Tập đưa nông sản lên sóng

Thử sức trước camera

Tại gian hàng Cà Mau, chị Nguyễn Như Ý (trú phường Lý Văn Lâm, tỉnh Cà Mau) lần lượt cầm các túi gạo lứt tím, BL9, ST25... lên trước ống kính, xoay mặt bao bì về phía camera điện thoại rồi giới thiệu từng sản phẩm. Trên chiếc bàn phủ khăn đỏ là những túi gạo, bánh phồng tôm, khô cá và các sản phẩm nông nghiệp của địa phương. Giới thiệu xong một mặt hàng, chị lại chọn sản phẩm khác, tiếp tục đưa lên cho người xem.

Đây là lần đầu chị Như Ý trực tiếp livestream giới thiệu sản phẩm. Tham gia cùng chị có chị Nguyễn Minh Châu (trú xã Lương Thế Trân, tỉnh Cà Mau). Chị Châu sử dụng tài khoản Facebook cá nhân để phát trực tiếp, còn Như Ý đứng trước điện thoại giới thiệu từng mặt hàng.

Trước buổi livestream, chị Như Ý chỉ xem qua thông tin các sản phẩm rồi bắt đầu nói. Khi được hỏi có hồi hộp không, chị cười: “Đâu có thi gì đâu mà run!”.

Chị cho biết, hơn một năm trước chị từng tham gia một chương trình hướng dẫn bán hàng trực tuyến có sự hỗ trợ của tổ chức Oxfam tại Việt Nam. Trong lớp, các học viên được hướng dẫn cách giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và lần lượt thực hành.

Chị Nguyễn Thị Tuyết Ngân (Hội Nông dân xã Cô Tô, tỉnh An Giang) livestream giới thiệu nông sản của quê hương. (Ảnh: Oxfam tại Việt Nam cung cấp)

Điều chị ghi nhớ nhất là phải tìm hiểu kỹ hàng hóa trước khi giới thiệu. Với một loại gạo, cần biết giống lúa, nơi sản xuất, đặc điểm canh tác. Chẳng hạn, khi nói về gạo vùng lúa - tôm, chị giải thích bà con hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để tránh ảnh hưởng đến vụ nuôi tôm tiếp theo.

Dù từng thực hành trong lớp, đến ngày 15/10/2026, tại Cần Thơ, chị Như Ý mới có dịp trực tiếp giới thiệu nông sản quê mình trong một phiên livestream thực tế.

Buổi phát trực tiếp diễn ra trong khuôn khổ Đêm hội kết nối an sinh xã hội và an toàn vệ sinh lao động - Hợp phần Nông dân, do Ban Quản lý Dự án Trung ương Hội Nông dân Việt Nam phối hợp với Hội Nông dân thành phố Cần Thơ và tổ chức Oxfam tại Việt Nam tổ chức.

Tại gian hàng An Giang, Nguyễn Thị Tuyết Ngân, thuộc Hội Nông dân xã Cô Tô (tỉnh An Giang) cũng lần đầu trực tiếp giới thiệu sản phẩm qua livestream.

Cầm một hộp sản phẩm trên tay, Ngân hướng về phía máy quay: “Các anh chị có thể quay cận cảnh sản phẩm. Hộp đựng rất đẹp. Em mở nắp ra cho các anh chị xem nhé!”. Chị mở hộp, giới thiệu những thông tin về sản phẩm, đơn vị sản xuất, phân phối và số điện thoại liên hệ in trên bao bì.

Phiên livestream được phát trên Facebook cá nhân của một thành viên trong nhóm, ghi nhận 1,1 nghìn lượt xem.

Trước hôm đó, chị Ngân cho biết chưa tham gia lớp đào tạo livestream nào. Chị chủ yếu tự học qua những phiên bán hàng trên TikTok, Facebook, quan sát cách người khác giới thiệu sản phẩm và trò chuyện với khách hàng. Điều chị chú ý nhất là sự tự tin của những người đứng trước máy quay.

Nhưng đến lượt mình thực hiện, Ngân mới thấy không dễ để nói liên tục. Vừa giới thiệu xong các loại khô cá, chị phải nghĩ ngay nên chuyển sang sản phẩm nào, nói thế nào cho hợp lý. Có lúc chị lúng túng vì chưa biết nối lời ra sao.

