“Thanh âm Gốm”: Đưa câu chuyện Bát Tràng lên sân khấu ngay giữa làng nghề

Tối 19/9, tại làng gốm Bát Tràng (Hà Nội), chương trình nghệ thuật “Thanh âm Gốm” đã được chính thức khai mạc. Đây là một hoạt động trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026 do UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội chủ trì triển khai với nhiều sự kiện kéo dài từ 11-20/9.

Từ đất, nước, lửa đến câu chuyện của người làm gốm

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà nhấn mạnh tinh thần của Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II là lấy di sản làm nền tảng, thúc đẩy trao truyền, sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa; kết nối di sản với nghệ thuật, giáo dục, du lịch và cộng đồng, qua đó xây dựng những sản phẩm văn hóa mới mang dấu ấn Thủ đô.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố, Bát Tràng là một không gian đặc biệt để thực hiện cách tiếp cận này. Di sản ở đây không chỉ nằm trong những sản phẩm gốm đã hoàn thiện mà vẫn đang được tạo tác, trao truyền và sáng tạo mỗi ngày. Vì vậy, việc tổ chức chương trình ngay tại làng nghề giúp câu chuyện về di sản được đặt trong chính không gian mà nghề đang tiếp tục tồn tại và phát triển.

Sự kiện đem đến cho du khách quốc tế và khán giả Hà Nội một cách tiếp cận mới với nghề gốm tại làng nghề Bát Tràng. (Ảnh: BTC)

“Thanh âm Gốm” lựa chọn Đất - Nước - Lửa làm những hình ảnh xuyên suốt, gắn với quá trình hình thành một sản phẩm gốm cũng như câu chuyện về nghề và người ở Bát Tràng.

Chương trình bắt đầu với “Mở đất”, đưa khán giả tiếp cận những câu chuyện về văn hóa gốm, ẩm thực và các hoạt động trải nghiệm như nặn gốm, vẽ lam. Cách mở đầu này khiến câu chuyện về nghề không chỉ nằm trên sân khấu mà bắt đầu từ chính những hoạt động quen thuộc của làng nghề.

Từ đất, chương trình chuyển sang “Lửa nghề Bát Tràng”. Những công đoạn vốn quen thuộc với người làm gốm như xử lý đất, tạo cốt, phủ men, xếp lò, canh lò hay vận chuyển sản phẩm được chuyển thành ngôn ngữ của múa, xiếc và chuyển động sân khấu.

Ở đây, những kinh nghiệm được người làm nghề truyền lại qua nhiều thế hệ không được kể bằng những lời thuyết minh dài dòng mà được đưa vào chính các hoạt cảnh. Câu nói “Nhất xương, nhì da, thứ ba dạc lò” trở thành một điểm nhấn, gợi ra những yêu cầu khắt khe phía sau một sản phẩm gốm tưởng như rất quen thuộc.

Đặt những công đoạn của nghề vào một chương trình nghệ thuật cũng là cách để khán giả, nhất là những người không trực tiếp làm nghề, hình dung rõ hơn công việc phía sau mỗi sản phẩm gốm Bát Tràng.

Khi chum, niêu và gốm sành trở thành nhạc cụ

Nếu phần đầu đưa người xem về với nghề thì điểm nhấn của chương trình nằm ở GOm Show - Âm thanh từ gốm.

Đây là dự án nghệ thuật do nhóm nghệ sĩ Đàn Đó phát triển trên nền tảng nghiên cứu chất liệu bản địa. Sau gần 15 năm nghiên cứu và thử nghiệm, nhóm đã phát triển hơn 30 loại nhạc cụ và vật thể tạo âm từ gốm, sành.

Tiết mục biểu diễn nghệ thuật tại đêm khai mạc sự kiện. (Ảnh: BTC)

Những chất liệu vốn quen thuộc trong đời sống làng quê được đặt vào một cách sử dụng khác. Gốm không chỉ để nhìn, để chạm hay để sử dụng mà còn có thể tạo ra âm thanh và trở thành một phần của trình diễn.

Đưa GOm Show về Bát Tràng vì thế tạo nên một sự kết nối khá tự nhiên: những âm thanh được tạo ra từ gốm lại vang lên ngay giữa không gian của một làng nghề mà đất và lửa vẫn đang là một phần của đời sống hàng ngày.

Sau phần trình diễn của GOm Show, âm nhạc gốm tiếp tục được kết hợp với múa, xiếc và sự tham gia của cộng đồng trong phần “Dòng chảy di sản”. Các loại hình nghệ thuật được nối với nhau trên cùng sân khấu, thay vì đứng riêng thành từng tiết mục.

Sự kiện thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước. (Ảnh: T.L)

Qua cách làm này, “Thanh âm Gốm” không chỉ kể câu chuyện về một nghề truyền thống mà còn thử đặt nghề gốm vào một ngữ cảnh mới. Người nghệ nhân, người biểu diễn và cộng đồng cùng xuất hiện trong câu chuyện về di sản.

Bát Tràng được chọn làm địa điểm của chương trình cũng vì thế mang một ý nghĩa riêng. Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà, đây là không gian mà di sản nghề gốm không chỉ được lưu giữ trong những sản phẩm đã hoàn thành mà vẫn đang được tạo tác, trao truyền và sáng tạo mỗi ngày. Chương trình “Thanh âm Gốm” tiếp tục diễn ra vào tối 20/9 tại Bát Tràng.

Hai sản phẩm của nghệ nhân xứ gốm Bát Tràng vừa lập kỷ lục Guinness

Làng nghề “Gốm sứ Bát Tràng”, “Dệt lụa Vạn Phúc” là thành viên của Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo Thế giới