Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về an sinh cho lao động Việt Nam nền tảng số

Đây cũng là nội dung trọng tâm tại Hội thảo quốc tế “Việc làm và an sinh xã hội cho người lao động làm việc trên nền tảng số tại Việt Nam” do BHXH Việt Nam phối hợp với Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức ngày 22/9 tại Hà Nội.

Khoảng 20% lao động nền tảng số tham gia BHXH

Theo ông Christopher Sheldon, Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư WB tại Việt Nam, Campuchia và Lào, các doanh nghiệp nền tảng tại Việt Nam được ước tính tạo cơ hội việc làm cho khoảng 2 triệu người. Tuy nhiên, khảo sát của WB đối với gần 5.000 lao động trên các nền tảng số cho thấy hơn 90% coi công việc trên nền tảng là nguồn thu nhập chính, trong khi chỉ khoảng 20% tham gia BHXH.

Đáng chú ý, khảo sát cũng ghi nhận nhu cầu được bảo vệ trước các rủi ro về sức khỏe, tai nạn, ốm đau và bảo đảm thu nhập khi về già. Nhiều người sẵn sàng đóng góp vào hệ thống BHXH nếu chính sách dễ tiếp cận, linh hoạt và phù hợp hơn với đặc điểm thu nhập.

Ông Christopher Sheldon, Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào phát biểu tại Hội thảo. (Ảnh: T.L)

Theo bà Nguyễn Thị Nga, chuyên gia an sinh xã hội của WB, khảo sát năm 2026 với gần 4.900 lao động trên 4 nền tảng tại 34 tỉnh, thành phố cho thấy 94% người được hỏi coi đây là công việc chính. Thu nhập ròng bình quân dao động từ 7,4-9,7 triệu đồng/tháng tùy nền tảng, song 78% không tham gia BHXH trong 6 tháng trước thời điểm khảo sát.

Từ góc nhìn của WB, những kết quả này cho thấy việc mở rộng an sinh cho lao động nền tảng cần gắn với việc nhận diện đầy đủ đặc điểm của thị trường việc làm mới. Người lao động có thể cùng lúc làm việc trên nhiều nền tảng, làm bán thời gian hoặc chuyển đổi giữa việc làm truyền thống và việc làm trên nền tảng số. Thu nhập biến động theo khối lượng công việc và nhu cầu thị trường; mức độ tự chủ và quan hệ với doanh nghiệp nền tảng cũng khác nhau.

Những vấn đề từ thực tiễn Việt Nam vì thế trở thành nội dung để các bên cùng trao đổi với kinh nghiệm quốc tế. Đại diện WB chia sẻ nghiên cứu về mở rộng diện bao phủ BHXH đối với lao động nền tảng tại Indonesia. Từ phía doanh nghiệp, ông Brendan Chia, Phụ trách Quan hệ công chúng và Chính sách khu vực tại Grab ở Singapore, trao đổi về BHXH trong nền kinh tế nền tảng tại Đông Nam Á. Trong khi đó, ông Joseph Han, Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Phát triển Hàn Quốc (KDI), trình bày trực tuyến về an sinh xã hội cho lao động nền tảng qua nghiên cứu điển hình tại Hàn Quốc.

Sự tham gia của các chuyên gia và đại diện quốc tế, cùng trao đổi với cơ quan quản lý và các chuyên gia trong nước, tạo thêm một chiều kết nối chính sách: những kinh nghiệm từ các quốc gia được đặt cạnh thực tiễn Việt Nam để cùng tìm kiếm cách tiếp cận phù hợp, thay vì áp dụng máy móc một mô hình.

Tăng tính linh hoạt của chính sách

Từ các trao đổi trong nước và kinh nghiệm quốc tế, một điểm chung được đặt ra là chính sách BHXH cần thích ứng tốt hơn với sự linh hoạt của thị trường việc làm nền tảng.

Hội thảo thu hút sự trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giữa cơ quan quản lý, chuyên gia, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp. (Ảnh: T.L)

Trước hết, cần tiếp tục nghiên cứu, nhận diện các nhóm lao động, làm rõ tính chất việc làm và quan hệ giữa các chủ thể. Đây là cơ sở để xác định hình thức tham gia BHXH, mức đóng, phương thức đóng và trách nhiệm của các bên.

Một số hướng tiếp cận được đề cập là thiết kế mức đóng, phương thức đóng linh hoạt theo thu nhập và tần suất làm việc; bảo đảm tính liên tục của quá trình tham gia và quyền lợi BHXH khi người lao động chuyển đổi việc làm; nghiên cứu cơ chế chia sẻ trách nhiệm đóng góp giữa người lao động, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước.

Cùng với đó, công nghệ và dữ liệu từ các nền tảng số có thể được nghiên cứu để hỗ trợ nhận diện người lao động, xác định thu nhập, tính mức đóng và đơn giản hóa thủ tục tham gia BHXH.

Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu phát biểu. (Ảnh: T.L)

Những gợi mở này cũng được đặt trong quá trình Việt Nam tiếp tục hoàn thiện chính sách BHXH. Theo Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu, sự phát triển của các hình thức việc làm linh hoạt, phi truyền thống đang đặt ra yêu cầu nghiên cứu các cơ chế tham gia phù hợp với đặc điểm việc làm, thu nhập và quan hệ lao động.

Từ những trao đổi giữa Việt Nam và các đối tác quốc tế, vấn đề an sinh cho lao động nền tảng vì vậy không chỉ được nhìn từ khoảng trống hiện tại, mà còn mở ra cơ hội tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm, kết nối chính sách và tìm kiếm những cách thức tổ chức phù hợp.

Đây là cơ sở để Việt Nam tiếp tục nghiên cứu, đánh giá về cơ sở pháp lý, tính khả thi và mức độ phù hợp của các giải pháp, hướng tới mở rộng diện bao phủ BHXH cùng với sự phát triển của những hình thức việc làm mới.

Không đóng bảo hiểm xã hội có bị cắt hay chỉ tạm dừng?

Doanh nghiệp tại TP HCM được hướng dẫn chi trả BHXH cho người lao động