“Em phải tự suy nghĩ thật nhanh để không làm gián đoạn phiên livestream. Nhưng cũng run lắm”, chị Ngân kể.

Chị không thực hiện công việc một mình. Trước buổi livestream, các thành viên đã cùng lựa chọn sản phẩm, tìm hiểu thông tin từng mặt hàng. Khi phát trực tiếp, người chuẩn bị hàng, người cầm máy quay, người hỗ trợ giải đáp những điều chị chưa nắm rõ.

Chị cho biết nhóm đã chốt được vài đơn hàng, ngoài ra còn có khách mua trực tiếp tại gian hàng. Sau lần thử sức này, chị muốn được học thêm cách dẫn dắt câu chuyện, giới thiệu sản phẩm và tương tác với người xem.

Gian hàng của Hội Nông dân thành phố Cần Thơ. (Ảnh: Oxfam tại Việt Nam cung cấp)

Theo bà Vũ Minh Huyền, cán bộ dự án của Oxfam tại Việt Nam, trong quá trình làm việc với các hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ nông dân thuộc chuỗi giá trị tôm, lúa gạo tại Cà Mau, An Giang và Cần Thơ, Oxfam nhận thấy nhiều người có kinh nghiệm sản xuất nhưng chưa quen sử dụng công cụ số để quảng bá sản phẩm.

Một số nữ nông dân còn e ngại khi xuất hiện trước máy quay, chưa biết cách chụp ảnh, xây dựng nội dung hoặc trình bày về sản phẩm. Việc vừa sản xuất, vừa chăm sóc gia đình cũng khiến nhiều chị em ít có cơ hội tham gia các lớp học về công nghệ, truyền thông và kinh doanh.

Từ thực tế đó, Oxfam phối hợp với Trung ương Hội Nông dân Việt Nam và Hội Nông dân các địa phương triển khai hoạt động nâng cao năng lực thương mại số trong khuôn khổ hợp phần dự án “Thúc đẩy tiếp cận an sinh xã hội và điều kiện lao động tốt hơn cho nữ nông dân và lao động thời vụ nông nghiệp trong chuỗi giá trị tôm và lúa gạo tại Việt Nam”.

Người tham gia được hướng dẫn xây dựng nội dung trên mạng xã hội, chụp ảnh, quay video, thiết kế hình ảnh sản phẩm, thực hành livestream và sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ hoạt động quảng bá.

Bà Vũ Minh Huyền cho biết hoạt động hỗ trợ tập trung trang bị kiến thức và kỹ năng để nông dân tự quảng bá sản phẩm, không trực tiếp kết nối đầu ra hay hỗ trợ tiêu thụ hàng hóa. Dự án hiện chưa có đủ số liệu để kết luận về mức tăng khách hàng, đơn hàng hoặc doanh thu sau đào tạo.

Kết quả bước đầu được Oxfam ghi nhận là người tham gia biết sử dụng thêm các công cụ số để giới thiệu sản phẩm; nhiều nữ nông dân tự tin hơn khi đứng trước máy quay, trình bày đặc điểm hàng hóa và kể về cách sản xuất của tổ, nhóm mình.

Duy trì và tăng cường

Chị Ngân cùng các thành viên đã nghĩ đến việc xây dựng một kênh bán hàng riêng. Nhưng khi được hỏi có chắc nhóm sẽ tiếp tục livestream sau sự kiện hay không, chị thừa nhận chưa thể trả lời.

Nhóm của Ngân đã tập hợp được vài tháng nhưng chưa có tên chính thức, chưa có kênh bán hàng cố định. Muốn tiếp tục, các thành viên phải bàn bạc, thống nhất cách làm, bởi mỗi người đều có công việc riêng.

Đây cũng là điều chị Nguyễn Thị Thùy Linh, công tác tại Hội Nông dân tỉnh An Giang, quan tâm khi theo dõi hoạt động thực hành.

