Đặc sản ẩm thực vùng miền – gia vị cho mỗi chuyến đi

1. Cơm lam

Được làm từ gạo nếp nướng trong ống tre, giang, nứa... với nước suối nguồn, cơm lam là món ăn mang đậm hương vị của núi rừng đại ngàn. Khi nước cạn, chẻ bỏ lớp ống cháy đen phía bên ngoài, lớp nứa mỏng bao bọc những hạt cơm trắng tròn, chín tới bên trong sẽ hiện ra. Cơm lam dẻo, ngọt bùi, chắt lọc vị ngọt của dòng suối mát đầu rừng và hương thơm của rừng tre nứa xanh ngút đầu non.

Cơm lam – món ăn không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của cư dân miền núi

Khi ăn, xắt mỗi ống ra thành dăm bảy khúc, chấm với muối vừng cũng đủ để bạn no bụng cho hành trình kế tiếp. Hương thơm, vị bùi của cơm dẻo, vị béo của dừa tươi, vị ngọt của nước ống nứa, vị thanh thanh lá chuối, mùi của khói bếp lửa thật quyến rũ! Cơm lam có thể ăn ngay hoặc để cả tuần mà vẫn mềm, ngon và không bị thiu mốc.

Bởi vậy, nếu có dịp khám phá vùng đất Tây Bắc: Mai Châu (Hòa Bình), Mộc Châu (Sơn La)... hay Tây Nguyên: Gia Lai, Đắk Lắk, Kon Tum..., bạn nhớ đừng quên thưởng thức những ống cơm lam dẻo thơm!

2. Thịt lợn cắp nách

Tại các phiên chợ vùng cao Lào Cai, có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh những người đồng bào dân tộc bày bán lợn “cắp nách”. (Ảnh: Dân Trí)

Ngoài lợn mán, lợn mường..., thịt lợn cắp nách được nhiều du khách đến Sa Pa (Lào Cai), Mù Cang Chải (Yên Bái), Lai Châu... yêu thích bởi thịt mềm, nhiều nạc, ăn không bị hoi mà thơm.

Sở dĩ có cái tên “lợn cắp nách” là vì khi lợn đạt cỡ 10-12kg thì được bắt đem bán. Chúng nhỏ con nên đồng bào dân tộc thường cắp vào nách. Do thả rông, tự dũi đất kiếm rau củ ăn nên thịt lợn rất săn chắc và không chứa các chất kích thích tăng trưởng. Cũng vì vậy, loại đặc sản này được rất nhiều người mua làm quà biếu, ăn liên hoan, tiệc tùng trong các dịp lễ Tết.

Thịt lợn cắp nách nướng là món ăn được nhiều người yêu thích

Lợn được làm sạch, để nguyên con, rồi tẩm ướp các thứ gia vị kỳ công. Chừng khi đã ngấm thì thịt được kẹp bằng xiên tre và nướng trên than hoa. Thời gian nướng tùy thuộc vào độ lớn của lửa và cân nặng của lợn, nếu thớ dày thì phải nướng lâu hơn một chút để cho thịt chín kĩ và mềm. Khi nghe mùi thơm dậy lên, lợn có màu vàng ươm như mật ong là thịt đã chín tới. Vị ngọt mềm mại, hương vị đậm đà hấp dẫn cộng hưởng với mùi thơm của các loại gia vị càng làm cho món thịt ngon ngây ngất.

Khi nghỉ lễ tại các khu du lịch vùng núi phía Bắc, bạn có thể thưởng thức một số món ngon được chế biến từ lợn cắp nách như thịt hấp, thịt ba chỉ nướng; thịt thủ giả cầy... Ngon nhất phải kể tới món lòng dồi và thịt bụng còn lẫn cả xương sườn hấp cách thủy, chấm lá nhội giã nhỏ trộn hạt sẻn hoặt hạt dổi, ớt xanh...

