Ngày Lễ Độc lập 2/9/1945 qua hồi ức của nhân chứng nước ngoài
Thiếu tá Archimedes L.A Patti nguyên là trưởng ban Đông Dương thuộc Pháp của OSS, đóng tại Trung Quốc. Tháng 8/1945, sau khi Nhật tuyên bố đầu hàng, ông là trưởng phái bộ tiền trạm của quân đội Mỹ vào Bắc Việt Nam thực hiện nhiệm vụ giải cứu các tù binh Đồng Minh bị quân Nhật bắt giữ và chuẩn bị cho việc giải giới quân Nhật.
![]() |
Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội ngày 2/9/1945. (Ảnh tư liệu) |
Theo thông tin trên báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, trước ngày Lễ Độc lập, chính L.A.Patti là người đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh cho xem và trao đổi ý kiến về nội dung của bản Tuyên ngôn Độc lập do Người soạn thảo. Ngày 2/9/1945, cùng với nhóm công tác của mình, L.A.Patti đã có mặt tại Quảng trường Ba Đình và đã miêu tả một cách chi tiết, sinh động và hấp dẫn về sự kiện lịch sử này trong những trang viết của thiên hồi ký “Why Việt Nam?” (Tại sao Việt Nam):
![]() |
Ông Archimedes L.A.Patti (1913-1998). |
"Ông Hồ đứng yên mỉm cười, nhỏ nhắn trong tầm cỡ, nhưng vĩ đại trong sự hoan hô của nhân dân ông. Ông giơ tay ra hiệu im lặng và bắt đầu đọc bản Tuyên ngôn, nay thành nổi tiếng của ông với những lời: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hoá cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”.
Ông Hồ dừng lại đột ngột và hỏi người nghe: “Tôi nói đồng bào nghe rõ không?”. Quần chúng hô vang đáp lại: “Rõ!”. Thực là một nghệ thuật diễn thuyết bậc thầy. Từ lúc đó, quần chúng lắng nghe lấy từng lời", ông L.A.Patti viết.
Dù không hiểu thật sự rõ ràng toàn bộ lời Hồ Chủ tịch nói trên lễ đài ngày hôm đó nhưng L.A.Patti nhận định: "Cứ nghe giọng nói của ông Hồ, bình tĩnh và rõ ràng, ấm cúng và thân mật, và nghe thấy được quần chúng trả lời thì chúng tôi không còn nghi ngờ gì nữa là những lời của ông đã thấu tới quần chúng".
Theo báo Dân Việt, tham dự ngày Lễ Độc lập 2/9/1945 ở Quảng trường Ba Đình còn có viên thiếu tá của OSS (Cục Tình báo Chiến lược Mỹ, tiền thân của CIA) là Allison Thomas, cùng đội Con Nai (Deer) đã nhảy dù xuống chiến khu của Việt Minh và cùng đoàn Giải phóng quân của Việt Minh từ Tuyên Quang về Hà Nội. Ngoài ra, còn có đại diện của Liên Xô bên cạnh quân đội Đồng Minh tại Việt Nam là Stéphane Solosieff; đại diện quân đội Trung Hoa Dân quốc có mặt trước khi đội quân của tướng Lư Hán sang giải giáp quân Nhật; nhóm đại diện quân đội nước Pháp tự do của tướng De Gaule do ông Jean Sainteny dẫn đầu.
![]() |
Chủ tịch Hồ Chí Minh và ông Jean Sainteny năm 1946. (Ảnh: Getty) |
Trong cuốn hồi ký "Câu chuyện về một nền hòa bình bị bỏ lỡ" xuất bản năm 1954, ông Jean Sainteny kể lại: "Ngày 2/9 là một trong những sự kiện quan trọng nhất trong quá trình nắm chính quyền của Chính phủ Cách mạng Việt Minh. Một lễ mít tinh khổng lồ trong “Ngày Độc lập” được loan báo từ trước, coi như điểm chủ chốt trong hàng loạt sự kiện tiếp theo”.
Ông miêu tả: “Trên bục gỗ cao dựng lên trong công viên Puginier (tên thời thực dân Pháp, đã được đổi tên thành Vườn hoa Ba Đình), trước hàng vạn người, một loạt diễn giả đã phát biểu bằng những lời lẽ mạnh mẽ theo các mức độ khác nhau.
