Gỡ “điểm nghẽn”, tạo đột phá phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên số

Theo đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (đoàn Phú Thọ), dự thảo Nghị quyết cần xác lập một khái niệm chung, thống nhất về bản chất văn hóa trong hệ thống pháp luật. Việc định hình rõ văn hóa Việt Nam, từ kiến trúc, lịch sử, cổ vật đến trang phục, ẩm thực có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, tránh nguy cơ “lai căng”, “vay mượn” thiếu chọn lọc từ các nền tảng văn hóa nước ngoài.

Về nguồn lực, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính tương thích giữa các cơ chế ưu tiên đầu tư với Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư. Đồng thời, cần bổ sung tiêu chí cụ thể để định hướng địa phương tập trung nguồn lực vào các giá trị cốt lõi như bảo tồn công trình kiến trúc mang dấu ấn lịch sử, phát huy bản sắc trong lễ hội, thời trang, ẩm thực. Qua đó, góp phần định hướng hoạt động văn hóa của thanh thiếu niên đi vào chiều sâu, hạn chế tình trạng hình thức hoặc biến tướng.

Đại biểu Quốc hội Trần Văn Khải (đoàn Ninh Bình) phát biểu. (Ảnh: quochoi.vn)

Từ góc độ tổng thể, đại biểu Trần Văn Khải (đoàn Ninh Bình) chỉ ra ba “điểm nghẽn” lớn đang cản trở phát triển văn hóa hiện nay, gồm đầu tư, nhân lực và cơ chế. Theo đại biểu, mặc dù Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu phát triển văn hóa hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa bảo tồn và phát triển, giữa đời sống thực và không gian số, song để đạt mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn 2045, cần tháo gỡ những rào cản mang tính nền tảng.

Trước hết, tỷ lệ chi ngân sách cho chuyển đổi số và hạ tầng công nghệ trong lĩnh vực văn hóa còn thấp so với yêu cầu thực tế. Nhiều lĩnh vực như di sản, thư viện, bảo tàng, điện ảnh đã triển khai số hóa nhưng gặp khó khăn do hạ tầng thiếu đồng bộ, dữ liệu phân tán, phần mềm chưa tương thích và thiếu kinh phí duy trì. Theo đại biểu, nếu chỉ dừng ở mức “ưu tiên đầu tư” mà không gắn với cơ chế phân bổ nguồn lực cụ thể sẽ khó tạo chuyển biến thực chất.

Thứ hai, tình trạng thiếu hụt nhân lực số đang trở thành “điểm nghẽn” mang tính chiến lược. Lực lượng có khả năng triển khai các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây hay an ninh mạng trong ngành văn hóa còn rất hạn chế, trong khi cơ chế đãi ngộ chưa đủ sức cạnh tranh với khu vực tư nhân. Nếu không xác định rõ nhóm nhân lực trọng điểm và có chính sách thu hút phù hợp, việc chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa sẽ khó đạt hiệu quả.

Thứ ba, nguồn lực đầu tư cho văn hóa còn hạn chế và chưa được phân bổ hợp lý. Quy định bảo đảm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa là cần thiết, nhưng theo đại biểu, điều quan trọng là cơ cấu phân bổ: tỷ trọng dành cho thiết chế cơ sở, bảo tồn di sản, chuyển đổi số, an ninh văn hóa số hay đào tạo nhân lực cần được xác định rõ, tránh tình trạng đạt chỉ tiêu tổng chi nhưng không đạt hiệu quả chiến lược.

Đại biểu Trần Văn Khải đề xuất hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo hướng thiết kế cơ chế đủ cụ thể và khả thi. Trong đó, về ngân sách, cần xác định rõ ưu tiên cho chuyển đổi số văn hóa, xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia, số hóa di sản và bảo đảm an ninh văn hóa số trong kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán hằng năm.

Về nhân lực, cần bổ sung các nhóm trọng điểm như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bảo tồn số, công nghệ 3D/AR/VR/XR, quản trị bản quyền số, an ninh mạng và sáng tạo nội dung số; đồng thời áp dụng các cơ chế linh hoạt như đặt hàng đào tạo, hợp đồng chuyên gia, tuyển dụng theo dự án, chính sách học bổng và hợp tác công - tư.

Đối với dữ liệu và nền tảng số, cần hoàn thiện quy định về chuẩn dữ liệu, trách nhiệm liên thông, cơ chế dùng chung nền tảng, bảo đảm an ninh, an toàn và chủ quyền văn hóa số; đồng thời xây dựng bộ chỉ số đánh giá thực hiện. Đại biểu cũng đề nghị luật hóa mục tiêu hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia và cấp quốc gia đặc biệt trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, cơ chế tài chính và quỹ hỗ trợ cần được quy định cụ thể về tiêu chí, định mức, phương thức nghiệm thu, thanh toán; Quỹ văn hóa, nghệ thuật cần trở thành công cụ thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hỗ trợ các mô hình công nghệ văn hóa, đồng thời bảo đảm quản trị chặt chẽ, minh bạch.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu giải trình tại phiên họp. (Ảnh: TTXVN)

Phát biểu giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện dự thảo nghị quyết theo hướng bảo đảm tính khả thi, phù hợp yêu cầu phát triển văn hóa trong bối cảnh mới.

Động lực mới cho phát triển bền vững Cà Mau Chiều 20/4, Ban Tổ chức các hoạt động kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước đã tổ chức họp báo, thông tin về Tuần lễ Khoa học, Công nghệ – Văn hóa, Du lịch và Cuộc thi “Gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long” lần thứ I năm 2026.

Xây dựng kế hoạch hành động 5 năm triển khai Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN tại Việt Nam Ngày 21/4 tại Hà Nội, Bộ Nội vụ tổ chức Hội nghị tuyên truyền và hướng dẫn xây dựng Kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2030 nhằm triển khai Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN (ASCC) tại Việt Nam giai đoạn 2026-2035. Hoạt động này nhằm hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch triển khai đồng bộ, bảo đảm tiến độ và tính khả thi trong thực hiện các nhiệm vụ đã đề ra.