Muốn đi nhanh và đi xa trong khoa học - công nghệ phải đi cùng nhân tài

- Bà sinh sống và làm việc lâu năm tại Trung Quốc. Theo bà, kinh nghiệm nào Việt Nam có thể tham khảo trong phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo?

Tôi sinh sống và làm việc tại Trung Quốc gần 20 năm. Có một số kinh nghiệm Việt Nam có thể tham khảo. Thứ nhất, về thể chế và quản trị, Trung Quốc kiên định cách tiếp cận “thử nghiệm – đánh giá – nhân rộng”, triển khai mạnh mẽ tại các khu công nghệ cao và khu thương mại tự do. Chính sách được kiểm chứng qua thực tiễn trước khi áp dụng trên diện rộng, giảm rủi ro và tăng hiệu quả điều hành.

Việt Nam là có thể nghiên cứu thí điểm các cơ chế, chính sách mới phù hợp với từng địa phương, ngành nghề và cộng đồng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chiến lược dài hạn, trong khi để thị trường giữ vai trò quyết định trong phân bổ nguồn lực, đặc biệt ở các lĩnh vực sản xuất và công nghệ.

Thứ hai, Trung Quốc duy trì mức đầu tư rất lớn cho nghiên cứu và phát triển khoa học – công nghệ, AI, robot. Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, năm 2024 nước này chi khoảng 3,6 nghìn tỷ Nhân dân tệ (2,68% GDP) cho nghiên cứu và phát triển, phần lớn được triển khai theo mô hình liên kết chặt chẽ giữa “viện nghiên cứu – trường đại học – doanh nghiệp – chính quyền địa phương”, với cách tiếp cận “ứng dụng đi trước, luật pháp theo sau”, qua đó tạo dư địa rộng lớn cho đổi mới sáng tạo.

Giáo sư Trà My, Đại học sư phạm Sơn Đông, Chủ tịch Hội doanh nghiệp Việt Nam tại Trung Quốc. (Ảnh: NVCC)

Thứ ba, Trung Quốc xác định nhân tài là tài nguyên chiến lược và xây dựng hệ thống chính sách thu hút, đãi ngộ mang tính đặc thù dành cho cá nhân nhân tài và cả vợ/chồng, con cái của họ. Cách tiếp cận này tạo điều kiện để nhân tài yên tâm làm việc, gắn bó lâu dài và phát huy tối đa năng lực.

Việt Nam có thể nghiên cứu các cơ chế đặc thù, đủ sức cạnh tranh để trọng dụng và thu hút đội ngũ trí thức, chuyên gia kiều bào, nhất là trong các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và công nghệ cao, qua đó bổ sung nguồn lực chất lượng cho phát triển bền vững.

- Theo bà, để phát huy vai trò của kinh tế tư nhân và đổi mới sáng tạo, Việt Nam cần chú trọng điều gì trong thời gian tới?

Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện môi trường phát triển ổn định hơn, thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, thông qua các chính sách minh bạch, thủ tục đơn giản, đồng bộ.

Khuyến khích hình thành các doanh nghiệp tư nhân có năng lực “như cánh chim đầu đàn” dẫn dắt trong các lĩnh vực ngành sản xuất, công nghệ, logistics và năng lượng mới.

Việc tăng cường kết nối với thị trường quốc tế, trong đó có Trung Quốc là một trong những địa bàn có hệ sinh thái sản xuất và công nghệ phát triển – sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hợp tác và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

- Cần có những cơ chế, chính sách gì để gắn kết hiệu quả hơn giữa trong nước và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài?

Điều quan trọng là cơ chế phối hợp tốt, phù hợp với pháp luật của cả hai nước. Thứ nhất, thiết lập các đầu mối phối hợp giữa các bộ/ngành, các trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp, các hiệp hội ngành nghề và địa phương trong nước với các hội doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài. Điều này giúp việc trao đổi thông tin, nhu cầu hợp tác được thông suốt, tránh trùng lặp và hiệu quả cao hơn cho công tác hỗ trợ doanh nghiệp.

Thứ hai, việc xây dựng một kênh thông tin chung, mang tính tham khảo và kết nối về nhu cầu đầu tư, công nghệ, đối tác hay chuỗi cung ứng sẽ giúp doanh nghiệp hai bên tiếp cận thị trường tốt hơn, trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng và tuân thủ quy định pháp luật Việt Nam và nước sở tại.

Ví dụ, Hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Trung Quốc luôn xác định vai trò cầu nối hỗ trợ của mình với doanh nghiệp trong nước, chia sẻ nhiều thư ngỏ mua (LOI) nông sản về Việt Nam, sẵn sàng phối hợp với địa phương, với hiệp hội trong nước để kết nối thông tin, chia sẻ kinh nghiệm thị trường, góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế song phương. Ngay thời điểm này chúng tôi đã gửi về trong nước một đơn hàng mua gỗ cao su rất lớn từ mua 3.245 m3 gỗ cao su/ tháng (tương đương 54 container 40’ hoặc 110 container 20’) cho các doanh nghiệp cập nhật sớm cơ hội giao thương.

- Bà kỳ vọng điều gì ở chặng đường phát triển mới của Việt Nam sau Đại hội XIV?

Tôi kỳ vọng Việt Nam sẽ có đột phá thực chất trong chính sách trọng dụng nhân tài, đặc biệt là nhân tài người Việt Nam ở nước ngoài. Nhân tài được coi là “tài nguyên chiến lược quốc gia”, việc “giữ chân nhân tài” không chỉ là vấn đề nghề nghiệp, mà là vấn đề “hệ sinh thái sống và cống hiến”.

Tôi mong Việt Nam xây dựng cơ chế linh hoạt hơn nữa, mở rộng và thực tế hơn nữa để phát huy trí thức kiều bào, không chỉ theo hướng “về nước lâu dài”, mà có thể đóng góp từ xa theo dự án, theo tiềm năng kết nối và tài nguyên để phát triển kinh tế, gắn với các mục tiêu phát triển cụ thể của đất nước. Muốn đi nhanh và đi xa trong khoa học – công nghệ, phải đi cùng nhân tài. Nhân tài không tự đến, càng không tự ở lại, nếu không có môi trường phù hợp.

- Trân trọng cảm ơn bà!

Lưu học sinh Việt tại Trung Quốc trao quà tết cho học sinh Nam Trà My

Tiến sĩ Trà My: Hội DN Việt Nam tại TQ sẽ chia sẻ sớm nhất cơ hội kinh doanh