Các đội nông dân đạt giải Hội thi về an sinh xã hội và an toàn vệ sinh lao động của An Giang, Cà Mau và Cần Thơ trình diễn tiểu phẩm tuyên truyền. (Ảnh: Oxfam tại Việt Nam cung cấp)

Theo chị Linh, một số thành viên tổ, nhóm đã được tập huấn về livestream nhưng chủ yếu mới nắm kiến thức cơ bản. Để tổ chức một phiên bán hàng hoàn chỉnh, ngoài người trực tiếp giới thiệu sản phẩm còn cần người theo dõi bình luận, liên hệ khách hàng, nhận đơn, đóng gói và vận chuyển.

Người đứng trước máy quay cũng phải hiểu sản phẩm, biết cách trình bày và xử lý những câu hỏi phát sinh. Không phải ai nắm rõ hàng hóa cũng có thể tự tin giới thiệu trước ống kính.

Chị Linh cho biết Hội Nông dân tỉnh An Giang đã phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức hướng dẫn nông dân tham gia sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, hoạt động livestream bán hàng chưa được triển khai rộng rãi, chủ yếu mới có một số tổ, nhóm tham gia dự án.

Từ thực tế này, chị mong Oxfam tại Việt Nam và Ban Quản lý dự án tiếp tục hỗ trợ tập huấn về livestream, chốt đơn và những công việc sau phiên bán hàng. Những thành viên được đào tạo có thể trở về địa phương hướng dẫn lại cho các tổ, nhóm khác.

Theo bà Vũ Minh Huyền, trở ngại lớn trong việc duy trì hoạt động trực tuyến không chỉ nằm ở khả năng sử dụng công nghệ, mà còn ở điều kiện tổ chức công việc của các hợp tác xã, tổ nhóm. Qua triển khai dự án, Oxfam nhận thấy nhiều nhóm chưa có người phụ trách thường xuyên việc xây dựng nội dung, chụp ảnh, livestream hay trả lời khách hàng. Những việc này thường do một vài thành viên tích cực đảm nhận. Khi họ bận sản xuất hoặc công việc gia đình, hoạt động dễ bị gián đoạn.

Đối với nữ nông dân, việc sắp xếp thời gian càng khó khăn. Ngoài sản xuất, nhiều người còn đảm nhận công việc chăm sóc gia đình không được trả công. Để livestream thường xuyên, họ phải có thời gian chuẩn bị nội dung, ghi hình, trao đổi với khách hàng và phối hợp với những thành viên khác.

Bà Huyền cũng lưu ý những hạn chế về thiết bị, kết nối internet, chất lượng hình ảnh và không gian quay. Nếu tiến tới bán hàng trực tuyến thường xuyên, các tổ nhóm còn phải bảo đảm nguồn hàng, đóng gói, vận chuyển và xử lý đơn.

Theo đại diện dự án của Oxfam, tập huấn kỹ năng số là bước khởi đầu. Để hoạt động được duy trì, các hợp tác xã, tổ nhóm cần phân công công việc phù hợp, có kế hoạch khả thi và tạo điều kiện cho các thành viên, nhất là phụ nữ, tham gia lâu dài.

Trong giai đoạn còn lại của dự án, Oxfam và các đối tác sẽ tiếp tục các hoạt động đào tạo, huấn luyện theo chủ đề và đồng hành kỹ thuật với nữ nông dân, thành viên hợp tác xã. Dự án cũng chú trọng khả năng giao tiếp, thuyết trình, đàm phán và kỹ năng lãnh đạo, giúp phụ nữ tự tin hơn khi tham gia công việc sản xuất, kinh doanh và bàn bạc những vấn đề của tổ, nhóm.

Dự án dự kiến kết thúc vào tháng 12/2026. Theo bà Vũ Minh Huyền, Oxfam sẽ tổng hợp những bài học kinh nghiệm và mô hình hiệu quả trong quá trình triển khai để chia sẻ với các hợp tác xã, tổ hợp tác khác. Đây cũng là dịp nhìn lại những cách tổ chức phù hợp, giúp người dân có thể tiếp tục sử dụng các kỹ năng đã học trong công việc của mình.

Ứng phó thiên tai phải song hành cứu trợ khẩn cấp và phục hồi sinh kế bền vững

Học cách phát triển sinh kế bền vững ở vùng cao