Mỗi cây xăng một giá: Thế giới bán xăng thế nào?

Xăng ở Mỹ được bán ra với giá khác nhau. (Ảnh minh họa: KT)

Việt Nam đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, trong đó một thay đổi đáng chú ý là trao quyền chủ động định giá lớn hơn cho doanh nghiệp.

Tại hội nghị lấy ý kiến ngày 30/9, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết khi nghị định có hiệu lực, “mỗi cây xăng có thể một giá”; mỗi thương nhân đầu mối hoặc hệ thống phân phối có thể áp dụng mức giá khác nhau.

Nếu cơ chế này được áp dụng, cùng một loại xăng có thể xuất hiện nhiều mức giá trên thị trường, thay vì mặt bằng tương đối đồng nhất mà người Việt đã quen.

Nhìn sang Mỹ, Anh, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc cho thấy không có một công thức duy nhất. Có nước để thị trường quyết định phần lớn giá bán; có nước cho doanh nghiệp cạnh tranh dưới một mức giá trần; cũng có nước Chính phủ trực tiếp công bố giá và trợ cấp nhiên liệu.

Mỹ: Tìm cây xăng giá rẻ

Với một người Mỹ, tìm cây xăng rẻ hơn trước khi đổ nhiên liệu không phải chuyện lạ.

Mỹ không có một giá xăng bán lẻ thống nhất trên toàn quốc. Thậm chí hai cây xăng nằm ở hai phía của một con đường có thể treo hai mức giá khác nhau.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), ngoài dầu thô, lọc dầu và thuế, giá tại vòi bơm còn phụ thuộc chi phí vận chuyển, mặt bằng, hoạt động kinh doanh và mức độ cạnh tranh tại từng địa phương.

Một cây xăng nằm ở vị trí đắc địa có thể bán đắt hơn. Trạm có chi phí thấp có thể chấp nhận lợi nhuận trên mỗi lít thấp hơn. Cửa hàng có ba đối thủ ngay bên cạnh thường chịu áp lực về giá khác một cây xăng gần như độc chiếm một khu vực.

Các cửa hàng cũng theo dõi giá của nhau. Nếu cây xăng bên kia đường giảm giá, đối thủ hoàn toàn có thể nhìn thấy rồi giảm theo. Luật Mỹ không cấm việc đó.

Điều luật chống độc quyền nhắm tới là một chuyện khác: hai đối thủ thỏa thuận với nhau rằng cùng bán ở một mức giá nào đó.

Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) yêu cầu mỗi doanh nghiệp phải đưa ra quyết định giá độc lập. Nhiều cây xăng cùng tăng hoặc cùng giảm chưa phải bằng chứng thông đồng; thỏa thuận ấn định giá giữa các đối thủ mới là vấn đề.

Chính cơ chế đó tạo ra một hình ảnh rất quen thuộc trên đường phố Mỹ: bảng giá xăng được dựng thật lớn để người lái xe có thể nhìn từ xa trước khi quyết định rẽ vào.

Anh: Siêu địa phương

Anh cũng không bắt tất cả cây xăng bán cùng một giá.

Điều thú vị là Cơ quan Cạnh tranh và Thị trường Anh (CMA) phát hiện thị trường xăng dầu mang tính “siêu địa phương”.

Một cây xăng không nhất thiết phải quan tâm giá trên toàn nước Anh. Đối thủ thực sự của nó thường là những cửa hàng nằm trong phạm vi khoảng 10-20 phút lái xe.

CMA ghi nhận các nhà bán lẻ theo dõi giá của đối thủ gần mình rồi quyết định bán ngang hoặc thấp hơn. Vì vậy, sự xuất hiện của một cây xăng giá rẻ có thể tạo áp lực giảm giá cho cả khu vực.

Các cây xăng của siêu thị từng được CMA ghi nhận có giá thấp hơn khoảng 3-6 pence/lít so với nhiều nhóm bán lẻ khác.

Ngược lại, ở vùng nông thôn, nơi ít cây xăng và lượng nhiên liệu tiêu thụ thấp, người dân thường phải trả cao hơn.

Nhưng Anh phát hiện một vấn đề khác: cạnh tranh về giá sẽ yếu đi nếu tài xế không biết nơi nào đang rẻ. Bởi vậy, từ tháng 2/2026, nước này triển khai Fuel Finder. Khi thay đổi giá, các nhà bán lẻ nhiên liệu phải cập nhật dữ liệu lên hệ thống trong vòng 30 phút. Dữ liệu sau đó có thể được ứng dụng và website sử dụng để giúp người lái xe so sánh.

