Vùng Vịnh lớn Quảng Đông - Hồng Kông - Ma Cao: Động lực quan trọng cho sự phát triển chất lượng cao của Trung Quốc

Ngày 18/2/2019, Trung ương Đảng, Chính phủ Trung Quốc đã ban hành “Cương yếu Quy hoạch phát triển Vùng Vịnh Quảng Đông - Hồng Kông - Ma Cao” (gọi tắt là Vùng Vịnh lớn), mở ra một trang mới cho sự phát triển của khu vực kinh tế năng động bậc nhất Trung Quốc. Vùng Vịnh lớn bao gồm Đặc khu hành chính Hồng Kông và Ma Cao, cùng 9 thành phố thuộc tỉnh Quảng Đông, trong đó có Quảng Châu và Thâm Quyến, với tổng diện tích 56.000 km². Trong 10 năm liên tiếp, Vùng Vịnh lớn được đề cập trong Báo cáo Công tác của Chính phủ, cho thấy vị trí ngày càng quan trọng của khu vực này trong chiến lược phát triển quốc gia.

Cầu vượt biển Hồng Kông – Chu Hải – Ma Cao. (Ảnh: CMG)

Ths. Nguyễn Thị Hà Phương, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), đánh giá cao những thành tựu đạt được trong quá trình phát triển Vùng Vịnh lớn. Bà cho rằng khu vực này đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cải cách và mở cửa trình độ cao cũng như trong việc triển khai các sáng kiến chiến lược lớn của Trung Quốc như chiến lược phát triển "tuần hoàn kép”. Thông qua tăng cường phối hợp liên vùng và thúc đẩy lưu thông các yếu tố sản xuất, Vùng Vịnh lớn không chỉ thúc đẩy phát triển chất lượng cao, mà còn cho thấy thực tiễn khai thác các lợi thế của mô hình “Một quốc gia, hai chế độ”.

Theo Ths. Nguyễn Thị Hà Phương, sau khi Cương yếu Quy hoạch được ban hành năm 2019, Vùng Vịnh lớn đã bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Trong những năm qua, khu vực này không ngừng tăng cường kết nối hạ tầng, phối hợp đổi mới khoa học - công nghệ và thúc đẩy “kết nối mềm” về quy tắc, cơ chế. Tổng sản lượng kinh tế tăng từ khoảng 10 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2017 lên hơn 14,79 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2024, đóng góp khoảng 1/9 tổng sản lượng kinh tế cả nước dù chỉ chiếm chưa đến 0,6% diện tích đất đai.

Đặc biệt, cường độ đầu tư R&D đạt 3,4%, trong khi số đơn đăng ký bằng sáng chế quốc tế năm 2024 đạt 78.000. Năm 2025, cụm công nghiệp Thâm Quyến - Hồng Kông - Quảng Châu lần đầu đứng đầu Chỉ số Đổi mới Toàn cầu của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO), cho thấy Vùng Vịnh lớn đang chuyển mình từ “công xưởng sản xuất” thành trung tâm đổi mới sáng tạo có tầm ảnh hưởng toàn cầu.

Ths. Nguyễn Thị Hà Phương nhận định, trong những năm qua, Quảng Đông, Hồng Kông và Ma Cao đã thúc đẩy hợp tác, kết nối trên nhiều lĩnh vực, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lưu thông các yếu tố sản xuất.

Thứ nhất, kết nối khoa học - công nghệ giúp khơi thông nguồn lực đổi mới. Trong những năm qua, Quảng Đông, Hồng Kông và Ma Cao đã ban hành nhiều chính sách, tăng cường hợp tác nghiên cứu các dự án trọng điểm, cùng xây dựng cơ sở R&D và chia sẻ hạ tầng khoa học - công nghệ.

Kể từ đầu năm 2026, việc xây dựng Trung tâm Đổi mới Khoa học và Công nghệ Quốc tế Vùng Vịnh lớn Quảng Đông - Hồng Kông - Ma Cao đã được đẩy nhanh. Gần đây, một nhóm nghiên cứu tại Hồng Kông dựa vào năng lực tính toán lớn của Vùng Vịnh để giải quyết thành công bài toán dự báo chính xác trường dòng chảy tốc độ cao trong lĩnh vực hàng không vũ trụ, qua đó hỗ trợ quan trọng cho những bước đột phá về công nghệ siêu vượt âm. Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Đông hỗ trợ các trường đại học từ Hồng Kông và Ma Cao – cũng như các cơ sở của họ tại Quảng Đông – hợp tác với các doanh nghiệp tại Quảng Đông. Hệ thống laser femto-giây hiệu suất cao đẳng cấp thế giới được nghiên cứu thành công; các lĩnh vực robot hình người, trí tuệ nhân tạo, vật liệu y tế cũng liên tục ghi nhận đột phá. Năm 2026, ba khu vực tiếp tục thúc đẩy cơ chế tài trợ chung, xây dựng các nền tảng đổi mới trọng điểm, hướng tới đưa Vùng Vịnh lớn trở thành trung tâm đổi mới khoa học - công nghệ quốc tế.

