Khám phá thắng tích Tây Thiên Quốc Mẫu

Tương truyền rằng, Mẫu là người thôn Đông Lộ - xã Đại Đình có công giúp Vua mở mang bờ cõi, thống nhất giang sơn, dạy dân trồng lúa, giữ lửa, trong buổi bình minh của dân tộc. Xong việc lớn không màng danh lợi, Quốc Mẫu đã trở về nơi mình sinh ra và hóa tại đây, để lại nhiều thần tích kỳ diệu nhằm bảo tồn và phát huy truyền thống uống nước nhớ nguồn của nhân dân địa phương.

Với ý nghĩa sâu xa của ông cha thì hai chữ “Tây Thiên” có nghĩa gốc từ Hán – Việt, có nghĩa là “bầu trời Tây” cùng với ý nghĩa là bầu trờ của Phật. Đạo Phật hình thành ở Ấn Độ, về phía Tây của bán cầu có nước Việt, trong rừng trúc trong tâm thức cộng đồng Việt, nên gọi Tây trúc để chỉ nước Ấn Độ là thế giới của cực lạc. Hướng tây là hướng tịch diệt theo quan niệm của nhà Phật. Nên “Tây Thiên”, bầu trời Tây cũng là để chỉ không gian văn hóa tâm linh thiêng liêng của cõi Phật. Trên ngọn núi Thạch Bàn thuộc núi Tam Đảo, ở độ cao trên 400m so với mặt nước biển, có một ngôi chùa gọi là Tây Thiên cổ tự đã có từ lâu đời nay. Từ thành phố Hà Nội, du khách có thể đi đến Tây Thiên dễ dàng, đến thị xã Phúc Yên – thị xã Vĩnh Yên và đi theo quốc lộ 2B đường khi du lịch Tam Đảo cách khoảng 20km là tới đền Tây Thiên.

Tứ Trụ Kình Thiên – Đền Hạ

Cùng với danh thắng Tây Thiên du khách cũng tham gia nhiều chương trình du lịch tham quan nghỉ dưỡng khác như: Hà Nội – Tây Thiên – Thiền viện Trúc Lâm – Tam Đảo vào những ngày lễ hội và ngày cuối tuần nghỉ dưỡng. Tại đây là địa bàn cư trú chủ yến của người Kinh và dân tộc Sán Dìu nên có nhiều bản sắc văn hóa dân tộc quý báu là tài nguyên du lịch nhân văn cho vùng phát triển tốt hoạt động du lịch văn hóa. Tại khu danh thắng Tây Thiên hiện nay, tương truyền về vị Quốc mẫu anh linh ở xã Đại Đình được lưu truyền qua nhiều thế hệ với nhiều chi tiết khác nhau nhưng sự tích vẫn gắn với di tích, với dấu tích văn hóa vật chất hiện đang còn lại cho đời sau. Đền tại Đông Lộ là nơi sinh, đền nay gọi là đền Mẫu sinh, ngôi đền có 3 gian nhà chạy dọc, không chạm đục gì. Thờ một cỗ long ngai. Hiện nay đền được nhân dân, hưng công xây dựng khang trang trên nền đền cũ để nơi tưởng nhớ Mẫu đã sinh và khi hóa phù âm trợ dương giúp dân nghèo.

Đền Trình, còn gọi là “ Hữu Thần Cung”, đền thờ Mẫu của thôn Lan Thông, du khách hành hương vào lễ trình trước khi lên đền Thượng trên núi Tây Thiên. Trước chính điện có tấm bia chữ: “ Tam Đảo Linh Sơn” có nghĩa là núi thiêng Tam Đảo bốn mặt lập năm Bảo Thái thứ 5 (1724) đời vua Lê Dụ Tông, bài ký có câu văn viết: “Núi thiêng đá dựng ba tòa, vòi vọi bao la chở che bao bọc, nước biếc dòng quanh chín khúc hoa cỏ giăng màn. Đỉnh cao núi phủ mây lành, trăng sáng đọng ngưng đất trời một khoảng. Phong cảnh sao lạ lung tinh khiết” (8). Đền có cổng là tứ trụ tạo tam môn và có bậc đi lên và hai con rồng quay ra ngoài. Trên cổng có hai câu đối nổi tiếng:

“Đại đức an dân vạn sự thành;

Mẫu ban phúc lành cầu tất ứng”

“Tứ điện thánh quang sơn thủy sắc;

Thập phương phong cảnh hữu tình xuân”

Tòa chính điện Quốc Mẫu Tây Thiên

Đền xóm Xím thuộc Đông Lộ là nơi mất, nay gọi là đền Mẫu hóa, ở ngay cổng đền còn cái giếng cổ, còn gọi là Mộc Dục tỉnh (giếng tắm). Bên cạnh các đền thờ đó còn có đình làng Sơn Đình là nơi Thánh Mẫu tập trung luyện tập quân sỹ.

Đền Thượng Tây Thiên, đền tọa lạc trên dãy núi Tam Đảo, từ thôn Sơn Đình vào tới đền phải trèo qua 5 quả núi mới lên được khoảng 7km đường núi. Ngôi đền được tương truyền là thờ vị Tam Đảo Sơn Trụ Quốc Mẫu, có ngai thờ từ thời Hùng Vương, đến thời Lê triều thì tu sửa lại và mở mang thêm. Trong đền Tây Thiên thờ một cỗ long ngai có 3 pho tượng Thánh Mẫu. Pho tượng gỗ trên long ngai ở thượng cung là của dân thôn Sơn Đình, có ghi hàng chữ: “ Thánh Tâm”. Đền cũng có cổng bằng gỗ đã có từ rất lâu và đền mới tu sửa thêm cổng bằng gạch xây theo kiến trúc là tam quan hướng nhìn xuống chân núi.

Không rõ người dân địa phương đã lập đền thờ Quốc Mẫu trên đỉnh núi tự bao giờ. Chính sử có xác nhận: Các triều đại phong kiến Việt Nam cường thịnh, từ Đinh, Lý, Trần, Lê… đều phong tặng Quốc Mẫu nhiều danh hiệu cao quý để tỏ lòng kính trọng, hằng năm, các quan đại thần cùng nhân dân địa phương và khách xa gần bốn mùa hương khói. Phong tục ấy còn mãi đến bây giờ để nhắc nhở con cháu muôn đời sau nhớ đến công ơn lớn lao của Thánh Mẫu với dân tộc.

Cuộc hành hương về Mẫu khởi từ đền Mẫu Sinh, kết thúc ở đền Mẫu hóa. Một tour du lịch văn hóa tâm linh về nguồn, thiêng liêng huyền diệu cảnh sắc trời tiên. Ngày hội truyền thống tại đền Tây Thiên diễn ra trong những ngày hội xuân đầu năm mới, đặc biệt là ngày 15, 28 tháng 2; ngày 01 tháng 3; ngày 14 tháng 5 âm lịch. Đều về Quốc Mẫu tây Thiên, tiệc lệ sự thần chỉ có tế lễ. Duy chỉ có trên đền Thượng có hội chính ngày 15 tháng 2 âm lịch có tế lễ và hầu bóng. Tuy nhiên, hàng năm cứ đến tháng giêng và tháng 3 âm lịch khách thập phương và tín đồ thờ Mẫu đến lễ đông vui và cầu may cho năm mới.

Quang Trung