Lần lượt, Võ Nguyên Giáp, Trần Huy Liệu rồi Hồ Chí Minh mà ngay hôm đó quần chúng nhân dân được biết đây chính là nhà cách mạng lão thành Nguyễn Ái Quốc, long trọng tuyên bố nền độc lập của Việt Nam”, vị thiếu tá tình báo viết.
Jean Sainteny cũng xác nhận trong bức điện báo cáo gửi về Côn Minh ngay sau đó, ông ước tính có vài trăm nghìn người tham dự cuộc mít tinh ngày 2/9.
“Thực ra, khó ước lượng được con số chính xác. Nhiều tỉnh đã cử đại diện về dự trong những bộ quần áo màu sắc các địa phương. Nhiều linh mục đạo Gia-tô cũng tới dự, đứng ở vị trí cao. Trật tự trong buổi diễu hành, và nhất là không thấy có những tiếng hò hét phản loạn, thù địch là một trong những biểu hiện rất đáng ghi nhận”.
Đứng trong dinh Toàn quyền, Sainteny chứng kiến đoàn diễu hành của nhân dân ở vị trí rất gần. “Những người diễu hành đi theo đại lộ Brière de l’Isle (đại lộ Hùng Vương ngày nay) ngay trước cổng dinh Toàn quyền, và chúng tôi không thấy có một cử chỉ thù địch nào hướng về chúng tôi, cũng như về phía dinh là tòa nhà tượng trưng cho chủ quyền của Pháp ở Đông Dương”.
Đặc biệt, những tường thuật của ông Sainteny có những chi tiết khá thú vị: “Phái đoàn đại diện Mỹ cũng có mặt. Hai chiếc máy bay tiêm kích Mỹ Lightning bay lượn rất lâu trên đoàn người dự mít tinh ở độ thấp. Sự kiện này được cơ quan tuyên truyền của chính phủ mới cho rằng đây là biểu hiện sự ủng hộ của Mỹ đối với Việt Minh”.
Năm 1982, ông L.A.Patti trở lại Việt Nam. Nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội, Đại sứ Hà Huy Thông khi ấy phiên dịch giúp Patti. Đại sứ Hà Huy Thông kể trên báo VietNamNet: Patti vào Lăng viếng Bác, thăm nhà sàn và ao cá, thăm nhà 48 Hàng Ngang nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bản Tuyên ngôn độc lập; đến số nhà 19-21 Hai Bà Trưng (nguyên là trụ sở Tổng lãnh sự quán - tài sản ngoại giao của Mỹ, nay dùng làm Câu lạc bộ Mỹ)… "Thời điểm năm 1982, cho phép một người Mỹ vào viếng không đơn giản, cần cân nhắc rất kỹ và quan trọng là phải hiểu rõ lý do vì sao họ xin vào viếng. Lúc đó, Patti nói một câu tôi nhớ mãi. Tôi nghĩ câu nói ấy đơn giản mà rất hay, có tính thuyết phục. Ông bảo: “Tôi đi gặp lại bạn cũ, gặp lại người bạn vĩ đại của tôi”. Khi Patti đi vào Lăng thì thấy dòng chữ vàng nơi tiền sảnh, ông hỏi tôi chữ gì. Tôi giải thích đó là “Không có gì quý hơn độc lập, tự do". Patti nói nghe giống Tuyên ngôn độc lập của Hoa Kỳ do ngài Thomas Jefferson soạn thảo. Sau đó, ông nhấn mạnh, đây không chỉ là tư tưởng của người Mỹ, đây là giá trị chung của nhân loại và Bác Hồ đã sử dụng tinh hoa giá trị nhân loại để đúc rút thành câu ngắn gọn, súc tích như thế này", Đại sứ Hà Huy Thông kể lại. |
Tin bài liên quan
![Chiêm ngưỡng kiệt tác bảo vật quốc gia thành bậc rồng Điện Kính Thiên](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2022/082022/01/10/25f0c368e0af35f6578c170868071243.jpg?rt=20220801103108?220801103851)
Chiêm ngưỡng kiệt tác bảo vật quốc gia thành bậc rồng Điện Kính Thiên
![Ngày Giải phóng Thủ đô trong ký ức của những nhân chứng lịch sử](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/dattv/102021/09/18/4501_Untitled-4-01.jpg?rt=20211009184504?211009113314)
Ngày Giải phóng Thủ đô trong ký ức của những nhân chứng lịch sử
Các tin bài khác
![Cựu binh Mỹ nâng bước trẻ em Quảng Trị tới trường](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/072024/14/14/croped/cuu-binh-my-nang-buoc-tre-em-quang-tri-toi-truong-20240714141709.jpg?240714031746)
Cựu binh Mỹ nâng bước trẻ em Quảng Trị tới trường
