Chuyển đổi số trong nông nghiệp cần sức mạnh hợp tác đa bên

Ngày 28/7 tại Hà Nội, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam tổ chức Hội thảo chuyên đề “Chuyển đổi số trong nông nghiệp Việt Nam: Tăng cường hợp tác đa bên vì phát triển bền vững”. Hội thảo quy tụ đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ nước ngoài, doanh nghiệp và địa phương nhằm trao đổi định hướng, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp.

Ông Nguyễn Ngọc Hùng, Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam phát biểu. (Ảnh: Mai Anh)

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Ngọc Hùng, Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam cho biết, mặc dù tỷ trọng nông nghiệp trong GDP giảm qua các năm, ngành nông nghiệp vẫn là “bệ đỡ” của nền kinh tế, giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực và phát triển bền vững. Trong bối cảnh mới, chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn tạo điều kiện để người dân gắn bó với nông nghiệp, phát huy giá trị các sản phẩm đặc sản vùng miền và mở rộng thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Ông Nguyễn Ngọc Hùng cũng đánh giá cao vai trò của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài trong hỗ trợ phát triển nông nghiệp tại Việt Nam. Theo thống kê, khoảng 60 tổ chức đang triển khai các dự án trong lĩnh vực này với tổng giá trị viện trợ khoảng 45-50 triệu USD mỗi năm trong giai đoạn 5 năm gần đây. Không chỉ mang lại nguồn lực tài chính, các tổ chức còn chia sẻ kinh nghiệm, mô hình và kết nối hợp tác quốc tế, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp.

Chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu

Trình bày báo cáo dẫn đề tại hội thảo, ông Vũ Ngọc Tuấn, Phó Trưởng phòng Công nghệ số, Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định ngành nông nghiệp đang đối mặt đồng thời với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu và yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng.

Các thị trường xuất khẩu cũng ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin. Trong bối cảnh đó, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để nâng cao sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Theo ông Vũ Ngọc Tuấn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang từng bước chuyển đổi từ mô hình quản trị phân tán sang quản trị dựa trên dữ liệu số. Bộ đã xây dựng khung kiến trúc số, khung quản trị dữ liệu, chia không gian dữ liệu thành 27 miền và ban hành 19 quy định kỹ thuật cho các cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Đồng thời, hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ đã được đưa vào vận hành thử nghiệm từ tháng 7/2026, trước mắt áp dụng đối với chuỗi cung ứng sầu riêng xuất khẩu và sẽ tiếp tục mở rộng sang các mặt hàng chủ lực khác.

Ông Vũ Ngọc Tuấn, Phó Trưởng phòng Công nghệ số, Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) trình bày báo cáo dẫn đề. (Ảnh: Đinh Hòa)

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn đối mặt với nhiều rào cản như dữ liệu phân tán, công nghệ chưa đồng bộ, khoảng cách về hạ tầng giữa các địa phương và đặc biệt là khoảng cách số giữa doanh nghiệp lớn với các hợp tác xã, hộ nông dân.

“Quy mô và mức độ phức tạp của cuộc cách mạng số trong nông nghiệp đã vượt quá năng lực của bất kỳ một chủ thể đơn lẻ nào”, ông Vũ Ngọc Tuấn nhấn mạnh. Theo ông, cần hình thành một “liên minh hợp tác đa bên” với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu, tổ chức quốc tế và người nông dân để huy động nguồn lực, chia sẻ tri thức và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Hợp tác quốc tế tạo động lực cho đổi mới sáng tạo

Chia sẻ kinh nghiệm từ Chương trình Aus4Innovation, bà Nguyễn Thị Hương Thảo, Quản lý Chương trình Aus4Innovation thuộc Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Khối Thịnh vượng chung Australia (CSIRO), cho biết chương trình đang tập trung hỗ trợ các giải pháp chuyển đổi số phục vụ nông nghiệp bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo bà Hương Thảo, nhiều công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), hình ảnh vệ tinh, robot, nền tảng dữ liệu hay bản sao số đã được ứng dụng trong các dự án nhằm nâng cao năng suất cây trồng, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho người nông dân.

