Từ Hương Sơn Bắc Kinh đến những nhịp cầu hữu nghị nơi biên giới

Phát biểu tại Phiên toàn thể 1 của Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13 ngày 16/9/2026, với chủ đề “Trật tự quốc tế và ổn định chiến lược”, Đại tướng Phan Văn Giang đã nêu một thông điệp có ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ của một diễn đàn quốc phòng – an ninh: muốn có một trật tự quốc tế công bằng, bao trùm và dựa trên luật pháp thì cần có môi trường hòa bình, các quốc gia bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, hợp tác cùng có lợi và giải quyết các vấn đề bằng đối thoại. Đại tướng đồng thời nhấn mạnh bốn yếu tố quan trọng: thiện chí và chân thành, tin cậy và chia sẻ trách nhiệm; tôn trọng luật pháp quốc tế; phát huy vai trò của các cơ chế đa phương; đoàn kết, đồng thuận, giúp đỡ và sẻ chia.

Những thông điệp ấy, nhìn từ một tỉnh biên giới, gợi mở nhiều suy nghĩ sâu sắc về công tác đối ngoại nhân dân.

Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, phát biểu tại Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13. (Ảnh: Bộ Quốc phòng)

Khi đường biên giới không chỉ là đường biên giới

Đường biên giới quốc gia là thiêng liêng, bất khả xâm phạm; nhưng đường biên giới cũng là nơi những cộng đồng dân cư hai bên gặp gỡ, giao thương, trao đổi văn hóa, chia sẻ những lợi ích thiết thân và cùng đối diện với những vấn đề không thể giải quyết bằng tư duy biệt lập.

Ở khu vực biên giới Việt Nam – Trung Quốc, người dân hai bên có nhiều mối quan hệ lịch sử, văn hóa, kinh tế và xã hội được hình thành qua thời gian. Hoạt động giao thương qua cửa khẩu, hợp tác giữa các địa phương, giao lưu văn hóa, nhân dân, thanh niên, phụ nữ, doanh nghiệp, hoạt động nhân đạo, hữu nghị... tạo nên một không gian giao tiếp đặc thù, nơi những chủ trương lớn về quan hệ hai nước được chuyển hóa thành những tương tác cụ thể trong đời sống hằng ngày.

Chính vì vậy, giữ gìn và vun đắp quan hệ hữu nghị ở khu vực biên giới không chỉ là một nhiệm vụ đối ngoại; đó còn là một phương thức góp phần củng cố nền tảng xã hội của hòa bình, ổn định và hợp tác.

Nếu ngoại giao Nhà nước mở ra những khuôn khổ hợp tác, nếu đối ngoại Đảng tạo dựng nền tảng chính trị và định hướng chiến lược, thì đối ngoại nhân dân có một thế mạnh đặc biệt: đưa tình hữu nghị đến gần đời sống của nhân dân; biến nhận thức về quan hệ hữu nghị thành sự hiểu biết, tin cậy và hợp tác cụ thể.

Đó cũng là lý do đối ngoại nhân dân được xác định là một trong ba trụ cột của nền ngoại giao toàn diện, hiện đại của Việt Nam. Tại Hội nghị tổng kết công tác đối ngoại nhân dân năm 2025, phương hướng nhiệm vụ năm 2026, đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư nhấn mạnh yêu cầu coi đối ngoại nhân dân là một trong những trụ cột chiến lược của nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, là khâu quan trọng trong chiến lược bảo vệ và phát triển đất nước.

Với địa phương biên giới, ý nghĩa ấy càng trở nên cụ thể.

Từ “giữ biên giới” đến “xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển”

Một đường biên giới hòa bình không chỉ được bảo vệ bằng những cột mốc và lực lượng chuyên trách.

Đường biên giới được bảo vệ vững chắc còn bởi lòng dân.