![Thủ tướng chia sẻ các ưu tiên của Việt Nam cho tăng trưởng và thu hút FDI](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/062024/26/15/858c8bfe-79e2-49b8-a168-f51649f93d67-1719364696813137085314220240626150854.8518120.jpg?240626032845)
Thủ tướng chia sẻ các ưu tiên của Việt Nam cho tăng trưởng và thu hút FDI
![Yoga - giải pháp ngoại giao thân thiện và hòa hợp của Ấn Độ](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/062024/22/09/croped/thu-tuong-an-do-narendra-modi-thuc-day-ngoai-giao-yoga-20240622093521.jpg?240622103455)
Yoga - giải pháp ngoại giao thân thiện và hòa hợp của Ấn Độ
![Thông điệp hòa bình từ những kỷ vật của một cựu binh Mỹ](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/062024/09/07/croped/ky-vat-ke-chuyen-cuu-binh-my-o-hoa-lo-20240609070028.jpg?240609080013)
Thông điệp hòa bình từ những kỷ vật của một cựu binh Mỹ
Đọc nhiều
![Tiếp nhận 2 tàu tuần tra do Cơ quan Cảnh sát biển Hàn Quốc viện trợ](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/30/10/thumbnail/05-luong-tam-quang-172491550279820240830104244.jpg?rt=20240830104247?240830013228)
Tiếp nhận 2 tàu tuần tra do Cơ quan Cảnh sát biển Hàn Quốc viện trợ
![Đại biện lâm thời nước Cộng hòa Slovakia tại Việt Nam: tin tưởng quan hệ hai nước sẽ phát triển ngày càng mạnh mẽ](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/30/21/croped/thumbnail/viet-nam-slovakia-tinh-huu-nghi-khong-khoang-cach-dia-ly-20240830211028.jpg?240830110445)
Đại biện lâm thời nước Cộng hòa Slovakia tại Việt Nam: tin tưởng quan hệ hai nước sẽ phát triển ngày càng mạnh mẽ
![Ngày hội văn hóa hữu nghị "Sắc màu ASEAN": Sôi động, hấp dẫn, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/31/00/croped/thumbnail/ngay-hoi-van-hoa-huu-nghi-sac-mau-asean-noi-hoi-tu-tinh-hoa-van-hoa-dong-nam-a-20240831001012.jpg?240831042021)
Ngày hội văn hóa hữu nghị "Sắc màu ASEAN": Sôi động, hấp dẫn, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc
![Quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào phát triển mạnh mẽ, hiệu quả trên nhiều lĩnh vực](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/30/10/thumbnail/dqh-631220240830101812.8420460.jpg?rt=20240830101828?240830102211)
Quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào phát triển mạnh mẽ, hiệu quả trên nhiều lĩnh vực
Bờ cõi biển đảo
Miền đất - Con người Cuộc sống vùng biên Nhịp sống biển đảo Lịch sử chủ quyền Giao lưu hữu nghị
![Quảng Bình: góp phần xây dựng biên giới Việt - Lào hòa bình, hữu nghị, phát triển](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/30/16/medium/anh-4-hoi-dam-savan-120240830163236.jpg?rt=20240830163241?240830080409)
Quảng Bình: góp phần xây dựng biên giới Việt - Lào hòa bình, hữu nghị, phát triển
![Tiếp nhận 2 tàu tuần tra do Cơ quan Cảnh sát biển Hàn Quốc viện trợ](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/30/10/medium/05-luong-tam-quang-172491550279820240830104244.jpg?rt=20240830104247?240830013228)
Tiếp nhận 2 tàu tuần tra do Cơ quan Cảnh sát biển Hàn Quốc viện trợ
![Lữ đoàn 172: tiếp bước con em ngư dân đến trường](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/28/18/medium/thoi-dai-vung-3-hai-quan-tang-qua-con-em-ngu-dan20240828185357.jpg?rt=20240828185415?240828070456)
Lữ đoàn 172: tiếp bước con em ngư dân đến trường
Multimedia
![8 thang nam 2024 khach du lich quoc te den ha noi tang 42](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/31/09/croped/8-thang-nam-2024-khach-du-lich-quoc-te-den-ha-noi-tang-42-20240831091908.jpg)
8 tháng năm 2024: Khách du lịch quốc tế đến Hà Nội tăng 42%
