Xây dựng đô thị lấy nhân dân làm trung tâm: Nhìn từ mô hình cải tạo dân sinh tại cộng đồng Thương Hà

Theo các dữ liệu lịch sử được công bố tại Nhà truyền thống Thương Hà, vào những năm 1990 của thế kỷ trước, đây là khu nhà ổ chuột bên sông quy mô lớn nhất thủ phủ Phúc Châu với danh xưng là “Thành phố giấy bồi”.

Đoàn đại biểu nhìn lại hình ảnh của Cộng đồng Thương Hà vào những năm 1990. (Ảnh: Công Đạt)

Tại thời điểm đó, hơn 3.400 hộ dân với gần 10.000 dân số sống trong các căn nhà gỗ tạm bợ, dột nát. Mật độ xây dựng quá dày đặc khiến diện tích sinh hoạt bình quân đầu người chưa đầy 5 mét vuông. Không hệ thống thoát nước, thiếu hạ tầng kỹ thuật cơ bản, khu vực này liên tục đối mặt với nguy cơ hỏa hoạn và bão lũ từ dòng sông Mân Giang, trở thành một bài toán nan giải đối với các nhà quản lý đô thị đương thời.

Bước ngoặt giải quyết triệt để vấn đề này bắt đầu từ ngày 2/7/2000, sau chuyến thị sát trực tiếp của ông Tập Cận Bình, lúc bấy giờ là Tỉnh trưởng tỉnh Phúc Kiến. Thấu hiểu hoàn cảnh sống khắc nghiệt của người dân, ông đã đưa ra chỉ thị quyết liệt cho các ban ngành địa phương là phải "khởi công trong năm, hoàn thành trong năm, di dời trước Tết" nhằm nhanh chóng giải phóng mặt bằng, xây dựng nhà ở kiên cố tại chỗ cho người dân. Với mô hình kết hợp nguồn lực công - tư và ưu tiên tái định cư tại chỗ, sau hơn một năm triển khai, vào dịp Tết Nguyên Đán năm 2002, toàn bộ gần 10.000 cư dân đã chính thức dọn về nơi ở mới khang trang, xóa bỏ hoàn toàn khu ổ chuột Thương Hà.

Sau hơn hai thập kỷ, bài toán hậu tái định cư tại Thương Hà tiếp tục được giải quyết một cách khoa học bằng tư duy quản lý toàn chu kỳ. Trong giai đoạn nâng cấp và chỉnh trang đô thị toàn diện, chính quyền địa phương đã mạnh dạn áp dụng giải pháp xóa bỏ ranh giới cứng. Việc đập bỏ các bức tường rào ngăn cách cũ giữa các tòa nhà đã biến các lối đi nội khu thành không gian công cộng mở, kết nối thẳng với khu phố cổ thương mại di sản Thượng Hạ Hàng liền kề, tạo nên một chỉnh thể kiến trúc hài hòa giữa nét cổ kính và hiện đại.

Hình ảnh nhìn từ trên cao của Khu phố Thương Hà hiện tại. (Ảnh: KT)

Bên cạnh việc tối ưu hóa không gian kiến trúc, mạng lưới an sinh xã hội tại đây cũng được phủ kín thông qua hệ thống dịch vụ công cộng chất lượng cao. Trong khu, các mô hình kết hợp giữa nhà ăn và lớp học dành cho người cao tuổi được triển khai hiệu quả, cung cấp các bữa ăn trợ giá và không gian sinh hoạt tinh thần cho cư dân. Song song đó, chính quyền cũng đưa vào vận hành các trung tâm chăm sóc sức khỏe toàn diện, khu vui chơi cho thanh thiếu niên, đồng thời ứng dụng nền tảng trí tuệ nhân tạo và mạng lưới IoT để giám sát an ninh, cảnh báo phòng cháy chữa cháy theo thời gian thực.

Điểm mấu chốt trong cách làm của Thương Hà là cơ chế quản lý phối hợp “Hội đồng khối” (Khối quản trị chung), giải quyết triệt để bài toán chồng chéo quyền lực thường gặp ở các khu chung cư cũ. Chính quyền địa phương thành lập một ban điều hành tích hợp gồm ba lực lượng nòng cốt: Ủy ban khu dân cư (đại diện nhà nước), Công ty vận hành dịch vụ đô thị chuyên nghiệp (đại diện doanh nghiệp) và Hội đồng đại diện cư dân (đại diện nhân dân). Cơ chế này vận hành theo nguyên tắc “Cư dân đề xuất nghị trình, doanh nghiệp thực hiện dịch vụ, nhà nước giám sát và hỗ trợ ngân sách”. Chính nhờ mô hình đồng quản trị này, mạng lưới an sinh xã hội tại đây đã được phủ kín thông qua hệ thống dịch vụ công cộng chất lượng cao dựa trên nhu cầu thực của người dân.

Có thể thấy, thành công của Thương Hà sau hơn 26 năm tiếp nối và phát triển đã khẳng định một chân lý trong quản lý đô thị hiện đại: kiến trúc và công nghệ chỉ là công cụ, còn sự đồng lòng của người dân cùng một cơ chế vận hành lấy lợi ích công cộng làm trung tâm mới là gốc rễ tạo nên sức sống bền vững cho một cộng đồng.

Biến nước thải thành nguồn tài nguyên mới cho tương lai đô thị Nước thải không nên chỉ được xem là sản phẩm cuối của quá trình sử dụng mà có thể trở thành nguồn tài nguyên phục vụ sản xuất nông nghiệp. Đây là nhận định được nhiều chuyên gia chia sẻ tại hội thảo InnovaConnect với chủ đề “Hướng tới các thành phố bền vững: Các giải pháp tối ưu hóa nguồn nước đô thị phục vụ sản xuất nông nghiệp” do Quỹ VinFuture và Trường Đại học Văn Lang, TP.HCM phối hợp tổ chức vào ngày 5/6 vừa qua.

Đô thị thông minh và liên kết mở ra động lực mới cho tương lai ASEAN Hội nghị lãnh đạo các thành phố ASEAN đã mở ra diễn đàn trao đổi về quản trị đô thị, chuyển đổi số và phát triển xanh, qua đó khẳng định vai trò ngày càng lớn của hợp tác địa phương trong xây dựng một Cộng đồng ASEAN tự cường, bền vững và lấy người dân làm trung tâm.