“Đổi mới sáng tạo không phải là mang công nghệ từ nước ngoài vào Việt Nam, mà phải là quá trình đồng phát triển giữa đối tác quốc tế và đối tác Việt Nam, có sự tham gia của người nông dân ngay từ đầu”, bà Nguyễn Thị Hương Thảo chia sẻ. Bà cũng nhấn mạnh thay vì chuyển giao công nghệ một chiều cần chú trọng nâng cao năng lực cho các đối tác địa phương nhằm bảo đảm các mô hình có thể được nhân rộng và phát triển bền vững sau khi dự án kết thúc.

Bà Nguyễn Thị Hương Thảo, Quản lý Chương trình Aus4Innovation thuộc Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Khối Thịnh vượng chung Australia (CSIRO) tham luận tại Hội thảo. (Ảnh: Đinh Hòa)

Đại diện HELVETAS Việt Nam chia sẻ nhiều kinh nghiệm trong số hóa chuỗi giá trị nông nghiệp thông qua các dự án về chè, gia vị, ca cao và hồ tiêu. Theo đó, số hóa cần được xem là công cụ phục vụ phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn chứ không phải mục tiêu cuối cùng.

Đại diện HELVETAS cho rằng dữ liệu phải được coi là nền tảng của quá trình chuyển đổi số. Việc triển khai nên thực hiện từng bước, lựa chọn những công đoạn cấp thiết nhất trước khi mở rộng, đồng thời bảo đảm sự tham gia của nông dân ngay từ khâu thiết kế để các giải pháp thực sự phù hợp với thực tiễn sản xuất.

Ở góc độ địa phương, ông Dương Sơn Hà, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên cho biết tỉnh đang đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu nông nghiệp, bản đồ số vùng trồng, hệ thống truy xuất nguồn gốc và đưa các sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử.

Đối với cây chè - sản phẩm chủ lực của địa phương - Thái Nguyên đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt doanh thu khoảng 25.000 tỷ đồng, trong đó 70% diện tích chè được cấp mã số vùng trồng và đạt các tiêu chuẩn chất lượng phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên, địa phương cũng đối mặt với những khó khăn về kinh phí duy trì hạ tầng số, thiếu nhân lực công nghệ thông tin và lực lượng lao động trẻ ngày càng rời xa khu vực nông nghiệp.

Các đại biểu thảo luận tại Hội thảo. (Ảnh: Đinh Hòa)

Tại Hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng chuyển đổi số trong nông nghiệp không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ mà là quá trình đổi mới phương thức quản trị, sản xuất và kết nối thị trường. Muốn xây dựng nền nông nghiệp thông minh, minh bạch và phát triển bền vững, cần tiếp tục thúc đẩy hợp tác đa bên, huy động hiệu quả nguồn lực từ Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế, cơ sở nghiên cứu và người nông dân để cùng tạo dựng hệ sinh thái nông nghiệp số trong giai đoạn mới.

Liên hiệp Hội Người Việt Nam tại Cộng hòa Séc đẩy mạnh chuyển đổi số, gắn kết thế hệ trẻ Ngày 12/6, tại Trung tâm Thương mại Asia Dragon ở thành phố Cheb (Cộng hòa Séc), Liên hiệp Hội Người Việt Nam tại Cộng hòa Séc tổ chức Hội nghị thường niên lần thứ 5 (nhiệm kỳ 2024-2029), thảo luận các giải pháp chuyển đổi số, gìn giữ tiếng Việt và tăng cường gắn kết thế hệ trẻ trong cộng đồng.

Chuyển đổi số mở rộng cơ hội phát triển cho đồng bào dân tộc thiểu số Một số quan điểm trên không gian mạng đã lợi dụng những khó khăn ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để cho rằng chuyển đổi số đang làm gia tăng khoảng cách phát triển, đồng bào không được thụ hưởng đầy đủ thành quả của Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Tuy nhiên, nhìn từ chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và thực tiễn triển khai, những nhận định đó không phản ánh đúng bản chất của quá trình phát triển bao trùm mà Việt Nam đang theo đuổi.