Người đi tìm những lời ru “ngủ quên”...

Theo dõi thoidai.com.vn trên Theo dõi trên Google News
Là một người con dân tộc Tày, dù đã ở tuổi xế chiều, nghệ nhân Nguyễn Thị Điềm (sinh năm 1963 tại Thái Nguyên) vẫn luôn đau đáu trước thực trạng các điệu hát ru truyền thống của dân tộc đang dần bị mai một. Hiện nay bà cùng một số nghệ nhân khác thuộc các thành viên trong Mạng lưới Tiên phong Việt Nam đã cùng nhau sưu tầm, ghi chép lại những làn điệu lời ru, với mong muốn nét đẹp văn hoá tinh thần của cha ông được kết tinh bao đời sẽ mãi được ngân vang.
aa
Những người tự đi tìm số phận Những người tự đi tìm số phận
Độc đáo lời ru của đồng bào dân tộc Tày ở Bắc Kạn Độc đáo lời ru của đồng bào dân tộc Tày ở Bắc Kạn
Người đi tìm những lời ru “ngủ quên”...
Nghệ nhân Nguyễn Thị Điềm tái hiện lại bài hát ru con của dân tộc Tày

Ký ức lời ru

Hát ru là một tài sản văn hóa phi vật thể có giá trị đặc biệt trong kho tàng âm nhạc dân gian Việt Nam, mang bản sắc đặc trưng của mỗi dân tộc. Với những ca từ thấm đậm tình mẫu tử sâu nặng, những lời ru không phải chỉ để đưa con trẻ đi vào giấc ngủ, nó còn là chìa khóa mở cửa tâm hồn, tình cảm, trí tuệ, góp phần nuôi dưỡng, bồi đắp tâm hồn trẻ thơ, là biểu tượng cho nét đẹp văn hóa các dân tộc trong suốt chiều dài lịch sử.

Đối với người Tày ở Thái Nguyên, hình ảnh các bà, mẹ vừa đưa nôi, vừa ngân nga điệu hát ru đã trở thành hình ảnh giản dị, thân thuộc bao đời. Những lời ca mộc mạc, thiết tha, chân tình, bắt nguồn từ đời sống, công việc hàng ngày, với những hình ảnh gần gũi. Từ đó, lời ru cũng là những khúc hát ngợi ca tinh thần lao động, hướng về cội nguồn, truyền tải những giá trị cao quý, đồng thời thể hiện sâu sắc tình yêu thương dành cho con trẻ.

Là một người may mắn sinh ra và lớn lên trong lời ru ngọt ngào của mẹ, hơn ai hết, nghệ nhân Nguyễn Thị Điềm hiểu sâu sắc về lời ru của dân tộc. Với bà, qua những lời ru nhẹ nhàng mà sâu lắng, mẹ như tâm tình, thủ thỉ, kết nối sợi dây gắn kết tình yêu thương, và cả những lời căn dặn, ước mong con có được tương lai tốt đẹp. Lời ru đó đã gắn bó với bà suốt cả một cuộc đời, nuôi dưỡng tâm hồn, truyền cho bà những tình cảm chân thật, để đến tận bây giờ, chỉ cần nhớ lại, là cả một bầu trời ký ức hiện về, đẹp đẽ và nguyên vẹn.

“Tuổi thơ của mẹ tôi có lời ru của bà, tuổi thơ của tôi có lời ru của mẹ, lời ru đã gắn bó với tôi từ khi lọt lòng. Sau này, 3 đứa con của tôi lớn lên cũng bằng lời ru của tôi, bằng tất cả những gì mà tôi cảm nhận được từ lời ru của mẹ”, nghệ nhân Nguyễn Thị Điềm cho hay.

Tuy nhiên, theo thời gian, cùng với sự giao thoa văn hóa, những bài hát ru dường như đã bị mai một đi ít nhiều. Theo bà Điềm, do việc lưu giữ những điệu hát ru dân tộc Tày chủ yếu thông qua trí nhớ, hình thức truyền khẩu. Trong khi đó, số lượng nghệ nhân còn nhớ các làn điệu hát ru ngày một ít đi, hầu như không còn ai ru con cháu bằng tiếng của dân tộc Tày, thế hệ trẻ biết đến loại hình hát ru của dân tộc mình thì lại càng hiếm hoi.

