Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và bạn bè thương tiếc tiễn biệt giáo sư Phan Huy Lê

"Hiếm thấy đám tang nào mà người đến tiễn đông như thế, tôi phải tìm chỗ gửi xe ở xa", anh Hoàng Dân, một trong những người yêu mến giáo sư có mặt lúc hơn 8h sáng cho biết.

Không chỉ anh Dân và nhiều thế hệ học trò trực tiếp, gián tiếp của GS có mặt, nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ đã tới lễ viếng của nhà khoa học có vị trí đặc biệt trong lịch sử nước nhà.

Lễ viếng GS Phan Huy Lê được cử hành lúc 7h30 sáng 27/6. Ảnh: Zing.

Được nhìn nhận là người dẫn dắt nền sử học Việt Nam trong nửa thế kỷ qua, sự ra đi đột ngột của GS Phan Huy Lê vào hôm Chủ Nhật vừa qua khiến nhiều người bàng hoàng. Ông đã để lại khoảng trống lớn trong giới nghiên cứu lịch sử.

Ông đã đột ngột từ giã cõi trần vào hồi 13h6 phút ngày 23/6/2018, vì căn bệnh tim hết sức hiểm nghèo. Trong hơn sáu thập kỷ kể từ khi bắt đầu là một giảng viên đại học đến lúc đi xa, ông đã không ngừng học tập và làm việc, nghiên cứu và giảng dạy, đóng góp và cống hiến hết mình cho sự nghiệp phát triển giáo dục và nền Sử học nước nhà.

Cả cuộc đời ông là một tấm gương sáng về tinh thần tự học, về đức tính kiên định, sẵn sàng xả thân vì khoa học, hết lòng hết sức phụng sự Tổ quốc và nhân dân.

Nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các tổ chức, đoàn thể cùng gia đình, bạn bè đã đến tiễn biệt giáo sư Phan Huy Lê về nơi an nghỉ cuối cùng.

Ông Trần Quốc Vượng - Uỷ viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng - chia buồn cùng gia quyến. Ảnh: Zing.

Nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang chia sẻ với người thân giáo sư Phan Huy Lê.

Nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã gửi vòng hoa viếng giáo sư như Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng, Nguyên thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc... Ảnh: Zing.

Phó thủ tướng Vũ Đức Đam chia buồn cùng gia quyến giáo sư Phan Huy Lê. Ảnh: Zing.

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ dẫn đầu đoàn Bộ giáo dục vào viếng giáo sư Phan Huy Lê. Ảnh: Zing.

"Hẳn là ai cũng có thể nhận ra vai trò tiên phong dẫn dắt về mặt học thuật của GS Phan Huy Lê trong nền Sử học đa ngành nước ta, nhưng sự suy tôn một nhà khoa học lên vị trí cao nhất suốt một nửa thế kỷ cũng là câu chuyện hiếm có", GS Nguyễn Quang Ngọc, một học trò 50 năm của GS Lê nói.

Những dòng chữ Nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang viết. Ảnh: Zing.

Dưới đây là một phần chia sẻ cảm động của GS.TS.NGND. Nguyễn Văn Khánh, Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học KH Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội về GS Phan Huy Lê.

Cây đại thụ của nền Sử học Việt Nam

Giáo sư Phan Huy Lê sinh ngày 23/2/1934 tại xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh trong một gia đình, dòng họ có truyền thống văn hiến với nhiều nhà văn hóa lớn như Phan Huy Cận, Phan Huy Ích, Phan Huy Chú. Họ ngoại của Giáo sư Lê cũng là một dòng họ lớn, có nhiều người hiển đạt như Cao Xuân Dục, Cao Xuân Tiếu, Cao Xuân Huy…

Được kế thừa truyền thống yêu nước và văn hóa của dòng họ và gia đình, ngay từ thời niên thiếu, Giáo sư Phan Huy Lê đã sớm bộc lộ tư chất thông minh và hiếu học. Năm 1951 khi mới 17 tuổi, ông ra học dự bị đại học ở Thanh Hóa, rồi vào học Ban Sử-Địa của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Sau khi tốt nghiệp, ông được cử về công tác tại Khoa Lịch sử Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Dưới sự chỉ bảo và dìu dắt của những nhà cách mạng, những nhà văn hóa lớn của đất nước lúc bấy giờ như các giáo sư Trần Văn Giàu, Đào Duy Anh,v,v.., nhà giáo trẻ Phan Huy Lê đã nhanh chóng trưởng thành,và trở thành thế hệ cán bộ đầu tiên, lớp người có công xây nền đắp móng của Khoa Lịch sử và Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Kể từ khi bắt đầu công tác ở Khoa Sử (năm 1956) cho đến lúc về cõi vĩnh hằng, Giáo sư Phan Huy Lê đã có hơn 60 năm liên tục nghiên cứu và giảng dạy, hoạt động và cống hiến cho sự nghiệp phát triển nền Sử học và giáo dục nước nhà.