Thứ hai, kết nối hạ tầng nhanh chóng rút ngắn khoảng cách không gian. “Vòng tròn giao thông một giờ” ngày càng hoàn thiện. Mạng lưới đường sắt Vùng Vịnh lớn đã có tổng chiều dài vận hành hơn 3.000 km; đường sắt cao tốc Quảng Châu - Thâm Quyến - Hồng Kông vào giờ cao điểm đạt tần suất khoảng 2 phút/chuyến. Trong dịp Tết Nguyên đán, lưu lượng xe qua cầu Hồng Kông - Chu Hải - Ma Cao từng vượt 29.500 lượt/ngày. Sự kết nối này thúc đẩy dòng chảy thuận lợi của người, hàng hóa, vốn và thông tin.

Thứ ba, kết nối thể chế - kết nối “mềm” góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác. Bà Phương phân tích, trước khi “Quy hoạch Phát triển Tổng thể Vùng Vịnh lớn Quảng Đông - Hồng Kông - Ma cao” được công bố, việc lưu chuyển xuyên biên giới các yếu tố sản xuất giữa ba khu vực đã gặp phải những trở ngại nghiêm trọng, trong đó các rào cản về thể chế lớn hơn nhiều so với các rào cản vật chất. Đến nay, 198 dịch vụ chính quyền được triển khai theo cơ chế xử lý xuyên khu, 270 tiêu chuẩn Vùng Vịnh đã được ban hành và đang tiếp tục mở rộng; “Chứng nhận Vùng Vịnh” đang được đẩy mạnh việc triển khai và ứng dụng, khoảng 430.000 cư dân Hồng Kông và Ma Cao tham gia bảo hiểm xã hội tại Quảng Đông.

Quảng Đông đã triển khai các chính sách như “Kết nối việc làm”, “Kết nối nhân tài” và “Kết nối an sinh xã hội” trong Vùng Vịnh lớn, hỗ trợ nhân tài Hồng Kông và Ma Cao ứng tuyển vào các chương trình nhân tài lớn. Các lĩnh vực y tế, giáo dục, việc làm và an sinh xã hội ngày càng được kết nối thuận lợi hơn, bảo đảm cuộc sống và sự phát triển của người dân Hồng Kông và Ma Cao tại đại lục.

Con em của cư dân Hồng Kông và Ma Cao có thể được tiếp cận bình đẳng với giáo dục mầm non, giáo dục bắt buộc, giáo dục trung học phổ thông, và tham gia kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia và kỳ thi tuyển sinh trung học phổ thông. Các bên cũng tăng cường hợp tác quản lý và bảo vệ môi trường sinh thái, cũng như xây dựng vòng tròn đời sống chất lượng cao, thuận tiện cho sinh sống, làm việc và du lịch.

“Kết nối “mềm” giữa các quy tắc và cơ chế trong Vùng Vịnh lớn Quảng Đông - Hồng Kông - Ma cao khiến cho sự phát triển tích hợp không chỉ “liên kết” trong không gian vật lý mà còn “phối hợp chặt chẽ” ở cấp độ cơ chế, từ đó tạo ra sức mạnh tổng hợp mạnh mẽ cho sự phát triển chất lượng cao của Vùng Vịnh lớn”, Ths. Nguyễn Thị Hà Phương cho hay.

Thứ tư, kết nối sản xuất đang đẩy nhanh việc hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới. Vùng Vịnh lớn đang thiết lập chuẩn mực cho ngành sản xuất thông minh với 11 “Nhà máy Hải đăng Toàn cầu” và 19 nhà máy thông minh cấp quốc gia Vùng Vịnh lớn. Ngoài ra cũng có 8 cụm công nghiệp chế tạo tiên tiến cấp quốc gia và 28 cụm công nghiệp đặc trưng dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ góp phần định hình bức tranh về hệ thống công nghiệp hiện đại hoá. Từ xe thông minh, robot đến kinh tế tầm thấp, sự bổ trợ giữa các thành phố đang hình thành một hệ sinh thái sản xuất - đổi mới tích hợp, tạo động lực mới cho phát triển chất lượng cao.