Người đi tìm những lời ru “ngủ quên”...
Nhắc đến lời ru của dân tộc Tày, là nhắc đến hình ảnh chiếc nôi đưa con trẻ nhẹ nhàng vào giấc ngủ

“Đây là điều khiến tôi luôn đau đáu. Giá trị tinh thần quý giá mà cha ông để lại nếu như mình không giữ lại, thì sẽ bị mai một, trôi vào dĩ vãng. Khi đó, mình đã tự đánh mất đi nét đẹp truyền thống của chính dân tộc mình, bản sắc văn hóa đặc trưng của dân tộc Tày sẽ không biết gửi gắm vào đâu”, bà Điềm trăn trở.

Tìm lại những lời ru “ngủ quên”

Trong nỗ lực gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc, vừa qua, Mạng lưới Tiên phong Việt Nam đã mở ra không gian cộng đồng “Ký ức ru êm”, với mong muốn thúc đẩy việc bảo tồn, phát huy ngôn ngữ mẹ đẻ thông qua ký ức lời ru. Hoạt động này đã thu hút sự tham gia, đồng hành của nhiều thành viên, đến từ nhiều cộng đồng dân tộc, những người luôn canh cánh bên lòng nỗi lo mai một tài sản tinh thần do cha ông để lại, trong đó có bà Điềm.

Cùng các thành viên nhóm, bà Điềm dày công lặn lội khắp các bản làng để sưu tầm, thu thập những giá trị quý báu đang bị chìm trong quên lãng. Đó chính là những lời ru, bài ru còn sót lại trong trí nhớ của những nghệ nhân cao tuổi. “Tôi gọi vui đây là hành trình đi tìm ngọc, những viên ngọc của tiền nhân”, bà Điềm cho hay.

Với bà, đây là một hành trình đầy khó khăn. Bởi các cụ, các bà bằng tuổi bố mẹ bà đều đã đi qua hết rồi. Còn lại lứa tuổi kế cận thì cũng chỉ hơn bà Điềm chừng 9 - 10 tuổi. Nhưng cũng lâu lắm rồi, họ cũng không ru con, ru cháu nữa, nên hầu như người nào cũng chỉ nhớ một vài câu.

Người đi tìm những lời ru “ngủ quên”...
Nghệ nhân Nguyễn Thị Điềm cùng các thành viên trong Mạng lưới Tiên phong Việt Nam chia sẻ về hành trình đánh thức những lời ru

“Tôi hiểu rằng, nếu mình không đi tìm hiểu, sưu tầm, lưu giữ lại những lời ru thì bản sắc văn hóa dân tộc mình sẽ dần mất đi”. Do đó, bà Điềm vẫn miệt mài đến từng nhà, nhất là những gia đình có người già để hỏi han, tìm hiểu. Từ những xã gần thành phố Thái Nguyên, đến các bản làng gần như là hẻo lánh nhất của tỉnh, góp nhặt từng chút, từ đó, cô cùng các thành viên tổng hợp, soạn thành văn bản, với 2 thứ tiếng là tiếng dân tộc và tiếng phổ thông để lưu giữ.

Cũng từ đây, bà và mọi người đã cùng nhau tập luyện, tái hiện lại các bài hát ru để cộng đồng mình được biết, qua đó góp phần lan tỏa, bảo tồn lời ru trong cộng đồng, nhất là truyền đạt lại cho thế hệ trẻ.

May mắn hành trình của bà được mọi người đón nhận. “Có trường học còn khẳng định sẽ đưa lời ru vào chương trình ngoại khóa của trường nữa, khiến chúng tôi cảm thấy hành trình của mình đã dần khởi sắc”, bà Điềm cho hay.

Cũng theo nghệ nhân Nguyễn Thị Điềm, trong thời gian tới, để việc bảo tồn, đánh thức những lời ru đạt hiệu quả và hiệu ứng mạnh mẽ, cần có sự quan tâm hơn nữa của các nhà quản lý, các tổ chức cộng đồng. Qua đó, nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong việc giữ gìn, bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc Tày nói riêng, của các đồng bào DTTS nói chung.