![inforgraphics ngay hoi van hoa huu nghi sac mau asean](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/29/09/croped/inforgraphic-ngay-hoi-van-hoa-huu-nghi-sac-mau-asean-20240829090640.jpg)
[Inforgraphics] Ngày hội văn hóa hữu nghị "Sắc màu ASEAN"
![infographics cac truong hop duoc doi cap lai hoac thu hoi giay phep lai xe tu 112025](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/25/08/croped/infographics-cac-truong-hop-duoc-doi-cap-lai-hoac-thu-hoi-giay-phep-lai-xe-tu-112025-20240825085721.jpg)
[Infographics] Các trường hợp được đổi, cấp lại hoặc thu hồi giấy phép lái xe từ 1/1/2025
![inforgraphic nhung dieu can biet ve tro cap huu tri xa hoi](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/20/08/croped/inforgraphic-nhung-dieu-can-biet-ve-tro-cap-huu-tri-xa-hoi-20240820084201.jpg)
[Inforgraphic] Những điều cần biết về trợ cấp hưu trí xã hội
![con dao top 4 diem den hoang so tuyet dep chua duoc danh gia dung tam](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/06/09/croped/con-dao-top-4-diem-den-hoang-so-tuyet-dep-chua-duoc-danh-gia-dung-tam-20240806094319.jpg)
Côn Đảo - Top 4 điểm đến hoang sơ, tuyệt đẹp chưa được đánh giá đúng tầm
![canh bao tinh trang mao danh ngan hang nha nuoc gui link cap nhat thong tin sinh trac hoc](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/23/11/croped/web20240823115104.jpg)
Cảnh báo tình trạng mạo danh Ngân hàng Nhà nước gửi link cập nhật thông tin sinh trắc học
![ghi nhan dong gop cua dai su thuy dien tai viet nam cho quan he huu nghi hai nuoc](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/072024/01/22/dai-su-thuy-dien-4-cover20240701220306.jpg?rt=20240701220309)
Ghi nhận đóng góp của Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam cho quan hệ hữu nghị hai nước
Hội cựu chiến binh phường Hóa An (Biên Hòa, Đồng Nai) ra mắt Chi hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia
![Liên hoan Giai điệu hữu nghị tỉnh Đồng Nai năm 2024](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/062024/15/14/2499344641259529991_21.jpg)
Liên hoan Giai điệu hữu nghị tỉnh Đồng Nai năm 2024
![Cận cảnh Kia Seltos 2024 tại đại lý](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/062024/11/17/CYn_cYnh_Kia_Seltos_2024_tYi_YYi_ly_11.jpg)
Cận cảnh Kia Seltos 2024 tại đại lý
![Khởi động Giải báo chí toàn quốc về văn hóa, thể thao và du lịch lần 2](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/062024/02/17/An_RbcJLGtR8JRGRq5wdFYwKQAaaBbd4xNCyAJsHbQyMAgPrF1IiYoBP_7yl3WZ5TCRCE2tPUv1KE4QtEVdGAFXa_11.jpg)
Khởi động Giải báo chí toàn quốc về văn hóa, thể thao và du lịch lần 2
![Lộ diện kỳ thủ Việt Nam tranh chức vô địch Cờ Shogi Quốc tế 2024 tại Nhật Bản](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/062024/01/13/0601-cover20240601135416.jpg?rt=20240601135419)
Lộ diện kỳ thủ Việt Nam tranh chức vô địch Cờ Shogi Quốc tế 2024 tại Nhật Bản
![UNICEF hỗ trợ người dân Sóc Trăng có nước sạch bằng năng lượng mặt trời](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/052024/27/09/An9LNZIQG6REi_Ho-H9PQe1v24QGOdIfT-eMZyK4T1MAcXiUSZxEEYrwEUj2VRLZcG4xlQrKPGqecT7xYZWFo4bg_51.jpg)
UNICEF hỗ trợ người dân Sóc Trăng có nước sạch bằng năng lượng mặt trời
![Ông Vi Tiêu Nghị, con trai Tướng Vi Quốc Thanh - trưởng Đoàn cố vấn quân sự Trung Quốc: Để những kỷ niệm xưa tạo sinh trong hiện tại và tương lai](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/052024/23/20/05231-cover20240523201926.jpg)
Ông Vi Tiêu Nghị, con trai Tướng Vi Quốc Thanh - trưởng Đoàn cố vấn quân sự Trung Quốc: Để những kỷ niệm xưa tạo sinh trong hiện tại và tương lai
