Lê Xuân Niêm: Người thương binh viết tiếp sử vàng bằng bước chân không mỏi

1. Biểu tượng của sự tiếp nối: 95 năm dưới ngọn cờ vẻ vang

Sáng ngày 19 tháng 3 năm 2026, nắng xuân nhuộm vàng, trải dài trên quảng trường Ba Đình lịch sử. Giữa không gian tĩnh lặng và trang nghiêm ấy, sắc nắng dường như không chỉ sưởi ấm vạn vật, mà còn dịu dàng đánh thức miền ký ức linh thiêng đang ngủ yên giữa lòng Thủ đô. Ánh sáng ấy không chỉ rạng rỡ trên những thảm cỏ xanh, mà còn len lỏi, soi rọi vào tận tâm khảm của mỗi người con đang hướng về nguồn cội. Chính trong khoảnh khắc ấy, một bức tranh huyền ảo được dệt nên – nơi hiện tại rực rỡ soi bóng vào những trang sử vàng chói lọi của dân tộc. Đứng giữa quảng trường lộng gió, mỗi bước chân của đoàn người “Về nguồn” như chạm vào mạch đập của cha ông, thắp lên một niềm xúc động nghẹn ngào và tạo nên sợi dây kết nối vô hình, diệu kỳ giữa quá khứ kiêu hùng với hiện tại.

Trong không khí trang nghiêm của buổi lễ báo công dâng Bác, hình ảnh hơn 400 đại biểu đại diện cho 5 thế hệ người Việt cùng hội tụ về đây đã tạo nên một bức tranh xúc động về sự trường tồn của dân tộc. Đứng ở vị trí điều hành, người đàn ông có gương mặt cương nghị nhưng hiền từ – ông Lê Xuân Niêm, lặng lẽ quan sát từng hàng ngũ. Đây không chỉ là một chuyến đi thực tế, mà là một cuộc hội quân của lịch sử. Từ những lão thành cách mạng U90 sinh ra trong gông xiềng nô lệ, đến các bạn trẻ lớn lên trong thời đại số, tất cả đều đứng chung dưới một bóng cờ.

Sự kiện này càng trở nên ý nghĩa khi đặt trong cột mốc “95 năm ngày thành lập Đoàn TNCSHCM”. Ông Niêm thấu hiểu rằng: Thanh niên chính là rường cột, nhưng để cột vững thì móng phải sâu. Cái “móng” đó chính là truyền thống. Với ông, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ không phải là những bài giảng đạo đức khô khan, mà phải là những trải nghiệm thực tế “mắt thấy, tai nghe, tim cảm nhận”. Hơn 400 đóa hoa tươi thắm về dâng Bác hôm nay chính là minh chứng cho sự tiếp nối không ngừng nghỉ mà ông đã dày công vun đắp suốt hơn ba thập kỷ qua.

2. Nghị lực thép của người lính và cái “Tầm” của nhà quản lý văn hóa

Ít ai biết rằng, để có được những bước đi vững chãi trên hành trình “Về nguồn”, ông Lê Xuân Niêm đã phải vượt qua những nỗi đau thể xác tột cùng. Là một cựu chiến binh, một thương binh đã hiến dâng một phần máu xương cho Tổ quốc, ở tuổi xưa nay hiếm, ông lại phải đối mặt với một biến cố sức khỏe nghiệt ngã dẫn đến việc phải cắt bỏ một chân.

Nhưng “tàn mà không phế”, chiếc chân giả không thể ngăn cản bước chân của người chiến sĩ năm xưa. Hình ảnh vị Giám đốc bước đi chậm rãi nhưng kiên định, trực tiếp chỉ đạo từng chi tiết nhỏ từ lễ nghi đến nội dung giáo dục, đã trở thành biểu tượng của sự tận tâm.

Cái “Tầm” của ông Lê Xuân Niêm không chỉ nằm ở ý chí, mà còn ở tư duy quản lý hiện đại. Ông không làm truyền thống theo kiểu “phong trào” nhất thời. Suốt hơn 30 năm, ông điều hành Trung tâm Giáo dục Truyền thống và Lịch sử một cách trí tuệ, khoa học, có lễ nghi bài bản, phù hợp với nguyên lý giáo dục của Đảng.

