Vì sao Trung Quốc say mê “trồng trọt” trong không gian?

Tàu vũ trụ có người lái Thần Châu-23 được phóng lên vào tháng 5 năm nay, mang theo các vật liệu thí nghiệm như hạt giống lúa đến Trạm Vũ trụ Trung Quốc. Sau hơn hai tháng chăm sóc tỉ mỉ, vào cuối tháng 7, các nhà du hành vũ trụ Trung Quốc đã thu hoạch lô mẫu thí nghiệm lúa đầu tiên. Trong số hạt giống lúa được đưa lên không gian lần này, một loại là hạt giống thông thường chưa từng rời khỏi bề mặt Trái Đất, loại còn lại là thế hệ hậu duệ của dòng lúa “thế hệ không gian”, được thu hoạch trên Trạm Vũ trụ Trung Quốc vào năm 2022 rồi đưa về Trái Đất nhân giống qua ba thế hệ.

Phi hành gia Trung Quốc trồng lúa trong không gian. (Ảnh: CMG)

Việc liên tục gieo trồng hai thế hệ lúa trong không gian không hề đơn giản. Vậy tại sao phải thực hiện điều này? Nhà nghiên cứu Trịnh Huệ Quỳnh thuộc Trung tâm Xuất sắc về Đổi mới Khoa học Thực vật Phân tử, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho biết, hiện nay lương thực cho các sứ mệnh không gian đều được vận chuyển từ Trái Đất. Tuy nhiên, nếu trong tương lai con người đặt chân lên Sao Hỏa, việc vận chuyển lương thực từ Trái Đất sẽ vô cùng tốn kém và không thực tế, nên sẽ cần phải tự sản xuất lương thực ngay tại chỗ.

Từ năm 2016, khi các nhà du hành vũ trụ Trung Quốc lần đầu gieo hạt xà lách trên Thiên Cung-2, đến năm 2026, khi Trạm Vũ trụ Trung Quốc đã thực hiện nhiều đợt gieo trồng trong không gian, ngành hàng không vũ trụ Trung Quốc đã vượt qua hàng loạt rào cản kỹ thuật, biến việc trồng rau trong không gian từ khoa học viễn tưởng thành hiện thực.

Trong 10 năm qua, “vườn rau không gian” của Trung Quốc đã thu hoạch được những loại cây trồng nào?

Năm 2016, trong phòng thí nghiệm không gian Thiên Cung-2, các nhà du hành vũ trụ Cảnh Hải Bằng và Trần Đông thuộc tàu Thần Châu-11 đã cẩn thận gieo hạt giống xà lách. Đây là lần đầu tiên người Trung Quốc tự trồng rau trong không gian. Một tháng sau, xà lách đã phát triển xanh tốt. Tuy nhiên, các nhà du hành không ăn ngay trên quỹ đạo mà mang mẫu cây về Trái Đất để kiểm tra an toàn sinh học, qua đó chứng minh đầy đủ tính khả thi của việc trồng rau trong không gian.

Kể từ khi Trạm Vũ trụ Trung Quốc bước vào giai đoạn xây dựng, hoạt động trồng cây trong không gian cũng mở sang một giai đoạn phát triển mới. Ngày 10/9/2022, đúng dịp Tết Trung thu, các thành viên tàu Thần Châu-14 đã có thêm một “món ăn bổ sung” đặc biệt: những hạt giống xà lách mang theo đã được gieo trồng gần ba tháng và phát triển thành hai cây xà lách xanh tốt. Đây cũng là lần đầu tiên các nhà du hành vũ trụ Trung Quốc thưởng thức rau do chính mình trồng ngay trên quỹ đạo. Ngoài xà lách, các thành viên tàu Thần Châu-14 còn trồng thành công lúa mì và cà chua thân thấp.

Sau khi Trạm Vũ trụ Trung Quốc được hoàn thiện và đi vào vận hành thường xuyên, các nhà du hành phải làm việc và sinh sống trên quỹ đạo tới nửa năm. Nhu cầu về rau quả tươi cũng như một môi trường xanh trong không gian ngày càng tăng, kéo theo diện tích và số lượng cây trồng cũng không ngừng tăng lên. Các tổ lái từ Thần Châu-15 đến Thần Châu-17 đã trồng thành công ba giống xà lách và cà chua bi; tổ lái Thần Châu-19 lần đầu tiên thử nghiệm trồng khoai lang trên quỹ đạo.

Hiện nay, trên Trạm Vũ trụ Trung Quốc đã lắp đặt hai bộ thiết bị trồng cây trong không gian, lần lượt được đưa vào sử dụng từ tháng 6 và tháng 8/2023, phục vụ các thí nghiệm kiểm chứng kỹ thuật trồng xà lách, cũng như trồng cà chua bi và hành lá. Trong thời gian tới, Trạm Vũ trụ còn sẽ tiến hành các thí nghiệm nuôi trồng bằng phương pháp khí canh đối với lúa mì, cà rốt và các loại cây vừa làm thực phẩm vừa làm dược liệu.

Phi hành gia Trung Quốc trồng lúa trong không gian. (Ảnh: CMG)

Từ rau xanh trong không gian đến lúa trong không gian, vì sao người Trung Quốc kiên trì theo đuổi việc “trồng trọt” ngoài vũ trụ? Theo các chuyên gia, điều này không chỉ xuất phát từ nhu cầu khám phá không gian, mà còn phản ánh bản sắc văn minh của dân tộc Trung Hoa.

Chuyên gia hàng không vũ trụ Vương Á Nam của Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh cho biết, nếu trong tương lai con người muốn cư trú lâu dài và tiến hành nghiên cứu khoa học ở không gian sâu hoặc trên các thiên thể ngoài Trái Đất, thì sẽ cần trồng lúa lâu dài trong không gian để làm nguồn lương thực chủ yếu. Nhà nghiên cứu Tôn Giai Sơn thuộc Khoa Nghiên cứu Văn hóa Trung Hoa, Học viện Chủ nghĩa Xã hội Trung ương Trung Quốc cho rằng, hàng nghìn năm văn minh nông nghiệp đã hình thành nên một đặc trưng độc đáo của dân tộc Trung Hoa: "Có lương thực trong tay thì lòng mới vững”.

CMG tổ chức hoạt động giao lưu nhân văn kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Trung Quốc – Ai Cập tại Cairo

CMG tổ chức Chương trình “Đọc hiểu phương thức quản trị Trung Quốc”