![Lão nông nhiều năm sưu tập những bức ảnh quý giá về Bác Hồ](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/052024/18/15/bac_1.jpg)
Lão nông nhiều năm sưu tập những bức ảnh quý giá về Bác Hồ
![Bác Hồ và bộ phim Những ngày tháng bên nhau](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/052024/17/15/NHYNG_NYM_THANG_BEN_NHAU_41.jpg)
Bác Hồ và bộ phim Những ngày tháng bên nhau
![Hồ Chí Minh là biểu tượng của hòa bình, độc lập và tiến bộ xã hội](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/052024/16/11/0509-cover20240516110421.jpg)
Hồ Chí Minh là biểu tượng của hòa bình, độc lập và tiến bộ xã hội
![Bộ đội hải quân giúp dân chống hạn](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/052024/02/23/thumb20240502232412.png)
Bộ đội hải quân giúp dân chống hạn
![Du học sinh Trung Quốc trải nghiệm đặc sản Hà Nội - 'cà phê trứng'](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/042024/23/09/hihi20240423091844.jpg)
Du học sinh Trung Quốc trải nghiệm đặc sản Hà Nội - 'cà phê trứng'
![Top 3 điểm đến thu hút du khách quốc tế tại Hà Nội](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/042024/22/23/top-3-diem-den-cover20240422232649.jpg)
Top 3 điểm đến thu hút du khách quốc tế tại Hà Nội
![Sản phẩm Làng nghề Dệt Thổ cẩm Xí Thoại, xã Xuân Lãnh, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên.](https://thoidai.com.vn/stores/video_data/2024/042024/21/13/English_below_YYA_THY_CYM_XI_THOYI_TYI_VYI_-TRAI_TIM_CYA_CY_NYYC-_LYn_YYu_tien_nhYng_sYn_phYm_thY_cYm_cYa_lang_nghY_truyYn_thYng_Xi_ThoYi_huyYn_YYng_Xuan_tYnh_Phu_Yen_Ya_tYi_vYi_thY_Yo_Ha_NYi_trong__21.jpg)
Sản phẩm Làng nghề Dệt Thổ cẩm Xí Thoại, xã Xuân Lãnh, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên.
![Thời tiết hôm nay (29/8): Bắc Bộ và Trung Bộ nắng nóng trên diện rộng](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/29/05/croped/thumbnail/thoi-tiet-hom-nay-298-bac-bo-va-trung-bo-nang-nong-tren-dien-rong-20240829054020.jpg?240829062824)
Thời tiết hôm nay (29/8): Bắc Bộ và Trung Bộ nắng nóng trên diện rộng
![Thời tiết hôm nay (25/8): Nhiều khu vực trên cả nước có mưa dông](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/25/05/croped/thumbnail/thoi-tiet-hom-nay-258-nhieu-khu-vuc-tren-ca-nuoc-co-mua-dong-20240825055810.jpg?240825062720)
Thời tiết hôm nay (25/8): Nhiều khu vực trên cả nước có mưa dông
![Hướng dẫn thực hiện Quy định chống phá rừng (EUDR) của EU](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/24/14/thumbnail/pha-rung20240824143910.jpg?rt=20240824143912?240824113742)
Hướng dẫn thực hiện Quy định chống phá rừng (EUDR) của EU
![Nhiều hoạt động đặc sắc tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam dịp nghỉ lễ 2/9](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/24/08/thumbnail/449075810-450657980934330-4423434760395529635-n20240824084530.jpg?rt=20240824084534?240824085439)
Nhiều hoạt động đặc sắc tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam dịp nghỉ lễ 2/9
![Chính sách mới có hiệu lực từ giữa tháng 8/2024](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/21/07/thumbnail/chinh-sach-co-hieu-luc-thang-8-2023-121820240821075400.jpg?rt=20240821075403?240821080900)
Chính sách mới có hiệu lực từ giữa tháng 8/2024
![Thời tiết hôm nay (21/8): Vùng núi và trung du Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to và dông](https://thoidai.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/21/06/thumbnail/anh-mua-ha-noi-dep-2020240821060253.jpg?rt=20240821060256?240821064541)