Còn một giấc mơ chưa bình yên

Với gia đình tôi, nhiều ký ức nặng nề về quá khứ dường như đã lùi lại phía sau. Chúng tôi đã được đón nhận, đã tìm thấy tình yêu và coi Việt Nam là quê hương thứ hai. Nhưng trong gia đình tôi vẫn còn một người chưa thể bước ra khỏi cuộc chiến đã kết thúc hơn nửa thế kỷ trước. Đó là bác ruột tôi - một cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam. Khi những thế hệ sau trong gia đình đã có thể sống bình yên trên mảnh đất này, trong bác vẫn còn một phần tâm can dường như luôn bị quá khứ giằng xé.

Tôi tới Việt Nam sinh sống khi mới là một cậu bé 8 tuổi. (Ảnh: NVCC).

Những cơn ác mộng đã lùi xa

Suốt tuổi thơ, tôi hầu như chưa bao giờ nghe bác kể về Việt Nam. Trở về Mỹ sau chiến tranh, bác gây dựng sự nghiệp, trở thành một doanh nhân thành đạt, có gia đình và một cuộc sống đủ đầy. Nhưng mỗi khi câu chuyện vô tình chạm đến hai tiếng “Việt Nam”, bác thường lặng im. Đôi khi có những âm thanh bất ngờ khiến bác giật mình, có những đêm bác thao thức rất lâu. Tôi chưa từng hỏi bác đã nhìn thấy hay đã trải qua điều gì. Sự im lặng, những đêm mất ngủ và việc bác chưa bao giờ muốn trở lại Việt Nam khiến tôi nghĩ rằng có lẽ trong mỗi người lính đều có một phần “địa ngục” mà họ chưa thể nào thoát ra.

Bởi vậy, trước khi đến Việt Nam, đất nước này trong suy nghĩ của một cậu bé 8 tuổi phần nào gắn với chiến tranh và nỗi ám ảnh của bác. Nhưng Việt Nam mà gia đình tôi gặp năm 1995 lại hoàn toàn khác. Những năm đầu sống ở khu tập thể Thành Công, Hà Nội, tôi nhớ những người hàng xóm sẵn sàng mở cửa đón một gia đình người Mỹ, những bữa cơm giản dị luôn có thể thêm một đôi đũa bất kỳ lúc nào, những lời hỏi han khiến một đứa trẻ xa quê nhanh chóng cảm thấy mình không còn là người xa lạ. Không ai hỏi gia đình tôi từng đứng ở phía nào trong cuộc chiến. Không ai đem quá khứ của thế hệ trước để tạo thành khoảng cách với chúng tôi.

Tôi lớn lên trong sự bao dung ấy. Tôi học tiếng Việt, có những người bạn Việt Nam, học tập, làm việc rồi gắn bó với lĩnh vực giáo dục. Tôi gặp một người phụ nữ Việt Nam, chúng tôi trở thành vợ chồng và có những đứa con lớn lên bình yên giữa hai nền văn hóa. Hơn ba thập kỷ trước, một gia đình Mỹ đến Việt Nam với hành trang còn mang bóng dáng của một cuộc chiến; hơn ba thập kỷ sau, chính gia đình ấy đã coi Việt Nam là quê hương thứ hai.

Tôi cũng nghĩ nhiều về sự im lặng của bác. Tôi không thể thay bác gọi tên những điều bác chưa từng nói, nhưng tôi cảm nhận được trong sự né tránh ấy một nỗi day dứt kéo dài. Nếu lòng bao dung của người Việt Nam đã giúp gia đình tôi bước qua quá khứ, thì sự dằn vặt của một người lính Mỹ suốt hơn nửa thế kỷ cũng khiến tôi nghĩ đến một sự nhìn lại, một sự sám hối lặng lẽ đối với những gì chiến tranh đã gây ra. Bao dung không có nghĩa là quên mất đau thương; sám hối cũng không thể làm lịch sử biến mất. Nhưng khi một bên đủ rộng lòng để mở cửa và một bên đủ chân thành để nhìn lại, con người có thể bắt đầu viết tiếp một câu chuyện khác.

Gia đình tôi chính là một phần nhỏ của câu chuyện ấy. Những cơn ác mộng của chiến tranh đã không truyền sang các thế hệ sau. Các con tôi không lớn lên với câu hỏi ông cha chúng từng đứng ở phía nào. Chúng lớn lên trong một mái nhà có người cha Mỹ, người mẹ Việt Nam, có tình yêu và nền văn hóa của cả hai gia đình. Nhưng khi nhìn về phía bác, tôi hiểu rằng dù chúng tôi đã bình yên, vẫn còn một người trong gia đình chưa tìm được bình yên cho chính mình.

Những thập niên 90 khi mới sang Việt Nam, tôi vẫn theo các anh chị trong xóm ra bãi giữa sông Hồng để thả diều (Ảnh: NVCC).