Đó là khi người dân hai bên hiểu nhau hơn, tôn trọng nhau hơn; khi những khác biệt được giải quyết bằng đối thoại; khi những lợi ích chính đáng được tôn trọng; khi hoạt động giao lưu, hợp tác mang lại những giá trị thiết thực cho cộng đồng; khi những câu chuyện tốt đẹp về tình hữu nghị được lan tỏa rộng rãi.

Từ góc độ đó, đối ngoại nhân dân ở tỉnh biên giới cần được nhìn nhận không chỉ là tổ chức các hoạt động giao lưu, hữu nghị, mà sâu xa hơn là xây dựng nền tảng xã hội cho hòa bình và hợp tác ở khu vực biên giới.

Đây là sự cụ thể hóa ở cấp địa phương tư tưởng “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”; đồng thời gắn đối ngoại với phát triển, quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân.

Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới xác định hội nhập quốc tế là nhiệm vụ chiến lược, xuyên suốt; gắn hội nhập với giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, phát triển đất nước và nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam. Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò chủ động của các địa phương.

Như vậy, đối với một tỉnh biên giới, đối ngoại không nên chỉ được nhìn từ chiều “đưa địa phương ra thế giới”, mà còn phải được nhìn từ chiều “đưa hòa bình, hữu nghị và hợp tác quốc tế đến với từng cộng đồng dân cư”.

Phiên toàn thể 1 Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13. (Ảnh: Bộ Quốc phòng)

“Thiện chí và chân thành” – nền tảng đầu tiên của đối ngoại nhân dân

Trong bài phát biểu tại Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh, Đại tướng Phan Văn Giang nhấn mạnh yêu cầu các quốc gia cần có thiện chí và chân thành, xây dựng lòng tin chiến lược và chia sẻ trách nhiệm.

Ở cấp độ nhân dân, điều này có một cách diễn đạt giản dị hơn: muốn người khác hiểu mình, trước hết phải chủ động hiểu người khác; muốn xây dựng lòng tin, phải bắt đầu từ sự chân thành.

Đối ngoại nhân dân vì thế không thể chỉ dừng ở những nghi lễ ngoại giao, những chương trình giao lưu theo định kỳ hay những hoạt động mang tính biểu tượng. Giá trị của đối ngoại nhân dân nằm ở khả năng tạo ra những tiếp xúc đủ sâu để con người hiểu con người; để những khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và cách thức sinh hoạt không trở thành khoảng cách.

Với tỉnh biên giới, điều này đòi hỏi phải chú trọng hơn nữa các hoạt động giao lưu trực tiếp giữa cộng đồng dân cư hai bên; giao lưu thanh niên, phụ nữ, văn nghệ sĩ, trí thức, doanh nhân; kết nối các tổ chức nhân dân; hợp tác giáo dục, văn hóa, y tế, du lịch; chia sẻ kinh nghiệm phát triển kinh tế - xã hội và những hoạt động nhân đạo, từ thiện.

Mỗi cuộc gặp gỡ có ý nghĩa; mỗi câu chuyện đẹp được chia sẻ có giá trị; mỗi hiểu biết đúng được hình thành là một viên gạch xây nên nền tảng xã hội của quan hệ hữu nghị.

Từ “giao lưu” đến “hợp tác có chiều sâu”

Một yêu cầu đặt ra đối với công tác đối ngoại nhân dân trong giai đoạn mới là phải chuyển mạnh từ giao lưu đơn thuần sang hợp tác thiết thực, từ số lượng hoạt động sang chất lượng và hiệu quả, từ bị động đáp ứng sang chủ động kiến tạo.

Điều này càng có ý nghĩa đối với các tỉnh biên giới.

Một chương trình giao lưu văn hóa sẽ có ý nghĩa hơn khi sau đó mở ra một chương trình hợp tác văn hóa lâu dài.

Một cuộc gặp gỡ thanh niên sẽ có sức sống hơn nếu tạo ra những mạng lưới kết nối thường xuyên.

Một hoạt động giao lưu nhân dân sẽ thiết thực hơn nếu góp phần hỗ trợ thương mại, du lịch, giáo dục, bảo vệ môi trường hoặc nâng cao đời sống cộng đồng.

