Nghịch lý ở Mexico: Lụt lội mà vẫn... thiếu nước

Mexico City là một trong những thành phố lớn nhất thế giới với dân số khoảng 21 triệu người, thậm chí đạt tới 27 triệu người nếu bao gồm cả các vùng lân cận. Khoảng 20% dân số toàn quốc sống ở Mexico City. Đến năm 2030, dân số thành phố ước đạt 30 triệu người.

Dân số lớn đi kèm với nhiều thách thức và một trong số đó là nguồn cung cấp nước. Trên thực tế, cơ sở hạ tầng cung cấp nước ở Mexico City tương đối đổ nát, trong khi khả năng dự trữ nước tự nhiên cũng không tốt.

Nếu xu hướng này tiếp diễn, thành phố này có thể phải đối mặt với tình trạng hạn hán chỉ trong vòng 30 năm tới. Điều này cũng đồng nghĩa với một trong những cuộc khủng hoảng nguồn nước lớn nhất thế giới đang lớn dần lên ngay trên ngưỡng cửa tới nước Mỹ.

Tọa lạc ở độ cao hơn 2.000m trên mực nước biển, Mexico City thường phải hứng chịu những cơn mưa lớn. Mùa mưa ở đây kéo dài từ tháng 6 tới tháng 9 hàng năm và thường xuyên mang đến những cơn lũ quét.

Nước thải tràn vào nhà dân ở Mexico City sau khi ống dẫn bị vỡ

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tăng, tình trạng lũ lụt được dự đoán là sẽ càng xuất hiện thường xuyên hơn, kéo theo nhiều vấn đề. Giao thông bị đình trệ bởi đường xá ngập lụt. Cơ sở hạ tầng kém và lũ quét có thể làm hệ thống nước thải bị quá tải, dẫn tới vỡ ống.

Vỡ ống không phải là lý do duy nhất gây ra tình trạng tràn nước thải ở Mexico City. Rác thải vứt trên đường phố thường làm tắc ống cống, gây ảnh hưởng tới toàn hệ thống. Điều này có thể tức khắc gây ra hậu quả, bởi mỗi giây có khoảng 40.000 lít nước được thải ra.

Mặc dù thường xuyên bị mưa lớn và tràn ngập nước, thành phố lại đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nước. Nguyên nhân chủ yếu là do cơ sở hạ tầng kém hiệu quả và hệ thống cấp thoát nước ở Mexico City đã quá lạc hậu, khiến khoảng 40% lượng nước bị thất thoát.

Các cư dân nghèo nhất chính là những người bị ảnh hưởng nhiều nhất. Một số hộ dân không kết nối với hệ thống cấp nước của thành phố và buộc phải mua từng lít nước để phục vụ nhu cầu sinh hoạt, ăn uống, tắm rửa.

Hệ quả là nhiều khu dân cư trong thành phố chỉ được cấp nước một cách gián đoạn, có lẽ chỉ đủ mở vòi lấy nước 2 lần mỗi tuần - ông Arnoldo Matus Kramer, một quan chức thành phố, cho hay. Trong khi đó, việc sử dụng các xe bồn chở nước là quá tốn kém vì "cung không đủ cầu".

Người dân địa phương xếp hàng mua nước

Ví dụ, cộng đồng dân cư Xochimilco ở cực Nam của thành phố lấy nước 2 lần/tuần từ một chiếc xe tải. Sau đó, họ phải dùng lừa để chở nước về nhà.

Ngay cả những người nông dân cũng không được cung cấp đủ nước để trồng trọt hoặc rửa các loại cây trồng. Hạn hán dữ dội đã làm cạn khô những giếng nước, hồ nước mà họ từng sử dụng.

Ban đầu, Mexico City nằm trên một hòn đảo bao quanh bởi lưu vực hồ tự nhiên lớn. Tuy nhiên, khi người Tây Ban Nha xâm chiếm Mexico vào thế kỷ 15, họ đã tháo cạn nước hồ để xây dựng thành phố. Điều này có nghĩa là ở dưới lòng đất sâu dưới thành phố vẫn có nguồn nước và 40% lượng nước của Mexico City phụ thuộc vào nguồn nước này.

Về lý thuyết, các tầng lớp ngậm nước tự nhiên có thể được bổ sung bởi nước mưa. Tuy nhiên, các nguồn dự trữ nước tự nhiên của thành phố đang bị mất đi nhanh hơn so với khả năng tái tạo của chúng, đặc biệt là trong những tháng hạn hán kéo dài trong mùa khô.

Nông dân Mexico City rửa rau quả ngay trên kênh

"Chúng tôi đang khai thác các tầng ngậm nước địa phương với tốc độ quá nhanh. Đồng thời, chúng tôi lại không đầu tư đủ nguồn lực để có được hệ thống giám sát hiệu quả" - ông Kramer nhấn mạnh, nhận định các tầng ngậm nước này có thể bị cạn kiệt trong vòng 30 - 50 năm tới.

Tình trạng khai thác quá mức nguồn dự trữ nước cũng là nguy cơ làm gia tăng các hoạt động địa chất và đang gây ra sụt, lún trong thành phố. Một số khu vực của Mexico City đang bị lún khoảng 30cm mỗi năm. Đây là kết quả từ việc các tầng ngậm nước không được bổ sung đủ nước để hỗ trợ tầng đất phía trên.

Mặt khác, lún sụt cũng ảnh hưởng tới cơ sở hạ tầng trên và dưới mặt đất: làm hỏng các đường ống cấp nước cho người dân, đồng thời gây hư hại cho các đường ống dẫn nước thải.

Những căn nhà bất hợp pháp, chẳng hạn như nhà nổi (chinampas) ở phía Nam thành phố, cũng làm xấu đi chất lượng nước của các con kênh mà chúng đang có mặt. Nguồn nước của cả thành phố hiện nay thường được lấy từ những con kênh chứa nước đã qua xử lý, thậm chí là nước thải tái chế.

Đường ngầm thoát nước Emission Oriente sẽ đi vào hoạt động trong năm 2018

Lũ lụt, hạn hán và nhiệt độ tăng ở Mexico City chủ yếu liên quan tới biến đổi khí hậu. Nhiều người đã dần nhận thức được điều này, nhưng họ lại không biết rằng trữ lượng của các tầng ngậm nước đang giảm dần và vì sao thành phố bị sụt, lún.

Nếu lượng nước còn lại trong lưu vực hồ bị mất đi, nó sẽ gây ra hàng loạt hiệu ứng. Độ ẩm trong thành phố sẽ bị giảm, trong khi nhiệt độ cao hơn sẽ làm nước bốc hơi nhiều hơn, đồng thời khiến cho thành phố càng trở nên khô hạn.

Để thoát khỏi vòng luẩn quẩn này, ông Kramer và các cộng sự đang nỗ lực phát triển một hệ thống giám sát mạnh mẽ và xác định các mục tiêu quan trọng, ví dụ như bảo trì hệ thống đường ống dẫn nước tốt hơn.

Một giải pháp khác đang được xây dựng là đường hầm thoátnước ngầm mới, có tên Emission Oriente. Với chiều dài gần 62km và nằm sâu 200m dưới mặt đất, đây là một trong những đường hầm thoát nước lớn nhất thế giới. Được kỳ vọng đưa vào hoạt động trong năm nay, Emission Oriente sẽ giảm bớt áp lực cho đường ống cũ Emisor Central, đồng thời làm tăng đáng kể khả năng xả nước thải của thành phố.

Trọng Sang