Học nghề từ những điều quen thuộc

Làm thử để hiểu một nghề

Trước bữa trưa hôm ấy, món đậu phụ không được mang sẵn vào căn bếp Trường TH & THCS Yên Minh. Những hạt đậu tương quen thuộc được đặt trước mặt học sinh để các em tự mình đi qua hành trình làm nên món ăn vẫn thường xuất hiện trong bữa cơm hàng ngày.

Bên chiếc máy xay, cô giáo vừa làm mẫu vừa hướng dẫn từng nhóm học sinh cho đậu vào máy, chỉ cách vận hành và liên tục nhắc các em phải cẩn thận. Mỗi công đoạn đều được dừng lại để giải thích: đậu phải được chuẩn bị ra sao, xay thế nào, ép trong bao lâu, rồi tiếp tục qua những bước nào mới có thể trở thành một miếng đậu phụ thành phẩm. Những bàn tay học sinh lần lượt thử làm dưới sự quan sát của thầy cô.

Các em học sinh tự tay trải nghiệm các công đoạn làm đậu. (Video: Đinh Hòa)

Đứng trong nhóm học sinh theo dõi từng thao tác là V.G.Linh, học sinh lớp 7. Trước khi tham gia buổi trải nghiệm, Linh cho biết em từng ăn đậu phụ nhiều lần nhưng chưa bao giờ tìm hiểu món ăn ấy được làm ra như thế nào. Em cũng chưa từng nghĩ để có một miếng đậu lại phải trải qua nhiều công đoạn đến vậy.

Được nhìn, được nghe thầy cô giải thích rồi trực tiếp tham gia một số công đoạn khiến Linh thấy việc làm đậu “phong phú” và “hay” hơn những gì em từng hình dung. Tuy nhiên, em cũng thừa nhận mình chưa nhớ hết các bước và chưa thể tự tay hoàn thành trọn vẹn một mẻ đậu. Linh mong sẽ còn được tham gia thêm nhiều buổi thực hành như vậy để nhớ kỹ từng công đoạn, rồi một ngày có thể tự làm đậu phụ ở nhà cho cả gia đình cùng ăn.

Với Linh, trải nghiệm ấy khơi lên sự tò mò. Từ chỗ chỉ biết ăn một miếng đậu đã được làm sẵn, cô học sinh lớp 7 bắt đầu quan tâm đến câu chuyện phía sau món ăn: nguyên liệu từ đâu, sản phẩm được làm như thế nào và liệu những công việc ấy có thể trở thành một nghề hay không. Câu hỏi đó cũng là điều nhà trường muốn gợi mở khi lựa chọn đậu phụ làm một nội dung giáo dục hướng nghiệp.

Em V.G.Linh bên món đậu xào thịt - thành phẩm từ buổi trải nghiệm làm đậu phụ của học sinh Trường TH & THCS Yên Minh. (Ảnh: Đinh Hòa)

Theo cô Nguyễn Thị Lan, giáo viên Trường TH & THCS Yên Minh, xã Yên Minh có đông đồng bào Mông sinh sống, đậu tương là loại cây được người dân địa phương trồng khá phổ biến và gắn với đời sống thường ngày. Từ đậu tương, người dân không chỉ làm đậu phụ mà còn làm giá, nấu canh hay sử dụng quả non làm thực phẩm. Vì vậy, đây vừa là nguyên liệu quen thuộc, vừa có khả năng trở thành một sản phẩm tạo sinh kế.

Cô Lan chia sẻ, trước đây nhiều em thường hình dung “nghề” là những công việc như cán bộ, giáo viên hay những nghề được cho là “cao siêu”. Các em ít nghĩ rằng những việc vốn rất quen thuộc trong đời sống, nếu được làm bài bản, có kỹ năng và tạo ra sản phẩm, cũng có thể mang lại thu nhập. Vì thế, điều nhà trường muốn học sinh học được qua một mẻ đậu không chỉ là kỹ thuật chế biến, quan trọng hơn là giúp các em nhìn lại những công việc vẫn hiện diện quanh mình bằng một con mắt khác.

Hướng nghiệp từ những việc gần gũi

Làm đậu phụ chỉ là một trong nhiều cách Trường TH & THCS Yên Minh đưa câu chuyện nghề nghiệp đến gần học sinh. Theo cô Nguyễn Thị Lan, nhà trường từng tổ chức hoặc hướng dẫn các em trải nghiệm những công việc như: trồng rau, chăm sóc gà, chim bồ câu; có dịp giáo viên lại đưa học sinh ra ngoài tìm hiểu nghề làm bánh cuốn hoặc đến cơ sở sửa xe để quan sát người thợ làm việc...

Mỗi hoạt động mang đến một trải nghiệm khác nhau. Với trồng rau, học sinh được hướng dẫn từ cách lên luống, độ sâu phù hợp với từng loại cây đến cách chăm sóc. Khi tìm hiểu về chăn nuôi, các em học cách quan sát vật nuôi, nhận biết những biểu hiện bất thường khi con vật bị ốm. Còn với làm đậu phụ hay những nghề dịch vụ, bên cạnh thao tác thực hành, giáo viên còn lồng ghép kiến thức về vệ sinh an toàn thực phẩm, tính toán chi phí hay cách một sản phẩm được làm ra và đưa đến người mua.