3. Hải sản

Trong những ngày nghỉ lễ mùa hè, biển là điểm đến không thể thiếu trong hành trình du lịch. Dù dừng chân ở Hạ Long, Cát Bà, Sầm Sơn, Cửa Lò hay Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu, Bình Thuận..., bất cứ du khách nào cũng bị cuốn hút bởi thực đơn hải sản tươi ngon, phong phú và hấp dẫn như hàu, tu hài, mực, bề bề, ốc, ghẹ, tôm hùm... Tùy vào khẩu vị, bạn có thể yêu cầu nhà hàng ở đây nướng, hấp hay xào. Sau đây là một số món nổi bật nhất định phải thử khi đi du lịch biển:

Mực nhồi thịt chiên

Sơ chế cẩn thận để mực giữ được nguyên con. Nhân để nhồi vào mực cũng giống như nhân chả nem, chả giò. Cần thịt nạc vai, mộc nhĩ, nấm hương, miến dong, hành hoa, tất cả băm nhuyễn, trộn đều gia vị. Đặc biệt, hạt tiêu sọ giúp món ăn có mùi vị cay thơm, át đi vị tanh hải sản.

Món mực nhồi thịt chiên thơm nức. (Ảnh: Kokotaru)

Cầu kỳ hơn, đầu bếp sẽ cho thêm tôm nõn, hay chút trứng, càng khiến món ăn có hương vị phong phú. Nhồi thật khéo nhân vào thân mực sao cho vừa vặn, nhân không nên nhồi quá chặt vì dễ vỡ, cũng không nên quá lỏng vì sẽ gây khó khăn cho việc cắt mực khi chín.

Đem mực hấp chín trên xửng hấp để mực rút nước, co lại. Gần lúc ăn mới là thời điểm người ta đem chiên vàng mực trên chảo ngập dầu. Mùi thơm lừng từ gia vị, hành, tỏi, tiêu xay tỏa ra, cộng với thân mực chuyển màu vàng rộm cho biết món ngon đã hoàn thành.

Mực nhồi thịt chiên là một đặc sản của tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng và các địa phương ven biển Việt Nam. Nó đã trở thành dấu ấn để người ta thêm nhớ về biển đảo quê hương, thêm kỳ thú trước những món ngon, đậm đà hương vị biển!

Cua rang me

Nếu là một tín đồ hải sản chắc chắn bạn sẽ không thể bỏ qua cua rang me ngon trứ danh. Món ăn này thích hợp cho những buổi chiều lộng gió. Màu cua đỏ gạch bắt mắt, cộng với hương thơm tỏa ra từ món ăn khiến bạn không thể chối từ. Độ ngon của cua rang me còn phụ thuộc vào khâu chế biến nước sốt me.

Cua rang me – món ngon nhiều giá trị dinh dưỡng

Dùng tay gỡ từng miếng thịt cua, quệt thứ nước sốt sền sệt, chua ngọt, bạn sẽ bị mê hoặc bởi vị ngon của món này và khó có thể dừng ở việc thưởng thức một con.

Cháo hàu

Cháo hàu không thể thiếu một chút váng dầu phi và rắc vài cọng hành lá xắt nhỏ

Nếu đã ngán các loại cháo thịt thông thường, chắc hẳn cháo hàu mới lạ sẽ làm bạn thích thú. Thịt hàu được phi thơm, nêm gia vị vừa miệng ăn kèm với cháo nấu từ đậu xanh, gạo tẻ, gạo nếp thơm ngon và bổ dưỡng. Món này không thể thiếu một chút váng dầu phi và rắc vài cọng hành lá xắt nhỏ.

Mực nướng sa tế

Vị giòn ngọt của mực kết hợp với vị cay của sa tế thật hấp dẫn

Những con mực tươi rói sau khi được vớt lên sẽ được rửa sạch và tẩm ướp gia vị trực tiếp rồi nướng trên bếp than hoa. Đây là một món ăn đậm chất vùng biển mà bất cứ một người sành ăn nào cũng đều từng thưởng thức qua. Nó có hương thơm kích thích khứu giác, cộng với vị giòn ngọt của mực kết hợp vị cay hấp dẫn từ sa tế. Nhìn những miếng mực vàng ươm xì xèo, thơm nức trên vỉ nướng, thật khó để nói lời từ chối.