Xã hội hóa giáo dục: Ông đã biến những chuyến đi lịch sử thành những chương trình văn hóa sống động, thu hút hàng triệu lượt người tham gia mà không hoàn toàn dựa dẫm vào ngân sách. Đó là minh chứng cho năng lực quản lý và tầm nhìn chiến lược trong việc “xã hội hoá giáo dục”.

Chính xác và chuẩn mực: Mỗi sự kiện đều có kịch bản chi tiết, có sự tham gia của các đoàn nghệ thuật truyền thống, đảm bảo tính trang trọng nhưng vẫn thấm đẫm nhân văn.

Việc Trung tâm và cá nhân ông nhận được Huân chương Lao động hạng Nhì, hạng Ba cùng nhiều bằng khen của Ban Tuyên giáo Trung ương chính là sự ghi nhận xứng đáng cho một tầm nhìn chiến lược: Đưa lịch sử trở thành một phần của đời sống xã hội.

Cựu chiến binh Lê Xuân Niêm (ngồi) – Giám đốc Trung tâm Giáo dục truyền thống và lịch sử, Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam.

3. “Vị Giám đốc của lòng dân” – Cái Tâm chạm đến triệu trái tim

Nếu cái “Tầm” tạo nên sự nể trọng, thì cái “Tâm” của ông Lê Xuân Niêm lại tạo nên sự tin yêu tuyệt đối. Có một câu chuyện mà những người chứng kiến ngày 19/3 vừa qua không khỏi nghẹn ngào xúc : Sau lễ viếng Lăng, khi đoàn đại biểu di chuyển về khu vực tòa nhà Phủ Chủ tịch, có một nhóm các cô gái trong trang phục Dân quân tự vệ quận Hoàng Mai đã chạy ùa đến, ôm chầm lấy ông. Họ ôm ông bằng sự kính trọng như người cha, người chú. Nếu cái ‘Tầm’ tạo nên sự nể trọng, thì cái ‘Tâm’ của ông Lê Xuân Niêm lại khơi dậy niềm tin yêu tuyệt đối. Có những giá trị không thể đo đếm bằng vật chất, mà chỉ có thể cảm nhận bằng nhịp đập của sự tri ân.

Hay một câu chuyện khác kể rằng, dịp Tết vừa qua, Trung tâm đã nhận được một phong bao lì xì đỏ thắm cùng tấm thiệp viết tay nắn nót từ ông Lê Trọng Hiển (trú tại Phú Thịnh, Minh Khai, Hà Nội). Giữa những xô bồ của thời đại số, tấm thiệp ấy như một nốt lặng đầy xao xuyến. Trên mặt giấy, những dòng chữ viết tay được nắn nót kỹ lưỡng, nguyên văn như sau: “Để bày tỏ về những gì đã và đang được Trung tâm Giáo dục Truyền thống và Lịch sử triển khai vì các cựu chiến binh và thế hệ trẻ. Kính biếu’. Ký tên: Lê Trọng Hiển.

Chỉ vỏn vẹn vài chữ, nhưng đó là tiếng lòng của một người dân gửi tới vị Giám đốc và tập thể Trung tâm – một sự xác tín cho những giá trị cao đẹp mà ông và các cộng sự của mình đã và bền bỉ gieo trồng mỗi ngày. Những phong bao lì xì đỏ thắm ấy chính là những “món quà tinh thần” chứa đựng tình cảm bao la của nhân dân. Đó là lý do vì sao, từ những cô dân quân tự vệ Hoàng Mai đến những người dân ở khắp các nẻo đường đất nước, tất cả đều chung một cách gọi – một danh xưng đầy kính trọng: “Vị Giám đốc của lòng dân”. Tôi may mắn ghi hình được tấm thiệp ấy – một tư liệu sống động cho thấy: Khi người chiến sĩ làm việc bằng trái tim, họ sẽ nhận lại cả một biển trời thương mến.