Một chương trình hữu nghị sẽ bền vững hơn nếu người dân thực sự cảm nhận được lợi ích của hòa bình và hợp tác.

Nói cách khác, đối ngoại nhân dân phải ngày càng hướng đến những kết quả có thể nhìn thấy trong đời sống.

Đó cũng là tinh thần phù hợp với yêu cầu hiện nay của công tác hội nhập quốc tế: chủ động, tích cực, sâu rộng, thực chất và hiệu quả; phát huy vai trò của địa phương, doanh nghiệp và người dân trong tiến trình hội nhập. Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 59-NQ/TW cũng đặt yêu cầu các địa phương cụ thể hóa các nhiệm vụ hội nhập quốc tế, tăng cường thông tin đối ngoại, nâng cao năng lực tham gia hội nhập và tranh thủ các nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển.

Mỗi người dân biên giới là một “đại sứ” của quê hương

Có lẽ đây là một trong những đặc điểm riêng biệt và cũng là lợi thế lớn nhất của đối ngoại nhân dân ở địa phương biên giới.

Ở những nơi khác, hình ảnh một địa phương đối với bạn bè quốc tế có thể được tạo dựng chủ yếu qua các hoạt động xúc tiến, truyền thông, hội nghị hay các sự kiện đối ngoại.

Ở vùng biên, hình ảnh ấy còn được tạo nên từ những điều rất đời thường: thái độ của người bán hàng với khách qua biên giới; cách ứng xử của người dân khi giao thương; sự văn minh tại cửa khẩu; cách cán bộ cơ sở giải quyết công việc; thái độ của thanh niên đối với bạn bè bên kia biên giới; những câu chuyện về lòng hiếu khách, sự tử tế và tinh thần tương trợ.

Một người dân thân thiện có thể tạo ra một ấn tượng tốt đẹp.

Một cán bộ cơ sở tận tâm có thể củng cố lòng tin.

Một doanh nghiệp làm ăn có trách nhiệm có thể mở ra một quan hệ hợp tác lâu dài.

Một hoạt động giao lưu nhân dân được tổ chức tốt có thể để lại dấu ấn sâu sắc hơn nhiều diễn văn.

Vì vậy, làm tốt đối ngoại nhân dân ở tỉnh biên giới cũng chính là làm tốt công tác xây dựng hình ảnh địa phương, xây dựng “thương hiệu” về một vùng đất hòa bình, thân thiện, an toàn, giàu bản sắc và giàu tiềm năng hợp tác.

Biên giới là nơi cần “thêm bạn”, thêm hiểu biết và thêm hợp tác

Trong một thế giới nhiều biến động, không một quốc gia hay địa phương nào có thể phát triển trong trạng thái khép kín. Hội nhập quốc tế ngày càng đi vào chiều sâu và trở thành động lực quan trọng đối với phát triển. Nghị quyết 59-NQ/TW xác định rõ hội nhập phải được triển khai đồng bộ, toàn diện, sâu rộng; đồng thời nhấn mạnh vai trò của các địa phương trong tiến trình này.

Đối với tỉnh biên giới, hội nhập có một ý nghĩa rất đặc thù.

Đó là hội nhập ngay từ cửa ngõ quốc gia.

Đó là nơi những dòng người, hàng hóa, văn hóa và ý tưởng đi qua.

Đó là nơi quan hệ giữa hai nước được cảm nhận trực tiếp và sinh động nhất.

Bởi vậy, một tỉnh biên giới không chỉ cần một nền kinh tế cửa khẩu năng động, mà còn cần một không gian xã hội có khả năng hấp thụ, kết nối và chuyển hóa những cơ hội hợp tác quốc tế thành động lực phát triển.

Đối ngoại nhân dân phải góp phần làm được điều đó.

Không phải bằng những khẩu hiệu lớn, mà bằng những mạng lưới hợp tác nhỏ nhưng bền vững.