“Ước mơ của tôi không chỉ bảo tồn lời ru, mà còn quảng bá, cất cánh cho những lời ca này vượt ra ngoài cộng đồng để giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, tiếp nối những nét đẹp truyền thống bao đời”, nghệ nhân Nguyễn Thị Điềm bộc bạch.

Theo Trương Vui/ Báo Dân tộc và Phát triển

https://baodantoc.vn/nguoi-danh-thuc-nhung-loi-ru-ngu-quen-1689650990006.htm

Đắk Lắk: Ấn tượng sắc màu thổ cẩm Tây Nguyên Đắk Lắk: Ấn tượng sắc màu thổ cẩm Tây Nguyên
Hậu Giang: Hơn 9.000 người đội mưa chinh phục cung đường ấn tượng miền Tây sông nước Hậu Giang: Hơn 9.000 người đội mưa chinh phục cung đường ấn tượng miền Tây sông nước

Theo Báo Dân tộc và phát triển
Nguồn: baodantoc.vn

Tin bài khác

“Mời Bác về ăn Tết” - Nét đẹp văn hóa tri ân nơi Đất Mũi-Cà Mau

“Mời Bác về ăn Tết” - Nét đẹp văn hóa tri ân nơi Đất Mũi-Cà Mau

Ở vùng sông nước Cà Mau, Tết không chỉ là dịp đoàn viên bên mâm cơm gia đình, mà còn là thời khắc thiêng liêng để người dân làm mâm cơm cúng ông, bà, dựng bàn thờ Tổ quốc và “mời Bác về ăn Tết”. Nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng độc đáo này thể hiện tấm lòng son sắt của người dân vùng Đất Mũi-Cà Mau mỗi độ Xuân về.
Vì sao chén nước dâng cúng luôn hiện diện trên bàn thờ gia tiên?

Vì sao chén nước dâng cúng luôn hiện diện trên bàn thờ gia tiên?

Theo dân gian, thắp hương là cách kết nối tâm linh, "mời" tổ tiên, thần linh về chứng giám lòng thành. Khói hương (hỏa) và chén nước (thủy) tạo nên sự cân bằng âm dương, hoàn thiện nghi lễ.
Mời ông bà về ăn Tết

Mời ông bà về ăn Tết

“Ra mộ mời ông bà về ăn Tết đi con”. Câu nhắc quen thuộc ấy cứ đến cuối năm lại vang lên trong nhiều gia đình Việt.
Những việc nên làm dịp Tết Thanh minh

Những việc nên làm dịp Tết Thanh minh

Tết Thanh minh là một trong những ngày lễ quan trọng không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc mà còn là dịp để tưởng nhớ tổ tiên và kết nối các thế hệ trong gia đình.
Xem thêm

Multimedia

Việt Nam đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN

Việt Nam đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN

Nhận lời mời của Tổng thống nước Cộng hòa Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Chủ tịch ASEAN năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam ...
[Infographic] 30 năm tổ chức World Vision International tại Việt Nam đồng hành cùng cộng đồng tại Thanh Hóa

[Infographic] 30 năm tổ chức World Vision International tại Việt Nam đồng hành cùng cộng đồng tại Thanh Hóa

Giai đoạn 1996-2026, Tổ chức World Vision International (WVI) đã triển khai nhiều chương trình, dự án tại Thanh Hóa với tổng ngân sách khoảng 63,8 triệu USD, góp phần cải thiện đời sống người ...
[Infographic] Việt Nam - Đan Mạch: 55 năm hữu nghị, hợp tác và phát triển

[Infographic] Việt Nam - Đan Mạch: 55 năm hữu nghị, hợp tác và phát triển

Năm 2026 đánh dấu 55 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Đan Mạch và bước phát triển mới khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, mở ...
[Infographic] Chăm lo nạn nhân chất độc da cam/dioxin: Chính sách và những hỗ trợ thiết thực

[Infographic] Chăm lo nạn nhân chất độc da cam/dioxin: Chính sách và những hỗ trợ thiết thực

Công tác chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam/dioxin đạt nhiều kết quả thiết thực trong chăm sóc sức khỏe, cải thiện nhà ở và tạo sinh kế. Nhiệm kỳ 2026-2031, các ...
[Infographic] Chính thức ký kết FTA Việt Nam - EFTA sau 14 năm đàm phán