Việc xây dựng Vùng Vịnh lớn Quảng Đông - Hồng Kông - Ma Cao là thực tiễn mới thúc đẩy “Một quốc gia, hai chế độ”, đồng thời là mô hình đổi mới thể chế phục vụ phát triển chất lượng cao của Trung Quốc. Trong bối cảnh “một quốc gia, hai chế độ, ba khu vực pháp lý”, Vùng Vịnh lớn đã biến khác biệt về thể chế thành lợi thế bổ trợ, thúc đẩy lưu thông các yếu tố sản xuất và kết nối thị trường.

“Thông qua đổi mới pháp luật, Thỏa thuận Đối tác Kinh tế Chặt chẽ hơn (gọi tắt là CEPA - Closer Economic Partnership Arrangement) giữa đại lục và Hồng Kong/Ma Cao, tiêu chuẩn Vùng Vịnh và các cơ chế như kết nối quản lý tài sản, khu vực này từng bước tháo gỡ rào cản thể chế. Các nền tảng Tiền Hải, Nam Sa, Hoành Cầm, Hà Sáo đóng vai trò “phòng thí nghiệm” chính sách; riêng Tiền Hải đã hình thành 882 thành tựu đổi mới thể chế, trong đó 104 thành tựu được nhân rộng trên toàn quốc. Thực tiễn này cho thấy Vùng Vịnh lớn đang biến lợi thế của “Một quốc gia, hai chế độ” thành động lực phát triển cho Trung Quốc”, Ths. Nguyễn Thị Hà Phương nhận định.

Với nền tảng công nghiệp, đổi mới và tài chính quốc tế, Vùng Vịnh lớn Quảng Đông - Hồng Kông - Ma Cao được kỳ vọng tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng của Trung Quốc trong giai đoạn Quy hoạch 5 năm lần thứ 15. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang thay đổi sâu sắc, Vùng Vịnh lớn, như một ví dụ sinh động về con đường hiện đại hóa của Trung Quốc, đang ngày càng có ý nghĩa chiến lược quan trọng. Mô hình kết hợp đổi mới thể chế - sản xuất tiên tiến - tài chính quốc tế, cùng lợi thế của Hồng Kông, sẽ giúp khu vực tăng cường kết nối thị trường trong nước với quốc tế. Du khách nước ngoài đến Trung Quốc được thưởng thức ẩm thực và danh lam thắng cảnh của Vùng Vịnh lớn, đồng thời nâng cao trải nghiệm “một cửa” về mua sắm, tiêu dùng và tham quan.

Vùng Vịnh lớn đang trở thành một trung tâm quan trọng cho chiến lược phát triển "tuần hoàn kép”. Năm 2024, thương mại giữa 9 thành phố thuộc Đại lục trong Vùng Vịnh lớn với các nước Vành đai và Con đường đạt 1,39 nghìn tỷ NDT, tăng 4,4%. Vùng Vịnh lớn cũng thúc đẩy hợp tác Nam- Nam. Quan hệ với ASEAN ngày càng sâu rộng, mở ra dư địa lớn cho hợp tác thương mại, công nghệ và chuỗi cung ứng.

“Trong thập kỷ tới, Trung Quốc sẽ tiếp tục thúc đẩy xây dựng Vùng Vịnh lớn Quảng Đông – Hồng Kông – Ma Cao theo hướng nâng cao chất lượng phát triển và năng lực cạnh tranh quốc tế. Trọng tâm sẽ là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng cường kết nối hạ tầng và thể chế, đồng thời nâng cao mức độ hội nhập kinh tế của khu vực. Với lợi thế về quy mô kinh tế, công nghiệp, công nghệ và kết nối quốc tế, Vùng Vịnh lớn có tiềm năng tiếp tục là một cực tăng trưởng quan trọng của Trung Quốc. Khu vực cũng có điều kiện tăng cường liên kết với các nền kinh tế châu Á và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu”, Ths. Nguyễn Thị Hà Phương cho biết.

Bà cũng cho rằng, việc duy trì động lực tăng trưởng và đổi mới trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế gia tăng sẽ là một thách thức đáng chú ý. Việc tăng cường liên kết giữa Quảng Đông, Hồng Kông và Ma Cao, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp chính sách, vẫn cần được tiếp tục hoàn thiện. Bên cạnh đó, khu vực cần giải quyết hài hòa giữa phát triển kinh tế, chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng đô thị.

“Khả năng kiểm soát các rủi ro trong quá trình hội nhập sâu sẽ là yếu tố quan trọng quyết định triển vọng phát triển bền vững của Vùng Vịnh lớn”, Ths. Nguyễn Thị Hà Phương nói.

CMG tổ chức hoạt động “Hành trình đỏ nghiên cứu học tập” tại tỉnh Cam Túc

CMG tổ chức hoạt động giao lưu nhân văn giữa các nước Tổ chức Hợp tác Thượng Hải 2026 tại Bishkek