Sò điệp nướng hành mỡ

Mùi mỡ hành thơm nức hòa quyện hương vị đặc trưng của sò điệp nướng làm thành món ngon khó cưỡng

Nếu bạn là người hâm mộ món sò điệp nướng hành mỡ thì đến Đà Nẵng, bạn không nên bỏ qua việc thưởng thức món ngon này. Vị sò điệp ngọt, mềm, thơm ăn kèm hành mỡ vừa tới thơm lừng cùng bùi, béo của lạc sẽ khiến bạn không thể nào quên. Sò điệp nướng hành mỡ được bán phổ biến ở các quán nhậu ven biển cũng như các nhà hàng và được biết tới phổ biến với cái tên "Shell nướng hành mỡ".

Lẩu hải sản

Nước dùng của món lẩu hải sản thường có hương vị đậm đà

Sau khi thưởng thức các món hải sản ngon lành thì một nồi lẩu hải sản với tôm, mực... bốc khói nghi ngút sẽ là lựa chọn tuyệt vời. Các vùng ven biển có sẵn hải sản tươi ngon nên nước dùng lại càng đậm đà hương vị. Người nấu sẽ khéo léo nêm cho đủ vị chua cay của ớt, khế, cà chua, mè kèm sả, gừng thơm lừng, hấp dẫn.

Gỏi hải sản

Gỏi hải sản được bày biện, trang trí bắt mắt

Gỏi hải sản có gỏi cá, gỏi ốc giác. Gỏi cá được chế biến từ cá mai, cá suốt hay cá đục tươi ngon ăn kèm với các loại rau sống, bún và nước chấm đặc biệt. Gỏi ốc giác với thành phần thịt ốc giác thái chỉ, thịt ba chỉ heo, rau, đậu phộng rang, hành phi... chấm cùng nước mắm chua ngọt.

Mực một nắng nướng

Mực là món ngon du khách ít khi bỏ qua khi đi du lịch biển

Mực tươi nướng, còn gọi là mực một nắng nướng, món đặc sản ngon nhất chỉ Bình Thuận mới có. Phải chọn những con mực vừa mang từ biển về còn tươi rói, chỉ phơi sơ qua một nắng. Khi nướng, mực vẫn giữ được độ tươi, thịt trắng thơm và dẻo.

4. Bánh canh

Nổi tiếng nhất có lẽ là bánh canh Trảng Bàng ở Tây Ninh, nhưng tại nhiều điểm du lịch khác như Đà Nẵng, Huế, Quảng Trị, Đà Lạt, Sài Gòn, Vũng Tàu... bạn cũng có thưởng thức món ngon dân dã này. Với nguyên liệu chính là sợi bánh canh làm từ bột gạo nhưng ở mỗi nơi lại có cách chế biến nước dùng khác nhau, chủ yếu được nấu từ tôm, cá và giò heo thêm gia vị tùy theo từng loại. Đôi khi, bạn có thể sẽ bắt gặp bánh canh cá lóc, bánh canh ghẹ hay bánh canh mực tại nơi mình đến.