Tại sao một người làm công tác lịch sử, lại được nhân dân yêu mến đến thế? Bởi ông làm việc không vì danh lợi. Có những người dân từ các tỉnh xa xôi lặn lội về Thủ đô chỉ để được nắm tay ông, tặng ông những món quà quê giản dị. Họ thấy ở ông hình bóng của một người đồng đội trung kiên, một người thầy tận tụy. Ông không chỉ tổ chức những chuyến đi, ông còn xây dựng các Trung tâm Nghĩa tình đồng đội, mở lớp học tình thương. Ông biến lòng biết ơn thành hành động, biến lịch sử thành những cử chỉ tử tế giữa người với người, biến đau thương, thành hành động cách mạng. Với ông, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” phải được thể hiện bằng hành động thực tế: chăm sóc vợ liệt sĩ, nuôi dạy con em thương binh thành đạt… Bởi suy cho cùng, danh hiệu cao quý nhất không nằm trên những tấm bằng khen, hay những bài diễn văn ghi nhận, mà nằm ở hai chữ “Lòng dân”, và ở sự tôn vinh hành trình người ấy đi qua, đã nỗ lực, can đảm, đã giúp, đã thương được ai trong cuộc đời này.

Chân đi không mỏi, tâm sáng không vơi – ông vẫn ở đó người lính già ấy – dẫu thân lực, sức khoẻ đã hao mòn theo năm tháng, vẫn chắt chiu, nâng niu từng nhịp thở, lấy tâm sáng làm mực để viết tiếp sử vàng bằng cả trái tim nhiệt huyết của mình.

Tác giả bài viết: (Nhà nghiên cứu Tuệ Nhã).

4. Khát vọng kỷ nguyên vươn mình: Văn hóa còn, dân tộc còn

Đứng trước anh linh Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông Lê Xuân Niêm cùng đoàn đại biểu đã thể hiện quyết tâm sắt đá: Đưa dân tộc bước vào “Kỷ nguyên vươn mình”.

Ông thường nhắc lại câu nói: “Văn hóa thì dân tộc còn”. Trong bối cảnh thế giới biến động, khi công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang thay đổi diện mạo đời sống, ông Niêm vẫn kiên định với “mỏ neo” truyền thống. Ông tin rằng, một trí thức trẻ dù giỏi công nghệ đến đâu, nếu không hiểu về cội nguồn, không biết về lời thề “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, thì người đó vẫn chưa thực sự có “gốc”.

Bài báo công của ông là lời hứa của một người lính kiên trung với vị “Cha già dân tộc”. Ông vẫn đang miệt mài đào tạo thế hệ thanh niên thứ 4, thứ 5 – những người sẽ mang hào khí nghìn năm dựng nước vào công cuộc hiện đại hóa đất nước.

Cuộc đời của ông Lê Xuân Niêm là một bản hùng ca về sự tận hiến. Một thương binh mất một chân, nhưng lại là người có “đôi chân” đi xa nhất, kiên trì, bền bỉ nhất trên hành trình tìm lại những giá trị lịch sử để vun đắp cho tương lai. Ông không chỉ là Giám đốc của một Trung tâm, ông là “người giữ lửa”. Ngọn lửa ấy được thắp lên từ quá khứ hào hùng, được nuôi dưỡng bằng trái tim nhân hậu và được trao truyền cho thế hệ trẻ hôm nay với niềm tin mãnh liệt vào một Việt Nam hùng cường năm 2045. Vị Giám đốc của lòng dân ấy, vẫn đang từng ngày thắp lửa, để hào khí Việt Nam mãi mãi trường tồn.

Có một bài hát vẫn thường vang lên trong những chuyến hành trình “Về nguồn” của Trung tâm: “Hãy sống như đời sông, để biết yêu nguồn cội/ Hãy sống như đời núi, vươn tới những tầm cao…”.

Ông Lê Xuân Niêm đã sống đúng như thế. Một cuộc đời như ngọn núi vững chãi giữa phong ba, như dòng sông miệt mài, chở nặng phù sa lịch sử đắp bồi cho thế hệ trẻ. Ngày hôm nay, ông không chỉ dẫn đầu đoàn viếng Lăng, ông đang dẫn đầu một hành trình gìn giữ linh hồn dân tộc. Xin được tri ân người thương binh nghĩa tình ấy – người đã bền bỉ dấn bước, nối dài sợi dây huyết mạch của quá khứ hào hùng đến tận mai sau.

Trao giải Thông tin đối ngoại Việt Nam cho nhà sử học Pháp Alain Ruscio

Lê Văn Hưu - Người tạo nền móng cho ngành sử học Việt Nam