Điểm chung là những công việc ấy đều rất gần với cuộc sống của học sinh địa phương. Bởi vậy, những điều học được ở trường không quá xa lạ, nhưng qua hướng dẫn của giáo viên, các em có cơ hội hiểu công việc bài bản hơn và biết thêm những kỹ năng có thể áp dụng ngay trong gia đình.

Cô Nguyễn Thị Lan, giáo viên Trường TH & THCS Yên Minh. (Ảnh: Đinh Hòa)

Theo cô Lan, những giờ trải nghiệm còn tạo cơ hội để thầy cô và học sinh gần nhau hơn, các em được trao đổi, đặt câu hỏi và cùng giáo viên xử lý những tình huống phát sinh. Nhiều học sinh vốn rụt rè dần mạnh dạn hơn, không chỉ chia sẻ về công việc đang làm mà còn cởi mở hơn về chuyện học tập và cuộc sống.

Sự thay đổi cũng dần lan tới cha mẹ học sinh. Khi thấy con được tham gia những hoạt động thực hành, biết thêm nhiều việc và trở nên năng động hơn, phụ huynh đều cảm thấy vui. Trước đây, việc mời cha mẹ học sinh đến trường không dễ nhưng những năm gần đây, nhiều phụ huynh đã nhiệt tình hơn, sẵn sàng thu xếp công việc để đến tham gia cùng con và thầy cô. Cô Lan cho rằng đó cũng là một thay đổi đáng kể trong cách phụ huynh quan tâm, đồng hành với việc học và sự phát triển của con em mình.

Các hoạt động hướng nghiệp tại Trường TH & THCS Yên Minh là một phần trong Dự án Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS (GR4F) do Plan International triển khai tại địa bàn huyện Yên Minh và Mèo Vạc (tỉnh Hà Giang cũ). Sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa bàn dự án hiện thuộc 8 xã của tỉnh Tuyên Quang, gồm: Mèo Vạc, Khâu Vai, Sủng Máng, Niêm Sơn, Yên Minh, Thắng Mố, Mậu Duệ và Đường Thượng. Dự án bắt đầu từ tháng 7/2021 đến tháng 6/2025, với tổng kinh phí khoảng 6,5 tỷ đồng.

Học sinh trồng nấm. (Ảnh: Hoàng Huy)

Theo ông Đinh Biên Hòa, cán bộ chương trình của Plan International, dự án tập trung đưa giáo dục hướng nghiệp đến gần học sinh thông qua các tiết dạy tích hợp, hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp, mô hình sinh kế trải nghiệm và các câu lạc bộ dành cho trẻ em. Thay vì chỉ giới thiệu nghề qua lý thuyết, học sinh có cơ hội trực tiếp làm, quan sát và thử sức với những công việc gắn với điều kiện thực tế của địa phương.

Sau 4 năm triển khai, mô hình giáo dục hướng nghiệp được nhân rộng tới 37/37 trường THCS trên địa bàn dự án. Tổng cộng có 12.212 tiết dạy hướng nghiệp, 132 câu lạc bộ trẻ em, 37 mô hình trải nghiệm nghề nghiệp được tổ chức; đồng thời có 84 cuộc thi giáo viên dạy giỏi về hướng nghiệp, góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên.

Mô hình vườn rau trải nghiệm giáo dục hướng nghiệp tại Trường THCS Mèo Vạc, phân hiệu trường THCS Giàng Chu Phìn (xã Mèo Vạc, tỉnh Tuyên Quang). (Ảnh: Hoàng Huy)

Theo ông Hòa, kết quả của dự án không chỉ nằm ở số lượng tiết học hay mô hình được triển khai. Qua quá trình tham gia, học sinh có định hướng nghề nghiệp rõ hơn, phụ huynh hiểu rõ hơn về các lựa chọn học tập, học nghề của con sau khi tốt nghiệp THCS, trong khi giáo viên cũng được nâng cao năng lực tổ chức các hoạt động hướng nghiệp theo chương trình giáo dục mới.

Dự án GR4F đã khép lại, nhưng những bài học hướng nghiệp không dừng lại cùng thời gian dự án. Tại Trường TH & THCS Yên Minh, các hoạt động trải nghiệm vẫn được giáo viên duy trì và tiếp tục đưa vào chương trình, để những lứa học sinh mới lại có cơ hội tìm hiểu một nghề quen thuộc quanh mình. Cô Nguyễn Thị Lan mong những hoạt động ấy sẽ được tổ chức thường xuyên hơn, phù hợp với điều kiện thực tế, để mỗi học sinh đều có thêm cơ hội thử sức trước khi nghĩ đến lựa chọn nghề nghiệp của mình.

Tuần hoàn xanh ở Tà Rụt: Hướng đi bền vững từ giống lợn đen bản địa Tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp địa phương, dùng nước thải biogas để bón cây trồng, giảm thiểu khai thác củi rừng… Đó là những giá trị thiết thực từ dự án “Chăm sóc lợn nái đen bản địa tuần hoàn” tại xã Tà Rụt (Quảng Trị). Dự án không chỉ tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho đồng bào thiểu số mà còn mở ra hướng làm nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu tại vùng cao.

Thể thao kết nối học sinh, gia đình và nhà trường Ngày 17/9 tại tỉnh Tuyên Quang, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Lũng Pù tổ chức Ngày hội thể thao “Cùng nhau vượt qua thử thách”, tạo không gian để học sinh vận động, giao lưu, tăng cường kết nối với bạn bè, thầy cô và cha mẹ.