Để giấc mơ cuối cùng được bình yên

Hơn 30 năm qua, tôi nhiều lần mời bác sang Việt Nam. Tôi kể cho bác nghe về cuộc sống ở đây, về những con phố đông vui, về người vợ Việt Nam của tôi và những đứa cháu của bác đang lớn lên. Bác vẫn nghe nhưng hiếm khi hỏi thêm. Tôi từng nghĩ khoảng cách giữa bác và Việt Nam chắc chắn không nằm ở hàng nghìn kilômét qua Thái Bình Dương. Khoảng cách lớn nhất nằm giữa hiện tại và một ký ức mà bác chưa thể bước qua.

Tôi vẫn mong một ngày bác sẽ trở lại. Không phải để tìm lại chiến trường cũ, cũng không phải để buộc mình quên những điều đã xảy ra. Tôi chỉ muốn đưa bác về Việt Nam, nhìn những đứa cháu mang trong mình tình yêu của hai gia đình đang lớn lên bình yên. Tôi muốn bác được nhìn thấy một Việt Nam với những ngôi trường, những bữa cơm gia đình, những con phố đông người và những con người từng chịu quá nhiều mất mát nhưng vẫn lựa chọn mở lòng.

Nhưng để những giấc mơ của những người lính Mỹ như bác tôi được bình yên bác được bình yên, có lẽ chúng ta còn phải làm nhiều hơn thế. Tôi mong sẽ có thêm những chuyến trở về Việt Nam dành cho các cựu binh Mỹ, thêm những cuộc gặp giữa những người từng đứng ở hai phía và giữa thân nhân của họ; thêm những chương trình để thế hệ trẻ hai nước gặp gỡ, hiểu nhau và cùng nghe những câu chuyện chân thực về hậu chiến tranh. Tôi cũng mong Việt Nam và Mỹ tiếp tục chung tay khắc phục hậu quả chiến tranh, tìm kiếm người mất tích, hỗ trợ những người vẫn mang di chứng và giúp những con người từng trải qua cuộc chiến có cơ hội đối diện với quá khứ trong một không gian của sự cảm thông. Bởi bình thường hóa quan hệ giữa hai quốc gia có thể được đánh dấu bằng những văn kiện, nhưng bình thường hóa tình hữu nghị phải được thực hiện bằng rất nhiều cuộc gặp gỡ giữa con người với con người.

Bức ảnh này chụp khoảng vào năm 1996, những người hàng xóm Việt Nam khi đó coi gia đình tôi như người thân. (Ảnh: NVCC).

Chúng ta cần tiếp tục bao dung, nhưng sự bao dung ấy cần gặp được thái độ nhìn lại chân thành. Chúng ta cần nhớ về chiến tranh, nhưng không phải để nuôi dưỡng hận thù mà để những người từng gây ra, từng chịu đựng và những thế hệ đến sau cùng hiểu giá trị của hòa bình. Khi sự sám hối được chuyển hóa thành trách nhiệm, khi lòng bao dung được nối dài bằng hợp tác và khi những ký ức đau thương trở thành động lực để con người đến gần nhau hơn, tình hữu nghị mới thực sự đi sâu vào lòng người.

Tôi không biết ngày bác trở lại Việt Nam có đến hay không. Nhưng nếu ngày ấy đến, tôi sẽ không hỏi bác về những gì đã xảy ra hơn nửa thế kỷ trước. Tôi chỉ muốn đưa bác về ngồi bên một bữa cơm có người vợ Việt Nam của tôi và những đứa cháu của bác, để bác tự nhìn thấy những gì hòa bình và lòng bao dung đã làm được.

Tôi đã có một người vợ Việt Nam rất xinh đẹp và những đứa con đáng yêu. (Ảnh: NVCC).

Và nếu một đêm nào đó, khi nhắm mắt lại, Việt Nam trở về trong ký ức bác không còn chỉ là chiến tranh mà còn có một mái nhà, một bữa cơm và tiếng cười của những đứa cháu, có lẽ khi ấy cuộc chiến trong lòng người lính mới thực sự kết thúc.

Thượng tôn hiến pháp và pháp luật - Động lực kiến tạo phát triển đất nước Nhân Ngày Pháp luật Việt Nam (9/11), tạp chí Thời Đại trân trọng giới thiệu bài viết “Thượng tôn hiến pháp và pháp luật - Động lực kiến tạo phát triển đất nước” của GS. TS Tô Lâm, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tuổi trẻ Việt Nam - Lào - Campuchia vun đắp tình đoàn kết, hữu nghị Sáng 8/11 tại Quảng Ngãi, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phối hợp Trung ương Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Lào và Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Campuchia tổ chức khai mạc Liên hoan Thanh niên Việt Nam - Campuchia - Lào năm 2026.