Bánh canh – đặc sản dân dã của miền Trung

Bánh canh được biến tấu thành nhiều loại rất đa dạng. Bánh canh mực gây ấn tượng với thực khách với nước dùng hơi sệt, có màu vàng nhạt, cọng bánh trong veo được đặt làm riêng và những miếng mực một nắng trắng, dày cho cảm giác dai mềm. Bánh canh cá lóc của miền Tây gây ấn tượng với chén nước dùng trong vắt, khoanh cá mỏng, mắm nêm nguyên con đính kèm. Trong khi đó, bánh canh cá lóc Huế là sự tổng hòa giữa mùi bột gạo, cá tươi và nước dùng thoảng hương thơm rau răm. Bánh canh chả cá lại hút khách bằng những miếng chả cá chiên vàng ươm béo mềm hay những miếng chả cá hấp dai mịn. Còn bánh canh ghẹ hấp dẫn thực khách với con ghẹ “to đùng”, tươi ngon đính kèm nước dùng được điểm xuyết bởi màu đỏ của gạch ghẹ

5. Tré

Tré là món ăn dân dã có xuất xứ từ miền Trung, dễ làm và có vị chua chua ngọt ngọt. Từ một món ăn chơi, ngày nay tré đã trở thành đặc sản nổi tiếng với nhiều du khách. Khi thưởng thức, bạn sẽ cảm nhận được vị thơm ngon của thịt heo, vị giòn béo của tai heo, vị thơm cay của các loại gia vị đặc trưng như mè, riềng, ớt bột,... được gói trong lá chuối, lá ổi. Tré có giá rẻ, lại phổ biến ở Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng, Bình Định... nên bạn có thể dễ dàng mua về làm quà cho bạn bè và người thân.

Món tré của đất võ Bình Định. (Ảnh: VnExpress)

Làm món tré khá đơn giản, tuy nhiên, cần phải biết cách chọn thịt để có thành phẩm hảo hạng. Phần thịt đầu, tai, da heo rửa thật sạch rồi chế biến. Trong khi chờ thịt chín, người thì lo giã tỏi, tiêu, riềng thật nhỏ, người lại lo khoản lá ổi, lá chuối, rơm để chuẩn bị gói tré. Thịt vừa chín tới, vớt ra để nguội rồi thái lát. Yêu cầu quan trọng nhất là thịt phải thái thật mỏng thì khi trộn gia vị mới ngấm, khi gói tré không bở mà dính vào nhau rất ngon. Sau khi thái xong, ướp thịt với các loại riềng, tiêu, mè, muối... cho vừa ăn, để trong khoảng nửa giờ cho thịt ngấm gia vị là được.

Tré được gói rất công phu bằng lá ổi, lá chuối và bọc rơm bên ngoài. Để giữ được hương vị lâu thì bao giờ cũng phải bọc trước bằng lá ổi non để tạo mùi thơm. Xé lá chuối thành từng miếng có bản rộng bằng chiều dài miếng thịt, quấn lớp lá chuối thành nhiều vòng quanh lá ổi, sau đó dùng miếng lá chuối lớn bằng bàn tay quấn tròn kín thịt, bẻ gập chéo hai đầu lá xuống ta được một đòn, lấy dây lạt buộc chặt. Sau đó, gói thêm một lớp rơm rạ bên ngoài, buộc chặt lại là hoàn thành. Sau khoảng 3 ngày, tré chín và có thể dùng được.

6. Món dông

Dông là loài động vật sống nhiều và chủ yếu ở khu vực Ninh Thuận - Bình Thuận. Với những cách chế biến đơn giản, món dông trở thành đặc sản ngon, bổ dưỡng và quý hiếm của người Chăm nơi đây.

Loài bò sát sống chủ yếu ở khu vực đồi cát này được người dân chế biến thành nhiều món ngon hấp dẫn du khách thập phương như dông luộc, canh chua dông, gỏi dông, dông nướng... Thịt dông có hàm lượng đạm cao, giúp bồi bổ sức khỏe và là món nhậu đặc sản riêng có của vùng đất nắng gió.

Dông nướng – món ăn vừa ngon vừa lạ

Dông nướng

Để chế biến món dông nướng, người ta phải chọn những con dông mập, có kích thước của dông trưởng thành, vì nếu lựa những con nhỏ quá thì thịt dông sẽ rất bở, không ngon. Sau khi ngâm vào nước và lột da bên trong, vệ sinh sạch sẽ dông rồi cho gia vị vào tẩm ướp. Theo kinh nghiệm, nên ướp dông bằng muối ớt.

