Tiếng Then lên mạng

Hướng dẫn hát Then, gảy đàn tính qua video

Dịp Quốc khánh 2/9, chị Hứa Thị Mới (41 tuổi) và chị Phùng Thị Lai (34 tuổi) đăng lên Facebook phần trình diễn ca khúc “Theo Đảng vững bước ta đi”. Trong video, hai chị mặc áo dài và áo chàm truyền thống của người Tày, ngồi bên cây đàn tính - nhạc cụ dây gảy gắn với đời sống văn hóa và các nghi lễ của đồng bào Tày, Nùng, Thái.

Chị Hứa Thị Mới (bên phải) và chị Phùng Thị Lai thể hiện bài hát Then “Theo Đảng vững bước ta đi”. (Ảnh chụp màn hình: Ngọc Mai)

Tiếng đàn tính hòa cùng giọng hát với những quãng ngân, luyến đặc trưng của Then. Lời bài hát ngợi ca quê hương, đất nước và những đổi thay nơi bản làng. Video thu hút gần 2.000 lượt xem, khoảng 400 bình luận và hơn 300 lượt chia sẻ.

Dưới phần bình luận, nhiều người hỏi hai chị học hát Then từ đâu, học như thế nào; có người muốn tìm hiểu thêm về những bài Then, cách gảy đàn được giới thiệu trong các video…

Hiện kênh YouTube “Hát Then Đàn Tính HÀ NỘI” của hai chị có gần 30.000 người theo dõi với hơn 650 video. Trang Facebook thu hút hơn 50.000 lượt tương tác.

“Nhờ Facebook và YouTube, chúng tôi có thể tiếp cận đông đảo người xem, đồng thời nhận phản hồi nhanh chóng để điều chỉnh nội dung phù hợp hơn”, chị Mới cho biết

Các video trên kênh “Hát Then Đàn Tính HÀ NỘI” thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác. (Ảnh chụp màn hình: Ngọc Mai)

Bên cạnh các video biểu diễn, chị Mới và chị Lai đăng những video hướng dẫn hát Then, gảy đàn tính để người xem theo dõi và tập theo. Nội dung được chia thành từng phần, từ cách phát âm lời Then, giữ nhịp, gảy đàn đến cách ngân, luyến khi hát. Hai chị cũng đăng các bài Then cổ, bài đặt lời mới và chia sẻ thông tin về trang phục, đàn tính, văn hóa của người Tày, Nùng.

Trong 7 năm qua, hai chị dành nhiều thời gian sưu tầm các bài hát Then, ghi chép và hệ thống thành tài liệu phục vụ việc học. Từ những tư liệu thu thập được, hai chị biên soạn thành sách và các tập san học hát Then, gồm cả những bài Then cổ và bài đặt lời mới trên nền làn điệu truyền thống. Phần lời được trình bày bằng tiếng Tày - Nùng, kèm phiên âm và bản dịch tiếng Việt để người học có thể theo dõi, hiểu nội dung và tập hát từng bài. Hai chị còn khởi xướng cuộc thi “Hát dân ca dân tộc Tày, Nùng”. Cuộc thi đã tổ chức 6 mùa, mỗi mùa có gần 100 tác phẩm dự thi. Người tham gia gửi phần thể hiện các bài dân ca, Then theo hình thức trực tuyến.

Cô Nguyễn Thị Liên (72 tuổi), cựu giáo viên Trường THCS Cẩm Bình, Thanh Hóa, biết đến lớp học qua những video trên YouTube. Từ đó, cô bắt đầu tìm hiểu, tham gia học trực tuyến và dự cuộc thi hát Then năm 2025.

“Trước đây tôi nghĩ hát Then rất khó, phải có năng khiếu và học trực tiếp mới theo được. Nhưng khi học online, tôi thấy việc tiếp cận dễ dàng hơn nhiều. Cuộc thi cũng tạo môi trường để chúng tôi rèn luyện và kết nối với những người cùng đam mê”, cô Liên cho biết.

Để Then có thêm người học, người hát

Sinh ra và lớn lên tại xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên, chị Hứa Thị Mới và chị Phùng Thị Lai gắn bó với không gian văn hóa của đồng bào Tày. Hát Then, đàn tính là một phần trong đời sống văn hóa cộng đồng nơi hai chị lớn lên. Dù được tiếp xúc từ sớm, đến năm 2019, hai chị em Song Mỷ mới bắt đầu theo đuổi hát Then một cách bài bản.

Từ sự yêu thích ban đầu, hai chị dành nhiều thời gian tìm hiểu những giá trị văn hóa được gửi gắm trong từng câu hát, tiếng đàn. Càng tìm hiểu, hai chị càng muốn những làn điệu quê hương đến với nhiều người hơn.

“Chúng tôi nhận thấy nếu chỉ giữ những làn điệu Then trong không gian truyền thống thì sẽ khó tiếp cận được đông đảo công chúng, nhất là các bạn trẻ. Vì vậy, hai chị em muốn tìm một cách làm mới để đưa hát Then đến gần hơn với mọi người”, chị Lai nói.

Chị Hứa Thị Mới và chị Phùng Thị Lai cùng kỷ niệm chương của cuộc thi “Hát dân ca dân tộc Tày, Nùng". (Ảnh: Ngọc Mai)

TS Doãn Thế Anh, giảng viên Trường Đại học Hùng Vương (Phú Thọ) cho rằng, bảo tồn di sản không chỉ dừng ở việc lưu giữ tư liệu mà quan trọng hơn là duy trì được sức sống của di sản trong cộng đồng.

“Nếu di sản chỉ tồn tại dưới dạng tư liệu hoặc trình diễn, mà không được thực hành thường xuyên, giá trị sẽ dần suy giảm. Vì vậy, cần những phương thức tiếp cận mới, phù hợp với bối cảnh hiện đại”, ông nói.

Chị Mới và chị Lai cho biết, để duy trì các nền tảng số, hai chị phải tự học thêm nhiều kỹ năng mới. Thời gian tới, hai chị dự định xây dựng thêm các nội dung chuyên sâu, mở rộng các cuộc thi, hoạt động giao lưu và hướng tới tiếp cận khán giả quốc tế.

Clip chị Hứa Thị Mới và chị Phùng Thị Lai biểu diễn hát Then “Theo Đảng vững bước ta đi”:

Phát động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026

Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa Khmer trong dịp lễ Sene Dolta 2026