Dòng chảy tri thức hai chiều Việt Nam - Philippines

Ngày 1/10 tại Hà Nội, Hội hữu nghị Việt Nam - Philippines phối hợp Đại sứ quán Philippines tại Việt Nam tổ chức Tọa đàm “Hiệu quả hợp tác giáo dục Việt Nam - Philippines: Dấu ấn 50 năm và định hướng tương lai”. Sự kiện diễn ra trong năm hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1976-2026), cũng là năm quan hệ song phương được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Tăng cường.

Tọa đàm “Hiệu quả hợp tác giáo dục Việt Nam - Philippines: Dấu ấn 50 năm và định hướng tương lai”, ngày 1/10/2026 tại Hà Nội. (Ảnh: Đinh Hòa)

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam - Philippines Phùng Đức Tiến nhận định, trong bức tranh hợp tác đa dạng giữa Việt Nam và Philipines, hợp tác giáo dục và đào tạo luôn khẳng định vị thế của một trụ cột bền vững, một nhịp cầu nhân văn sâu sắc kết nối trí tuệ và trái tim. Ông cho rằng, dòng chảy tri thức giữa hai nước ngày càng sôi động và mang tính hai chiều. Philippines nhiều năm qua là điểm đến của học viên, sinh viên Việt Nam trong đào tạo tiếng Anh, quản trị và kỹ năng nghề. Sinh viên Philippines cũng đang học tập tại nhiều cơ sở giáo dục của Việt Nam.

Trong kỷ nguyên số và xu thế toàn cầu hóa, ông Phùng Đức Tiến cho rằng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đòi hỏi hai nước phải thắt chặt hơn nữa tình hữu nghị truyền thống. Hợp tác giáo dục không chỉ dừng lại ở những kết quả đã đạt được mà còn cần mở ra những bước đột phá mới. Ông đề nghị mở rộng hợp tác ở các bậc học, nghiên cứu và đào tạo kỹ năng nghề; quan tâm tới công nhận tương đương, chuyển đổi tín chỉ và công nhận lẫn nhau về chứng chỉ kỹ năng nghề.

Đại sứ Philippines tại Việt Nam Francisco Noel R. Fernandez III cho biết ngày càng có nhiều sinh viên, nghiên cứu sinh Philippines học tập tại Việt Nam; thanh niên Việt Nam cũng tiếp tục sang Philippines học tiếng Anh và theo học các chương trình đại học. Theo Đại sứ, quá trình sống và học tập tại nước bạn giúp người trẻ hiểu sâu hơn về văn hóa, bản sắc và cộng đồng. Ông nhấn mạnh, người dân chính là “mạch sống” của quan hệ hai nước, đồng thời là chủ thể của giao lưu nhân dân. Vì vậy, hai bên cần tiếp tục tạo cơ hội và điều kiện để củng cố những thành quả được vun đắp trong 50 năm qua, đưa các thỏa thuận cấp cao vào thực tiễn, phục vụ sự phát triển và thịnh vượng của nhân dân hai nước.

Người học trở thành người kết nối

Các ý kiến tại tọa đàm tập trung vào mở rộng cơ hội học tập, trao đổi và thực tập; tăng kết nối giữa cơ sở đào tạo với thực tiễn nghề nghiệp; đồng thời phát huy vai trò của cựu lưu học sinh và các mạng lưới hợp tác lâu dài giữa hai nước.

Bà Trần Thị Minh Hương, Phó Ban Đối ngoại Nhân dân - Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, trình bày tham luận. (Ảnh: Đinh Hòa)

Trình bày tham luận “Giáo dục thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Philippines”, bà Trần Thị Minh Hương, Phó Ban Đối ngoại Nhân dân - Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, bắt đầu từ trải nghiệm của chính mình. Năm 2007, trong cuộc phỏng vấn tuyển sinh chương trình Thạc sĩ Quản lý Phát triển tại Học viện Quản trị Châu Á (AIM), bà bất ngờ khi vị giáo sư dành nhiều thời gian hỏi bà về Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Chiến thắng Điện Biên Phủ và lịch sử đấu tranh giành độc lập của Việt Nam.

Bà Hương kể những giờ học, thảo luận nhóm, khảo sát thực địa và giao lưu văn hóa tại AIM đã giúp học viên hiểu thêm về lịch sử, xã hội và cách mỗi quốc gia xử lý các vấn đề phát triển.

Gần hai thập niên sau, nhiều bạn học quốc tế của bà vẫn giữ liên lạc, trao đổi thông tin chuyên môn và cập nhật cho nhau về tình hình mỗi nước. Theo bà, khóa học có thể kết thúc sau vài tháng, còn tình bạn, sự tin cậy và mạng lưới hình thành trong thời gian ấy có thể kéo dài nhiều năm.

Bà Hương đề nghị mở rộng trao đổi sinh viên, giảng viên, học giả và cán bộ trẻ; tăng các chương trình thực tập, tình nguyện, giao lưu thanh niên; tạo thêm liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức xã hội. Các lĩnh vực được bà gợi mở gồm quản trị công, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển cộng đồng, bình đẳng giới và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Bà cũng đề nghị phát huy vai trò của cựu lưu học sinh. Những người từng học tập ở Việt Nam hoặc Philippines có trải nghiệm trực tiếp về xã hội, văn hóa nước bạn và có thể tiếp tục kết nối trong học thuật, nghiên cứu, đầu tư, giao lưu nhân dân. Bà gọi họ là những “đại sứ nhân dân” được hình thành qua giáo dục.

Francis Geren Sta. Ana từng đến Việt Nam bằng một suất học bổng. Sau thời gian học tập và thực tập, chị lựa chọn làm việc trong lĩnh vực giáo dục quốc tế. Hiện Francis phụ trách quan hệ quốc tế, tuyển sinh và đối tác toàn cầu, đồng thời là giảng viên Khoa Quốc tế - Đại học Thái Nguyên.

Ths Francis Geren Sta. Ana, Cán bộ Quan hệ quốc tế, Tuyển sinh & Đối tác toàn cầu bên ngoài; Giảng viên Khoa Quốc tế - Đại học Thái Nguyên. (Ảnh: Đinh Hòa)

Francis cho rằng học bổng cần đi cùng những cơ hội giúp sinh viên tiếp xúc với môi trường nghề nghiệp và xã hội sở tại. Tại Khoa Quốc tế, sinh viên Philippines tham gia thực tập, chương trình trải nghiệm công việc, hội thảo học thuật, giao lưu văn hóa và các hoạt động với đối tác Việt Nam. Qua đó, người học rèn khả năng thích ứng, giao tiếp, làm việc nhóm và làm việc trong môi trường đa văn hóa.

Trải nghiệm từng là sinh viên quốc tế cũng ảnh hưởng tới công việc của Francis hiện nay. Chị tham gia tìm kiếm đối tác, xây dựng lộ trình tuyển sinh, giới thiệu học bổng, điều phối trao đổi học thuật và hỗ trợ sinh viên quốc tế trong quá trình học tập.

TS. Mai Anh Khoa, Trưởng ban Ban Khoa học, Công nghệ và Đối ngoại - Đại học Thái Nguyên, cho biết từ năm 2007, trường đã thiết lập quan hệ với hơn 60 trường đại học, cao đẳng Philippines và triển khai khoảng 20 chương trình liên kết đào tạo xuyên quốc gia. Gần 2.000 sinh viên, học viên Việt Nam đã tốt nghiệp các chương trình cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ; hàng trăm lượt giảng viên, sinh viên Việt Nam sang Philippines học tập, nâng cao chuyên môn và năng lực tiếng Anh.

Theo thông tin tại tọa đàm, từ năm 2011, gần 300 sinh viên Philippines cũng nhận được học bổng của Đại học Thái Nguyên. Ngày 1/10, đoàn của trường có hơn 12 sinh viên Philippines cùng tham dự sự kiện.