Đến tháng 8/2026, những nhà bán lẻ đăng ký Fuel Finder đã chiếm khoảng 99% lượng nhiên liệu đường bộ bán ra tại Anh. Như vậy, thị trường được phép có hàng nghìn mức giá, nhưng người mua cũng được trang bị công cụ để nhìn thấy chúng.

Singapore: Giá trên bảng chưa chắc là giá bạn phải trả

Singapore lại có một câu chuyện thú vị khác.

Các doanh nghiệp được quyết định giá theo thị trường. Cơ quan Cạnh tranh và Người tiêu dùng Singapore (CCCS) không đặt ra một giá bán lẻ chung mà tập trung giám sát các hành vi hạn chế cạnh tranh.

Nhưng bước vào một cây xăng Singapore, giá niêm yết mới chỉ là phần đầu câu chuyện.

Các hãng cạnh tranh bằng thẻ tín dụng, chương trình khách hàng thân thiết, ưu đãi và chiết khấu. Hai người cùng đổ một loại xăng tại một cây xăng thậm chí có thể có giá thực trả khác nhau tùy chương trình họ sử dụng. Bởi vậy, người Singapore có Fuel Kaki/Price Kaki.

Công cụ do Hiệp hội Người tiêu dùng Singapore phát triển không chỉ cho phép so sánh bảng giá của các hãng mà còn giúp tính giá thực tế sau giảm giá. Người dùng thậm chí có thể nhận thông báo khi giá nhiên liệu thay đổi.

Singapore vì vậy cho thấy một cách quản lý khác: doanh nghiệp linh hoạt định giá, nhưng người mua cũng có trong tay thông tin để lựa chọn.

Thái Lan: Kết hợp linh hoạt

Thái Lan có lẽ là trường hợp dễ hình dung với người Việt.

Nhà nước vẫn tác động đáng kể đến cấu trúc giá thông qua thuế, quỹ nhiên liệu và các chính sách năng lượng. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa mọi hãng phải bán cùng giá.

Bảng giá của Cơ quan Chính sách và Kế hoạch Năng lượng Thái Lan (EPPO) ngày 29/9/2026 cho thấy tại Bangkok và vùng lân cận, Gasohol 95 của PTT, Bangchak, Caltex, PT, Susco và một số hãng khác cùng ở mức 39,09 baht/lít, trong khi Shell bán 39,59 baht/lít.

Với nhiên liệu cao cấp, khoảng cách có thể lớn hơn.

Đáng chú ý, EPPO ghi rõ bảng cơ cấu giá được công bố để tham khảo và không phải giá mua bán do Chính phủ kiểm soát.

Thái Lan vì vậy tạo ra một mô hình pha trộn: thị trường có không gian định giá, trong khi Nhà nước vẫn có nhiều công cụ tác động tới cấu trúc giá nhiên liệu.

Trung Quốc: Nhà nước đặt “trần”, cây xăng có thể bán thấp hơn

Trung Quốc lại cung cấp một mô hình rất đáng chú ý đối với câu chuyện của Việt Nam.

Khác Mỹ hay Anh, giá xăng dầu Trung Quốc không hoàn toàn do từng cây xăng quyết định.

Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC) vận hành cơ chế điều chỉnh giá các sản phẩm dầu thành phẩm dựa trên biến động của giá dầu quốc tế. Giá xăng và diesel được xem xét điều chỉnh theo chu kỳ, thông thường khoảng 10 ngày làm việc.

Khi đủ điều kiện điều chỉnh, NDRC công bố mức thay đổi giá tính theo nhân dân tệ mỗi tấn. Các địa phương và doanh nghiệp dầu khí sau đó thực hiện mức giá tương ứng.

Nhưng có một chi tiết quan trọng: mức giá do Nhà nước xác lập về cơ bản đóng vai trò giới hạn tối đa, chứ không có nghĩa mọi cây xăng trên cả nước bắt buộc phải bán đúng một mức giá.

Nền “kinh tế cô đơn” trị giá 1.000 tỷ USD của Trung Quốc

Đón sóng đầu tư 136,3 tỷ USD: Thị trường thiết bị năng lượng đứng trước cơ hội lịch sử