[Infographic] Chính thức ký kết FTA Việt Nam - EFTA sau 14 năm đàm phán

Ngày 18/10/2026, tại Hà Nội, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cùng đại diện các nước thành viên Hiệp hội ...
Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng Lê Ngọc Quang: Cảm nhận rõ nhất trong tôi lúc này là “trọng trách hành động”

Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng Lê Ngọc Quang: Cảm nhận rõ nhất trong tôi lúc này là “trọng trách hành động”

Đà Nẵng vừa đón nhận sự kiện đặc biệt quan trọng với tương lai là Quy hoạch chung đến năm 2050 tầm nhìn 2075 của thành phố đã được Thủ tướng Chính phủ ký ban ...
Nguồn lực quốc tế góp sức giáo dục khí hậu, phục hồi rừng tại Thanh Hóa

Nguồn lực quốc tế góp sức giáo dục khí hậu, phục hồi rừng tại Thanh Hóa

Hơn 11.000 lượt học sinh, sinh viên được tiếp cận giáo dục khí hậu, 44.440 cây tràm được trồng trên diện tích 10 ha rừng tại Vườn Quốc gia Bến En là những kết quả ...
Khỏe thể chất, mạnh tinh thần

Khỏe thể chất, mạnh tinh thần

Giúp các em học sinh chủ động bước vào sân chơi, kết nối với bạn bè và cởi mở hơn với thầy cô, mô hình “Không gian thể thao tăng cường sức khỏe tâm thần” ...
Nếp than mang ấm no về Tà Lao

Nếp than mang ấm no về Tà Lao

Phụ nữ biết xây dựng kênh, mạng xã hội quảng bá văn hóa quê hương; phụ nữ trở thành những tiểu thương có thu nhập ổn định với hàng chục triệu đồng; phụ nữ tham ...
Tuần hoàn xanh ở Tà Rụt: Hướng đi bền vững từ giống lợn đen bản địa

Tuần hoàn xanh ở Tà Rụt: Hướng đi bền vững từ giống lợn đen bản địa

Tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp địa phương, dùng nước thải biogas để bón cây trồng, giảm thiểu khai thác củi rừng… Đó là những giá trị thiết thực từ dự án "Chăm ...
[Video] Điều gì giúp những nạn nhân da cam tự viết tiếp cuộc đời?

[Video] Điều gì giúp những nạn nhân da cam tự viết tiếp cuộc đời?

Từ khoản vốn vay sinh kế, học bổng đến cơ hội biểu diễn nghệ thuật, những hỗ trợ thiết thực đang giúp nhiều nạn nhân chất độc da cam từng bước tự lập, phát huy ...
[Video] World Vision hỗ trợ 102 hộ dân Điện Biên sớm ổn định cuộc sống sau mưa lũ

[Video] World Vision hỗ trợ 102 hộ dân Điện Biên sớm ổn định cuộc sống sau mưa lũ

World Vision International tại Việt Nam vừa phối hợp Hội Chữ thập đỏ tỉnh Điện Biên và chính quyền địa phương hỗ trợ khẩn cấp 441 triệu đồng cho 102 hộ gia đình bị ảnh ...
[Video] Càng hiểu càng tin càng sâu sắc

[Video] Càng hiểu càng tin càng sâu sắc

Đó là nhận định của Ngài Rogelio Polanco Fuentes, Đại sứ Cuba tại Việt Nam về quan hệ nhân dân Việt Nam - Cuba.
[Video] Dẫn dắt bằng tuổi trẻ và văn hóa

[Video] Dẫn dắt bằng tuổi trẻ và văn hóa

Đại sứ Lào tại Việt Nam Khamphao Ernthavanh cho rằng, thế hệ trẻ và các hoạt động giao lưu văn hóa sẽ là một trong những phương tiện hữu hiệu dẫn dắt tình hữu nghị ...
[Video] Bế mạc Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam 2026: Mở ra chương mới trong hợp tác

[Video] Bế mạc Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam 2026: Mở ra chương mới trong hợp tác

Chiều 27/8, sau ba ngày làm việc, sự kiện “Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam năm 2026” đã bế mạc, mở ra một chặng đường hợp tác sâu rộng hơn ...