Aris Alip: Người bạn Philippines xây nền Quỹ Tình Thương

Tháng 2/2024, Aris Alip trở lại Việt Nam, gặp những người bạn từng cùng ông góp sức xây dựng TYM. Cuộc hội ngộ gợi lại hành trình hợp tác bắt đầu từ những năm 1990.

TS. Jaime Aristotle B. Alip phát biểu tại Lễ kỷ niệm 30 năm thành lập TYM, ngày 7/10/2022. (Ảnh: TYM)

Câu chào “Tao yêu mày” và những ngày đầu Quỹ Tình Thương

Aris Alip là nhà sáng lập kiêm Chủ tịch danh dự CARD MRI, một trong những hệ thống tổ chức tài chính vi mô hàng đầu Philippines. Từ việc vận dụng kinh nghiệm của Ngân hàng Grameen (Bangladesh) vào điều kiện Philippines, ông không chỉ phát triển mô hình tài chính vi mô tại quê hương mà còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm với Việt Nam.

Đầu những năm 1990, khi tài chính vi mô còn khá mới mẻ, Aris Alip đến Việt Nam với tư cách chuyên gia tín dụng. Ông trực tiếp làm việc với nhiều tổ chức đối tác như Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Phụ nữ tại Thành phố Hồ Chí Minh, Huế, Sóc Trăng, Hội Làm vườn Thành phố Hồ Chí Minh và Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 1992, khi làm việc cho tổ chức CIDSE, ông đảm nhiệm vai trò cố vấn tín dụng, phụ trách các dự án tại miền Nam Việt Nam, sau đó mở rộng phạm vi công tác sang Lào và Campuchia. Ông đã sống tại Việt Nam gần bốn năm, trực tiếp chứng kiến những thay đổi về kinh tế, nông nghiệp trong thời kỳ Đổi mới.

Trong số các đơn vị ông từng làm việc có Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, tổ chức đã thành lập Quỹ Trợ vốn cho người lao động nghèo tự tạo việc làm (CEP) năm 1991 nhằm hỗ trợ người lao động nghèo tiếp cận vốn, phát triển sinh kế.

Trong quá trình tham gia các chương trình phát triển tại Việt Nam, Aris Alip hỗ trợ Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam triển khai các hoạt động tăng thu nhập kết hợp kế hoạch hóa gia đình cho phụ nữ nghèo tại Sóc Trăng và Hà Tây. Quá trình này góp phần khơi mở ý tưởng xây dựng một quỹ tín dụng dành cho phụ nữ nghèo, đặt nền móng cho sự ra đời của TYM.

Một câu chuyện thú vị gắn với những ngày đầu ông làm việc tại Việt Nam là nguồn gốc tên gọi TYM.

Theo giai thoại được kể lại, trong chuyến công tác tại Hậu Giang, khi trao đổi với cán bộ Hội Phụ nữ về mong muốn xây dựng một quỹ cho vay do Hội sở hữu và quản lý, Aris Alip đã học được ba từ tiếng Việt “Tao yêu mày” từ người bạn tên Triều. Hôm sau, khi gặp Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Hậu Giang, ông vui vẻ dùng chính câu nói ấy để chào hỏi.

Câu chuyện hóm hỉnh trở thành nguồn cảm hứng cho tên gọi ban đầu của dự án: Quỹ “Tao Yêu Mày”, viết tắt là T.Y.M.

Tên gọi này còn để lại một kỷ niệm tại Hội thoại Grameen ở Dhaka (Bangladesh). Khi bà Trương Mỹ Hoa sang Dhaka dự Hội thoại Grameen, Ban Tổ chức giới thiệu bà đến từ Quỹ “Tao Yêu Mày”, cả hội trường đã đứng dậy vỗ tay hưởng ứng. Sau đó, Aris Alip trình dự án và được Quỹ Ủy thác Cộng đồng châu Á của Nhật Bản (ACT) phê duyệt tài trợ 17.800 USD.

Tên quỹ sau này được đổi thành Quỹ Tình Thương cho phù hợp hơn với cách diễn đạt tiếng Việt, nhưng vẫn giữ nguyên chữ viết tắt TYM.

TYM trở thành một điểm tựa giúp phụ nữ phát triển kinh tế. (Ảnh: Báo Phụ nữ Việt Nam)

Bên cạnh hỗ trợ chuyên môn, Aris Alip còn kết nối các đối tác quốc tế, góp phần giúp TYM tiếp cận nguồn lực tài chính, kỹ thuật và kinh nghiệm. Các đoàn cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và TYM cũng có cơ hội học tập mô hình Grameen và CARD, tạo nên mối liên kết hợp tác được duy trì qua nhiều năm.

