đội Việt Nam trong giai đoạn 1968-1973.

Từ nguồn tin của ông Sêu Chênh, Đội K52 tổ chức xác minh tại hiện trường và tìm thấy 2 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật như: bi đông, kéo quân y, bút máy Hồng Hà, lọ thuốc, cúc áo bộ đội, tiền xu Việt Nam và mảnh tăng ni lông. Sau nhiều thập kỷ, những kỷ vật còn nằm lại trong lòng đất đã góp thêm căn cứ để xác định danh tính những người lính năm xưa.

Cán bộ, chiến sĩ Đội K52 tìm kiếm những di vật đi kèm cùng hài cốt liệt sĩ. (Ảnh: Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai)

Không chỉ tại Ratanakiri hay Mondulkiri, nhiều đội quy tập của Việt Nam làm nhiệm vụ trên đất Campuchia đều ghi nhận sự hỗ trợ tích cực từ chính quyền và người dân địa phương. Có người nhớ vị trí đơn vị bộ đội Việt Nam từng đóng quân, có người phát hiện dấu tích khi làm rẫy, cũng có người nhiều năm sau vẫn tình nguyện dẫn đường cho các đội tìm kiếm tới những khu vực trong rừng sâu mà bản đồ không còn thể hiện đầy đủ.

Sự phối hợp ấy không phải là những hành động riêng lẻ, mà đã trở thành một phần trong nỗ lực chung của Việt Nam và Campuchia nhằm tìm kiếm, hồi hương hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất bạn. Hàng năm, các Ban Chuyên trách của hai nước phối hợp trao đổi thông tin, khảo sát thực địa, vận động người dân cung cấp nguồn tin và tạo điều kiện để các đội quy tập triển khai nhiệm vụ tại nhiều địa phương.

Hiệu quả được phản ánh qua kết quả quy tập trong nhiều năm qua. Từ năm 2000 đến nay, Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) đã quy tập được 769 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam tại tỉnh Mondulkiri, riêng mùa khô 2025-2026 tìm được 27 hài cốt. Từ năm 2002 đến nay, Đội K72 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đồng Nai) đã quy tập 3.627 hài cốt liệt sĩ hy sinh trong nước và tại Campuchia. Trong mùa khô 2025-2026, các đội K90, K93 cùng nhiều lực lượng khác cũng tiếp tục phối hợp với phía Campuchia tìm kiếm, cất bốc và hồi hương hàng trăm hài cốt liệt sĩ.

Lễ truy điệu, an táng 158 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia, diễn ra tại Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Hưng - Tân Hưng (xã Vĩnh Hưng, tỉnh Tây Ninh), ngày 13/5/2026. (Ảnh: TTXVN)

Bản đồ có thể phai mờ theo năm tháng, địa hình có thể đổi thay sau gần nửa thế kỷ, nhưng ký ức về những người lính Việt Nam vẫn được nhiều người dân gìn giữ. Những ký ức ấy hôm nay không chỉ góp phần đưa các liệt sĩ trở về với đất mẹ, mà còn trở thành minh chứng sinh động cho tình hữu nghị Việt Nam - Campuchia được bồi đắp từ sự sẻ chia trong chiến tranh và tiếp tục được vun đắp bằng nghĩa tình trong thời bình.

Nghệ An đặt mục tiêu quy tập 180 hài cốt liệt sĩ mùa khô 2026-2027 Mùa khô 2026-2027 và năm 2027, tỉnh Nghệ An phấn đấu quy tập 180 hài cốt liệt sĩ trong và ngoài nước, đồng thời hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt chưa xác định danh tính trong tháng 10/2026, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.

79 năm hành trình tri ân những người đã hóa thân thành Tổ quốc Từ hoàn thiện chính sách người có công đến Chiến dịch “500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", cả nước đang trên chặng đường tri ân sâu nặng, hướng tới 80 năm ngày 27/7.