Kết nối đào tạo với thực tiễn

GS. Evelyn O. Katigbak, Giám đốc Trường Ngoại giao Carlos P. Romulo thuộc Viện Dịch vụ Đối ngoại Philippines (FSI), tập trung vào khoảng cách giữa kiến thức trong trường học và yêu cầu của công việc thực tế.

Từ năm 2024, FSI tổ chức Hội nghị các cơ sở giáo dục đại học về Quan hệ và Nghiên cứu Quốc tế (CHEIIRS), quy tụ các trường đào tạo quan hệ quốc tế với các nhà ngoại giao và người làm thực tiễn. Hội nghị tạo diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy và để hai nhóm trao đổi trực tiếp về yêu cầu của nghề nghiệp.

Nhóm sinh viên Philippines tại Đại học Thái Nguyên tham dự tọa đàm. (Ảnh: Đinh Hòa)

Tại các kỳ năm 2024 và 2025, hoạt động mô phỏng thực hành cho sinh viên được nhấn mạnh. Theo GS. Katigbak, rất khó chuẩn bị cho sinh viên bước vào môi trường nghề nghiệp nếu họ thiếu cơ hội xử lý những tình huống gần với công việc thực tế ngay khi còn ở trường.

FSI còn tổ chức các cuộc gặp giữa các học viện ngoại giao ASEAN để trao đổi kinh nghiệm đào tạo, nghiên cứu và những vấn đề mới nổi. Kỳ đầu tiên diễn ra năm 2024. Đến tháng 9/2026, chương trình được công nhận là một sự kiện bên lề trong năm Philippines giữ vai trò Chủ tịch ASEAN; đại diện Học viện Ngoại giao Việt Nam tham dự kỳ này.

Theo GS. Katigbak, kết quả quan trọng là duy trì được môi trường để học giả và người làm thực tiễn thường xuyên trao đổi. Những cuộc đối thoại như vậy giúp cơ sở đào tạo cập nhật chương trình gần hơn với yêu cầu của nghề nghiệp.

Tại tọa đàm, TS. Mai Anh Khoa đề xuất xây dựng Chương trình học bổng & mạng lưới phát triển nguồn nhân lực trẻ Việt Nam - Philippines.Theo đề xuất, chương trình gồm học bổng, đào tạo, trao đổi người học, nghiên cứu, thực tập, kết nối đại học - doanh nghiệp và mạng lưới cựu sinh viên, với sự tham gia của các trường đại học, cơ quan đại diện ngoại giao, Hội hữu nghị Việt Nam - Philippines và các đối tác liên quan.

Đại học Thái Nguyên cũng xác định các hướng ưu tiên về nông nghiệp, đa dạng sinh học, khoa học môi trường, biến đổi khí hậu, công nghệ thông tin và phát triển bền vững; đồng thời đề nghị tăng trao đổi giảng viên, sinh viên, mở rộng học bổng cho sinh viên Philippines và phát triển hợp tác học thuật trên nền tảng số.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm. (Ảnh: Đinh Hòa)

Kết luận tọa đàm sau 4 chuyên đề và 12 ý kiến trao đổi, Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam - Philippines Phùng Đức Tiến đề nghị hai bên tiếp tục tăng trao đổi học sinh, sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh; rà soát các cơ chế, chính sách hỗ trợ, đồng thời tăng kết nối giữa các trường đại học với cơ quan đại diện ngoại giao.

Ông cũng đề nghị củng cố đầu mối giữa Hội hữu nghị Việt Nam - Philippines và Hội hữu nghị Philippines - Việt Nam, qua đó tạo thêm điều kiện cho các hoạt động giáo dục, giao lưu và kết nối nguồn nhân lực giữa hai nước được triển khai thực chất hơn.

Đại sứ Việt Nam tại Philippines: Đối ngoại nhân dân hướng tới hợp tác thực chất và lợi ích của người dân

Nhịp cầu nhân dân trong 50 năm quan hệ Việt Nam - Philippines