Với sự hỗ trợ về kỹ thuật và kinh nghiệm quốc tế, TYM triển khai chương trình thí điểm từ năm 1992, từng bước phát triển về quy mô và năng lực phục vụ cộng đồng. Các cán bộ Việt Nam đã tiếp nhận, điều chỉnh phương pháp tài chính vi mô, xây dựng quy trình vận hành và tổ chức các nhóm phụ nữ vay vốn, tiết kiệm, phát triển kinh tế gia đình.

Năm 1998, TYM trở thành đơn vị độc lập trực thuộc Đoàn Chủ tịch Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Năm 2010, TYM được Ngân hàng Nhà nước cấp phép hoạt động, trở thành tổ chức tài chính vi mô đầu tiên tại Việt Nam hoạt động chuyên nghiệp.

Từ những khoản vay nhỏ ban đầu, TYM phát triển thành một tổ chức tài chính vi mô phục vụ hàng trăm nghìn khách hàng. Sự phát triển ấy là thành quả của nhiều thế hệ cán bộ, thành viên và sự đồng hành của các đối tác quốc tế, trong đó có Aris Alip. Những hỗ trợ về chuyên môn, kết nối nguồn lực và chia sẻ kinh nghiệm trong những năm đầu đã góp phần giúp TYM xây dựng nền tảng hoạt động lâu dài.

Sau thời gian làm việc tại Việt Nam, Aris Alip tiếp tục tư vấn cho Catholic Relief Services (CRS), Hội Chữ thập đỏ Đan Mạch và Oxfam America. Giai đoạn 2009–2012, ông có những đợt đảm nhiệm vai trò trưởng đoàn trong một dự án của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhằm phát triển tài chính vi mô và tạo điều kiện để các tổ chức tài chính vi mô được cấp phép hoạt động chính thức.

Năm 2012, Aris Alip được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Hữu nghị nhằm ghi nhận những đóng góp của ông cho tình hữu nghị và hợp tác với Việt Nam.

Những hạt giống hy vọng

Tháng 2/2024, Aris Alip trở lại Việt Nam cùng vợ và những người bạn thời trung học của vợ. Chuyến đi là dịp để ông nhìn lại những thay đổi của đất nước nơi mình từng sống và làm việc gần bốn năm.

Ông vui mừng gặp lại bà Đỗ Thị Tân, Giám đốc đầu tiên của TYM, bà Phạm Hoài Giang, nguyên Trưởng ban Quốc tế Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, cùng những người từng đồng hành trong giai đoạn đầu thành lập tổ chức. Họ đã có dịp ôn lại những năm tháng cùng xây dựng chương trình tín dụng dành cho phụ nữ nghèo.

Trong bữa tối cùng ban lãnh đạo TYM, Aris Alip được bà Phạm Thị Thùy Linh, Tổng Giám đốc tổ chức, chia sẻ về những kết quả đã đạt được. Khi ấy, TYM phục vụ khoảng 206.000 khách hàng tại 22 chi nhánh, với tổng dư nợ khoảng 2.700 tỷ đồng. Tổ chức cũng bắt đầu triển khai số hóa nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và mang lại thuận tiện hơn cho khách hàng.

Aris Alip bày tỏ niềm vui trước sự phát triển của TYM, đặc biệt là những kết quả mà các thế hệ cán bộ Việt Nam đã đạt được. Từ những khoản vay nhỏ ban đầu, tổ chức đã mở rộng hoạt động, cung cấp thêm các dịch vụ tiết kiệm và những chương trình hỗ trợ phụ nữ, gia đình và cộng đồng.

Đến ngày 30/6/2026, TYM đã có 23 chi nhánh, phục vụ 228.950 khách hàng, với tổng dư nợ hơn 3.529 tỷ đồng. Những kết quả này phản ánh sự phát triển của một mô hình tài chính vi mô được các cán bộ Việt Nam tiếp nhận, điều chỉnh và duy trì qua nhiều thế hệ.

Sau chuyến trở lại Việt Nam năm 2024, Aris Alip gửi lời cảm ơn những người bạn tại TYM vì những nỗ lực không ngừng nhằm cải thiện cuộc sống của người dân. Ông ví những người làm công tác phát triển như những người làm vườn, gieo những hạt giống hy vọng nhỏ bé.

“Không có gì bảo đảm rằng những hạt giống chúng ta đã gieo sẽ bén rễ. Nhưng chúng tôi kiên trì, bởi vì, giống như bất kỳ người trồng cây giỏi nào, chúng tôi nuôi dưỡng hy vọng”, ông viết.

Tưởng niệm “một người bạn hết sức đặc biệt của Việt Nam”

Ký ức về Fidel Castro - người bạn lớn của nhân dân Việt Nam