Ngoại giao khoa học - công nghệ phải góp phần hình thành năng lực nội sinh

Chiều 5/8, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Bộ Ngoại giao tổ chức Phiên họp “Ngoại giao khoa học - công nghệ góp phần kiến tạo năng lực phát triển quốc gia”.

Phiên họp do Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, Ủy viên Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đồng chủ trì.

Tham dự trực tiếp và trực tuyến có lãnh đạo các ban, bộ, ngành, đoàn thể Trung ương; các tỉnh, thành phố; đại diện các Ban Chỉ đạo Trung ương và Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06; Hội đồng Tư vấn quốc gia; các tập đoàn công nghệ lớn của Việt Nam; các Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cùng hơn 500 đại diện đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ.

Với 02 phiên thảo luận, phiên họp tập trung làm rõ nhu cầu hợp tác quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Việt Nam; xác định các cơ hội, đối tác ưu tiên và giải pháp phát huy vai trò của ngành Ngoại giao, đặc biệt là mạng lưới cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Phiên họp “Ngoại giao khoa học - công nghệ góp phần kiến tạo năng lực phát triển quốc gia”. (Ảnh: Báo Nhân dân)

Đưa nguồn lực khoa học - công nghệ quốc tế đến với Việt Nam

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, ngoại giao khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành một trụ cột quan trọng của nền ngoại giao phục vụ phát triển. Ngoại giao khoa học - công nghệ giữ vai trò mở đường, kết nối và kiến tạo các điều kiện quốc tế thuận lợi để nâng cao năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; thúc đẩy làm chủ công nghệ chiến lược, bảo đảm an ninh công nghệ và nâng cao vị thế quốc gia trong trật tự công nghệ mới.

Theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, thời gian qua, công tác ngoại giao khoa học - công nghệ đã góp phần tạo lập khuôn khổ và làm sâu sắc hơn nội hàm hợp tác với các đối tác, nhất là những trung tâm khoa học - công nghệ hàng đầu thế giới. Qua đó, không gian hợp tác về nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các công nghệ chiến lược tiếp tục được mở rộng.

Ngành Ngoại giao cũng tích cực kết nối các tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và quỹ đầu tư quốc tế với Việt Nam, mở ra nhiều cơ hội hợp tác trong nghiên cứu, phát triển, đào tạo nguồn nhân lực và đầu tư công nghệ. Thông qua mạng lưới Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, nhiều địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học đã được hỗ trợ tìm kiếm đối tác, mở rộng mạng lưới hợp tác và từng bước tham gia vào các chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Việc tập hợp đội ngũ trí thức, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài cũng ngày càng đi vào chiều sâu, góp phần hình thành mạng lưới tri thức có khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho rằng, yêu cầu đặt ra đối với ngoại giao khoa học - công nghệ hiện nay không chỉ là tìm kiếm thêm cơ hội hay ký kết thêm thỏa thuận. Điều quan trọng là phải xác định rõ những bài toán phát triển của đất nước, lựa chọn đúng đối tác, đúng công nghệ và đúng phương thức hợp tác. Các cam kết và thỏa thuận quốc tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành chương trình, dự án, sản phẩm cụ thể, qua đó góp phần nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, Ủy viên Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. (Ảnh: Báo Nhân dân)

Thảo luận tại Phiên họp, các đại biểu tập trung phân tích yêu cầu tiếp cận và làm chủ các công nghệ chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng mới và nền tảng phát triển lâu dài; vai trò của hợp tác quốc tế và công tác ngoại giao trong thực hiện đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; các nhiệm vụ lớn trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Từ thực tiễn địa phương và doanh nghiệp, nhiều ý kiến đề cập nhu cầu thu hút đầu tư công nghệ cao, kết nối với các quỹ đầu tư quốc tế, hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ, xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo quốc gia và tăng cường sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao, các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong quá trình tiếp cận, lựa chọn và làm chủ công nghệ.

Các Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn tại địa bàn, phân tích những biến chuyển của môi trường khoa học, công nghệ thế giới cũng như tác động của cạnh tranh công nghệ, kiểm soát xuất khẩu và quá trình tái cấu trúc hệ thống đổi mới sáng tạo đối với khả năng tiếp cận công nghệ của Việt Nam.

Các đại biểu đề xuất tăng cường hợp tác với những đối tác có thế mạnh về công nghệ chiến lược; kết nối Việt Nam với các hệ sinh thái công nghệ cao toàn cầu; thu hút và phát huy mạng lưới chuyên gia, trí thức công nghệ người Việt Nam ở nước ngoài; hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và thị trường quốc tế.

Cùng với đó, cần hình thành cơ chế phối hợp thường xuyên, thực chất giữa Bộ Ngoại giao với các ban, bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Chuyển từ kết nối sang kiến tạo phát triển

Phát biểu kết luận và chỉ đạo Phiên họp, Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh, sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện tâm huyết, quyết tâm và trách nhiệm của ngành Ngoại giao trong triển khai các quyết sách chiến lược của Đảng và Nhà nước. Vai trò của hợp tác quốc tế và ngoại giao khoa học - công nghệ đã được khẳng định trong nhiều văn bản chỉ đạo của Trung ương, trong đó có Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 59-NQ/TW và Nghị quyết số 06-NQ/TW.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, trong giai đoạn mới, cần thống nhất nhận thức về vai trò của ngoại giao khoa học - công nghệ, đồng thời đổi mới mạnh mẽ tư duy, cách tiếp cận và phương pháp tổ chức thực hiện. Hoạt động hợp tác cần chuyển từ tư duy xin tài trợ, viện trợ sang thúc đẩy quan hệ cùng có lợi giữa Việt Nam và các đối tác; linh hoạt, nhạy bén phát hiện những lĩnh vực trọng điểm mà Việt Nam có khả năng tham gia và phát huy hiệu quả.