Nước nắm là thành phần không thể thiếu, nên phải chọn loại nước mắm ngon của địa phương. Chờ khoảng 30 phút cho thịt thấm gia vị. Để có thể làm bật lên hương vị thơm ngon của món dông nướng, người ta thường dùng lửa than hoa.

Dông luộc

Dông luộc là món ăn đơn giản và dễ chế biến nhất nhưng lại chứa đựng những hương thơm tinh tế với vị ngọt trắng săn chắc của những miếng thịt dông xé nhỏ. Gia vị chấm đi kèm không thể thiếu là muối lá cà ri rừng. Lá cà ri rừng phơi hơi khô giã nhuyễn bỏ thêm muối, ớt và tiêu là có thể dùng để chấm những miếng thịt dông thơm ngon.

Canh chua dông

Nhiều món ăn khác nhau được chế biến từ con dông. (Ảnh: VnExpress)

Dông được thui qua lửa than sau đó cào bỏ phần lớp vảy và bỏ phần ruột, sắt những miếng nhỏ xào tái sơ qua với một ít dầu. Gạo tấm hạt nhỏ rang chín, trái cà dĩa, lá me non sắt nhỏ bỏ vào nồi nước đang sôi, gia vị đi kèm là bột ngọt, muối, đường và ớt. Nước canh hơi chua chua, vị ngọt của thịt dông làm món ăn trở nên quyến rũ đến lạ lùng.

Gỏi dông

Gỏi dông được xem là món ngon nhất và không thể thiếu với những dân nhậu săn dông cần hơi ấm trong khí trời se lạnh mùa đông.

Thịt dông sau khi luộc chín sẽ được bằm và xé nhỏ, nguyên liệu đi kèm là những trái xoài non, lá cóc rừng non, ớt và lá cà ri rừng. Tất cả được trộn đều với nhau thêm gia vị sao cho vừa miệng. Gắp một miếng nhỏ đủ để ta cảm nhận vị thơm và hăng nhẹ của lá cà ri rừng, vị chua của xoài, vị chát của lá cóc non, vị cay của ớt và vị thơm giòn ngọt của những miếng thịt dông.

7. Lẩu cá kèo

Lẩu cá kèo là một lựa chọn không thể thiếu trong thực đơn của nhiều du khách khi đến Nam Bộ

Tuy đã xuất hiện ở nhiều nhà hàng trong cả nước nhưng khi có dịp đến với mảnh đất Nam Bộ, lẩu cá kèo là một lựa chọn không thể thiếu trong thực đơn của nhiều du khách. Cùng nhiều nguyên liệu khác, lá giang đã mang nêm nếm cho nồi lẩu cá kèo hương vị chua chua, thơm ngon không thể hòa lẫn. Không chỉ ở Sài Gòn, mà khi ghé qua Cần Thơ, Bạc Liêu hay Sóc Trăng, đừng quên tìm ghé một quán lẩu cá kèo thứ thiệt.

8. Hủ tiếu

Một tô hủ tiếu được phục vụ ở nhà hàng

Là món ăn du nhập vào nước ta nhưng hủ tiếu nhanh chóng trở thành đặc sản nổi tiếng của nhiều vùng đất như Mỹ Tho (Tiền Giang) hay Sa Đéc (Đồng Tháp)... Tuy có nhiều hương vị và cách thưởng thức khác nhau nhưng đều thu hút người dùng bởi những sợi hủ tiếu dai mềm, nước dùng trong vắt, nguyên liệu đi cùng phong phú (tôm, thịt, lòng heo...). Ngay tại Sài Gòn, ngoài hủ tiếu Mỹ Tho và hủ tiếu Sa Đéc, bạn cũng có thể thưởng thức hủ tiếu Nam Vang nổi tiếng, có nguồn gốc từ Campuchia nhưng do người Hoa chế biến.

Minh Trang