Đặc biệt, bằng những thành tựu xuất sắc của mình trong nghiên cứu và đào tạo, Giáo sư cùng với các thầy Đinh Xuân Lâm, Hà Văn Tấn, Trần Quốc Vượng đã tạo dựng nên một trường phái Sử học” Tổng hợp”, với một huyền thoại về “Tứ trụ”: Lâm - Lê - Tấn - Vượng.

GS Phan Huy Lê.

Huyền thoại đó đã trở thành niềm kiêu hãnh không chỉ của riêng Khoa Lịch sử, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội trước đây và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc Gia Hà Nội hiện nay, mà còn là niềm tự hào chung của những người học Sử và làm Sử nước nhà.

Là một trong những đại thụ của nền Sử học Việt Nam hiện đại, Giáo sư Phan Huy Lê đã có những thành tựu, và những đóng góp xuất sắc trên nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau từ lịch sử kinh tế, truyền thống yêu nước, truyền thống chống ngoại xâm đến các giá trị và đặc điểm của nền văn hóa dân tộc, v,v..

Công trình chuyên khảo lớn đầu tiên của Thầy là Chế độ ruộng đất và kinh tế nông nghiệp thời Lê sơ được hoàn thành và xuất bản vào năm 1959 khi Thầy mới 25 tuổi. Cuốn sách đó đến nay vẫn là một công trình khảo cứu có giá trị khoa học cao và tính thời sự đối với thời cuộc và đối với bất kỳ ai khi nghiên cứu về lịch sử ruộng đất và kinh tế nông nghiệp Việt Nam.

Trong khoảng hai thập kỷ trở lại đây, với vai trò người tổ chức, đề xuất các mục tiêu, ý tưởng nghiên cứu, ứng dụng các phương pháp và kỹ thuật hiện đại trong khai thác nguồn tài liệu địa bạ, Thầy đã có nhiều phát hiện mới mẻ, không chỉ về vấn đề chế độ ruộng đất, mà là toàn bộ xã hội nông thôn Việt Nam vào cuối thời trung đại, mở ra một hướng đi mới, một cách tiếp cận mới trong khai thác nguồn tài liệu hết sức phong phú và có giá trị đặc biệt này.

Từ những năm 1980, Giáo sư đi sâu nghiên cứu các giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam, từ truyền thống yêu nước đến đặc điểm của con người, văn hóa Việt Nam; trên cơ sở đó khẳng định Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam là giá trị truyền thống cốt lõi, tiêu biểu và nổi bật nhất của dân tộc ta, là cội nguồn, động lực và quy luật vận động và phát triển của lịch sử Việt Nam trong suốt tiến trình dựng nước và giữ nước.

Mặc dù không sinh ra ở Hà Nội nhưng Giáo sư Phan Huy Lê rất yêu Hà Nội và rất quan tâm nghiên cứu về Hà Nội từ rất sớm. Ông đã công bố nhiều công trình nghiên cứu xuất sắc về lịch sử Thăng Long - Hà Nội, cũng như trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị, di sản văn hóa của kinh đô Thăng Long - Hà Nội.

Giáo sư cũng là người chủ trì và đã tổ chức thành công Đề án nghiên cứu cấp nhà nước về lịch sử và văn hóa vùng đất Nam Bộ. Kết quả của Đề án này không chỉ có ý nghĩa khoa học nhằm cung cấp những nhận thức mới, khoa học về cội nguồn lịch sử vùng đất Nam Bộ mà còn góp phần khắc phục những nhận thức sai lầm, lệch lạc về quá trình hình thành và vai trò của vùng đất này trong lịch sử Việt Nam.

Trong ba, bốn năm trở lại đây,mặc dù tuổi đã cao, sức khỏe giảm sút nhưng vì tình yêu và trách nhiệm đối với lịch sử dân tộc và đất nước, Giáo sư Phan Huy Lê vẫn vui vẻ đảm nhận trọng trách chủ trì thực hiện nhiệm vụ chỉ đạo nghiên cứu và biên soạn bộ Lịch sử Việt Nam mà Đảng và Nhà nước tín nhiệm giao phó. Đây là bộ lịch sử dân tộc của thời đại Hồ Chí Minh (gọi tắt là bộ Quốc Sử) được triển khai một cách bài bản và có qui mô lớn nhất kể từ khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến nay.

V.H (t/h)