Trọng tâm thu hút nguồn lực cũng cần chuyển từ vốn đầu tư đơn thuần sang tri thức, công nghệ và chuyên gia. Các cam kết, thỏa thuận cấp cao phải được cụ thể hóa bằng kế hoạch triển khai, kết quả và sản phẩm đầu ra rõ ràng.

Bộ trưởng Lương Tam Quang đề nghị ngoại giao khoa học - công nghệ tiếp tục phát huy vai trò tham mưu, chuyển từ kết nối sang kiến tạo phát triển và đồng hành; từ ký kết sang tổ chức thực hiện; từ huy động nguồn lực bên ngoài sang hình thành nguồn lực nội sinh. Hoạt động ngoại giao cần trở thành một kênh thu hút hiệu quả tri thức, công nghệ, chuyên gia và các nguồn lực quốc tế trên cơ sở nhu cầu cụ thể của từng bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. (Ảnh: Báo Nhân dân)

Bộ trưởng đề nghị thúc đẩy xây dựng mạng lưới đối tác gồm các tập đoàn công nghệ, quỹ đầu tư, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia; đồng thời hình thành cơ sở dữ liệu về các chuyên gia hàng đầu trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược. Mỗi địa bàn cần xây dựng “bản đồ cơ hội”, xác định rõ các tập đoàn, quỹ đầu tư, viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác có thế mạnh, tiềm năng hợp tác với Việt Nam.

Các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần phát huy vai trò cầu nối công nghệ, chủ động tham mưu chính sách, kết nối đối tác, huy động mạng lưới chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, các Cơ quan đại diện là nơi doanh nghiệp Việt Nam đặt niềm tin khi tìm kiếm đối tác, công nghệ và cơ hội hợp tác tại thị trường nước ngoài. Vì vậy, cần xây dựng, củng cố cơ chế phối hợp và đặt hàng rõ ràng giữa các Cơ quan đại diện với bộ, ngành, địa phương, tổ chức và doanh nghiệp trong nước. Ở chiều ngược lại, các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp phải chủ động chuẩn bị dự án, cơ chế, mặt bằng, nhân lực và các điều kiện tiếp nhận. Cơ hội từ bên ngoài chỉ có thể chuyển hóa thành nguồn lực phát triển khi năng lực bên trong đã sẵn sàng.

Các cơ quan, đơn vị cần phối hợp với Ban Chỉ đạo Trung ương và Ban Chỉ đạo của Chính phủ xây dựng cơ chế đặt hàng từ trong nước đối với các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, gắn với những nhiệm vụ cụ thể trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh, ngoại giao khoa học - công nghệ là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Trong đó, các cơ quan thực thi chính sách có trách nhiệm xác định đúng nhu cầu, ưu tiên phát triển và tạo lập môi trường, hệ sinh thái thuận lợi. Bộ Ngoại giao, các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và các cơ quan xúc tiến hợp tác giữ vai trò tìm kiếm, kết nối và thúc đẩy hợp tác. Các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp phải chủ động xây dựng nguồn nhân lực và năng lực để tiếp nhận, nghiên cứu, làm chủ và thương mại hóa công nghệ.

Chỉ khi ba mắt xích gồm cơ quan hoạch định, thực thi chính sách; hệ thống ngoại giao, xúc tiến hợp tác; viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp vận hành đồng bộ, ngoại giao khoa học - công nghệ mới thực sự tạo ra những động lực phát triển mới cho đất nước.

Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định, Ban Chỉ đạo Trung ương và Ban Chỉ đạo của Chính phủ sẽ tiếp tục nỗ lực thúc đẩy triển khai hiệu quả ngoại giao khoa học - công nghệ. Bộ trưởng bày tỏ mong muốn Bộ Ngoại giao và các Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài phát huy cao nhất tinh thần trách nhiệm, thực sự trở thành lực lượng tiên phong, đóng góp tích cực và tạo ra những đột phá trong quá trình kiến tạo năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Mở rộng hợp tác giữa Hà Nội và các đối tác Israel về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Làm việc với Đại sứ Israel tại Việt Nam Yaron Mayer, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định thành phố sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác với các đối tác Israel trong những lĩnh vực có thế mạnh như trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, đô thị thông minh, chuyển đổi số và nông nghiệp công nghệ cao, góp phần tạo thêm động lực cho quá trình phát triển của Thủ đô.

Du lịch công nghệ ở Trung Quốc hút khách quốc tế Nếu trước đây, Vạn Lý Trường Thành, Cố Cung hay gấu trúc là những biểu tượng thu hút du khách quốc tế, thì nay các buổi trình diễn robot, những vụ phóng tên lửa và các trải nghiệm công nghệ của Trung Quốc đang trở thành “điểm hẹn” mới.