Không chỉ bằng những sự kiện được tổ chức trang trọng, mà bằng những mối quan hệ được duy trì lâu dài.

Không chỉ hướng đến những đối tác lớn, mà phải đi sâu đến cộng đồng, cơ sở và người dân.

Và không chỉ “quảng bá hình ảnh địa phương”, mà phải tạo dựng niềm tin đối với địa phương.

Chương trình giao lưu văn nghệ Chào Xuân qua biên giới và Liên hoan nhân dân biên giới Việt Nam - Trung Quốc năm 2024 được tổ chức tại thành phố Lào Cai (tỉnh Lào Cai, Việt Nam) và huyện Hà Khẩu (tỉnh Vân Nam, Trung Quốc) trong 2 ngày 29 - 30/1/2024. (Ảnh: Báo Lào Cai)

“Hòa bình từ biên giới” – một cách nhìn về đối ngoại nhân dân

Nếu nhìn từ những thông điệp được Đại tướng Phan Văn Giang nêu tại Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh, có thể nhận thấy một logic xuyên suốt: ổn định chiến lược không thể chỉ dựa vào sức mạnh, mà cần được xây dựng trên nền tảng của bình đẳng, tôn trọng, đối thoại, hợp tác và lòng tin.

Điều đó có thể được cụ thể hóa ở cấp tỉnh bằng một tư duy rất gần gũi:

Hòa bình của đất nước được bắt đầu từ những vùng đất bình yên.

Hữu nghị giữa các quốc gia được bồi đắp từ tình cảm giữa nhân dân.

Lòng tin chiến lược được vun đắp từ những niềm tin cụ thể trong đời sống.

Quan hệ hợp tác lâu dài được bắt đầu từ những cuộc gặp gỡ chân thành.

Với tỉnh biên giới, mỗi hoạt động đối ngoại nhân dân vì thế không nên được nhìn đơn thuần là một hoạt động “đối ngoại”, mà phải được đặt trong tổng thể nhiệm vụ xây dựng địa phương phát triển, biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; góp phần củng cố quốc phòng, an ninh; tăng cường sự gắn bó giữa nhân dân; mở rộng không gian phát triển và tranh thủ nguồn lực quốc tế.

Đó cũng là cách đưa những tư tưởng lớn từ các diễn đàn quốc tế về với đời sống địa phương.

Từ Bắc Kinh đến vùng biên giới, khoảng cách có thể rất xa.

Nhưng giữa một thông điệp về ổn định chiến lược tại một diễn đàn quốc tế và một cuộc giao lưu hữu nghị ở một bản làng biên giới lại có một điểm gặp gỡ rất gần: đó là khát vọng về hòa bình, tôn trọng, hợp tác và một cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn của nhân dân.

Và nếu ở tầm quốc gia, Việt Nam đang chủ động đóng góp vào việc xây dựng một môi trường quốc tế hòa bình, công bằng, bao trùm, thì ở tầm địa phương, những người làm đối ngoại nhân dân cũng có thể góp phần bằng những việc rất cụ thể: kết nối con người, củng cố lòng tin, lan tỏa thiện chí, mở rộng hợp tác và biến tình hữu nghị thành những giá trị thiết thực cho cộng đồng.

Đó không chỉ là nhiệm vụ của hôm nay. Đó là cách chúng ta cùng nhau vun đắp nền móng cho một đường biên giới hòa bình – hữu nghị – hợp tác – phát triển, để mỗi cột mốc không chỉ đánh dấu chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, mà còn là điểm tựa của hòa bình, hợp tác và phồn vinh.

Bởi suy cho cùng, giữ vững biên giới không chỉ là giữ từng tấc đất; xây dựng biên giới còn là xây dựng lòng tin. Và một khi lòng tin được vun đắp trong nhân dân, hòa bình sẽ có thêm những điểm tựa vững chắc từ cơ sở.

Dấu ấn Việt Nam trong gần 50 năm đồng hành cùng Liên hợp quốc

Tiếng chuông hòa bình từ Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh