Đầu tư cho người lao động để doanh nghiệp cạnh tranh tốt hơn

Sự kiện do tổ chức Oxfam tại Việt Nam và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh khu vực Thành phố Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) phối hợp tổ chức.

Các khách mời tham gia thảo luận bàn tròn tại hội thảo. (Ảnh: Oxfam tại Việt Nam cung cấp)

Thay đổi tại nơi làm việc

Tại Nhà máy Minh Phú Cà Mau (Tập đoàn Thủy sản Minh Phú), chị Nguyễn Ngọc Hân, quản đốc khâu lột tôm, đã tìm cách kết hợp hai dụng cụ thành một sau khi tham gia khóa đào tạo về cải tiến sản xuất. Sáng kiến xuất phát từ việc công nhân phải sử dụng hai dụng cụ riêng biệt, mất thời gian thao tác và có nguy cơ mất an toàn.

Theo báo cáo của VCCI-HCM tại hội thảo, dụng cụ cải tiến giúp năng suất ở công đoạn lột tôm tăng khoảng 20-30%, đồng thời giảm tình trạng mỏi cổ tay và nguy cơ tai nạn lao động.

Đây là một trong những kết quả của hoạt động đào tạo, tư vấn được VCCI-HCM và Oxfam tại Việt Nam triển khai tại các doanh nghiệp chế biến tôm, lúa gạo từ tháng 6/2024. Bên cạnh kỹ năng nhận diện nguy cơ mất an toàn và cải tiến công việc, người lao động còn được hướng dẫn giải quyết các vấn đề phát sinh trong sản xuất.

Tại Minh Phú Cà Mau, việc tham gia đào tạo và thực hành kỹ năng được đưa vào một trong những tiêu chí xem xét thăng tiến. Tính đến tháng 6/2026, hơn 200 người lao động từng tham gia đào tạo đã được thăng tiến, đảm nhận công việc quản lý, điều hành tại nhà máy mới của tập đoàn.

Ông Nguyễn Lê Nhật Thanh, Phó Trưởng phòng văn phòng giới sử dụng lao động và doanh nhân nữ (VCCI-HCM) trình bày báo cáo kết quả dự án. (Ảnh: Oxfam tại Việt Nam cung cấp)

Trong khi đó, Công ty Cổ phần Thực phẩm Bình Tây, doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm chế biến từ gạo, tập trung hoàn thiện hệ thống quản lý an toàn thực phẩm để đáp ứng yêu cầu của khách hàng quốc tế. Doanh nghiệp đã xây dựng quy trình kiểm soát nhà cung ứng, an ninh nhà máy, nhận diện và truy xuất sản phẩm, đồng thời tổ chức kiểm tra thường xuyên trong quá trình sản xuất.

Theo thông tin tại hội thảo, Bình Tây đã vận hành thành công hệ thống quản lý an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn BRCGS. Cùng với việc hoàn thiện quy trình, người lao động được hướng dẫn thực hiện các yêu cầu kiểm soát chất lượng tại từng công đoạn, từ đó hạn chế những sai sót có thể ảnh hưởng đến an toàn sản phẩm.

Đại biểu tham quan gian hàng sản phẩm lúa gạo của doanh nghiệp tham gia dự án. (Ảnh: Thanh Trà)

Đối với các doanh nghiệp tham gia chương trình, thay đổi còn được ghi nhận trong điều kiện làm việc và phúc lợi của công nhân. Theo VCCI-HCM, một số nhà máy đã cải tạo khu vực nghỉ ngơi, bố trí phòng vắt sữa và các tiện ích phục vụ người lao động. Chính sách dành cho phụ nữ mang thai, người nuôi con nhỏ, hỗ trợ chi phí nhà trẻ và chăm sóc sức khỏe cũng được rà soát, điều chỉnh.

Thông qua mô hình “Chuyện nhà - Chuyện xưởng”, nữ công nhân có dịp trao đổi về sức khỏe, áp lực công việc và cuộc sống gia đình. Các doanh nghiệp cũng được tư vấn rà soát nội quy lao động, thời giờ làm việc và nghỉ ngơi, tiền lương, phúc lợi, bảo hiểm xã hội và cơ chế đối thoại với người lao động.

Yêu cầu đặt ra để tiếp cận thị trường quốc tế

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký VCCI, Giám đốc VCCI-HCM, cho biết các thị trường xuất khẩu như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản ngày càng quan tâm đến điều kiện lao động, trách nhiệm xã hội, môi trường và quản trị doanh nghiệp, bên cạnh chất lượng, giá cả sản phẩm.

Ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng thư ký VCCI, Giám đốc VCCI-HCM phát biểu. (Ảnh: Oxfam tại Việt Nam cung cấp)

Theo ông Liêm, các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng đang khiến việc thực hiện trách nhiệm xã hội chuyển “từ một lựa chọn khuyến khích trở thành tấm vé bắt buộc” để nông sản Việt Nam thâm nhập và đứng vững trên thị trường quốc tế. Cùng với đó, tình trạng thiếu hụt lao động đặt ra yêu cầu giữ chân người làm việc tại các doanh nghiệp, hợp tác xã ngành tôm và lúa gạo.

Trong khuôn khổ chương trình, doanh nghiệp được hỗ trợ rà soát hệ thống quản trị, tiếp cận các tiêu chuẩn về chất lượng sản phẩm, điều kiện lao động và trách nhiệm xã hội. Bốn doanh nghiệp thí điểm quản trị theo khung môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đã hoàn thành đánh giá độc lập và xây dựng kế hoạch phát triển bền vững.

Tuy nhiên, tại phiên thảo luận, đại diện các doanh nghiệp và hợp tác xã cho biết việc đáp ứng những yêu cầu này vẫn gặp nhiều khó khăn. Không ít doanh nghiệp, nhất là trong chuỗi lúa gạo, còn thiếu thông tin về tiêu chuẩn và quy định mới của thị trường xuất khẩu. Khi đã nắm được yêu cầu, việc cải tiến dây chuyền, điều chỉnh chính sách lao động và hoàn thiện hệ thống quản trị lại đòi hỏi kinh phí, kỹ thuật và chuyên gia tư vấn.

Một số doanh nghiệp nhỏ còn gặp khó trong duy trì sản lượng ổn định, đầu tư kho bãi, bảo quản, đóng gói để đáp ứng đơn hàng xuất khẩu. Với các hợp tác xã ở vùng sâu, vùng xa, điều kiện đi lại và nguồn lực hạn chế khiến việc tiếp cận các hoạt động đào tạo, tư vấn chưa thuận lợi.

Bà Vũ Thị Quỳnh Hoa, Giám đốc Quốc gia tổ chức Oxfam tại Việt Nam. (Ảnh: Oxfam tại Việt Nam cung cấp)

Các đại biểu đề xuất tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin thị trường, kết nối khách hàng, tham gia hoạt động xúc tiến thương mại; đồng thời duy trì đào tạo, hướng dẫn trực tiếp cho các hợp tác xã và người sản xuất. Những mô hình đã phát huy hiệu quả cũng được kiến nghị nhân rộng, nhất là tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực nông, thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Khánh Long, Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cho biết việc nghiên cứu sửa đổi chính sách về an toàn, vệ sinh lao động đang hướng tới khuyến khích doanh nghiệp chủ động quản trị rủi ro, xây dựng văn hóa an toàn tại nơi làm việc, thay vì chỉ thực hiện các yêu cầu tuân thủ tối thiểu. Theo ông, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư tốt hơn cho an toàn lao động, qua đó cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm.

Về định hướng tiếp theo, VCCI-HCM mong muốn tiếp tục tìm kiếm đối tác, nguồn lực và chuyên gia để hỗ trợ doanh nghiệp, cập nhật những quy định mới của thị trường và phổ biến kinh nghiệm từ các mô hình đã triển khai.

Bà Vũ Thị Quỳnh Hoa, Giám đốc Quốc gia tổ chức Oxfam tại Việt Nam, cho rằng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và trách nhiệm đối với người lao động là hai yếu tố bổ trợ cho nhau. Khi điều kiện làm việc được cải thiện, doanh nghiệp có thêm cơ sở để giữ chân lao động, giảm rủi ro trong sản xuất và đáp ứng các yêu cầu của khách hàng. “Đầu tư vào người lao động chính là đầu tư vào tương lai của doanh nghiệp”, bà Hoa nói.

Oxfam đồng hành cùng Việt Nam thúc đẩy phát triển bền vững

Học cách phát triển sinh kế bền vững ở vùng cao