Hành trình đưa Trung Quốc từ “đứng đầu về điện than” đến “dẫn đầu điện mặt trời”

1,286 tỷ kW tương đương tổng công suất lắp đặt của 57 nhà máy thủy điện Tam Hiệp. Cứ 8 kWh điện được sử dụng ở Trung Quốc thì có hơn 1 kWh đến từ điện mặt trời. Là nguồn điện xanh, điện mặt trời đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của đời sống và sản xuất như hộ gia đình, xe điện và các trung tâm điện toán.

Một nhà máy điện mặt trời và điện gió tại tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Ngày 1/9, Bloomberg nhận định, điện mặt trời vượt điện than về công suất lắp đặt và trở thành nguồn điện có quy mô lớn nhất Trung Quốc là một cột mốc quan trọng trong tiến trình phát triển năng lượng xanh của Trung Quốc.

Việc điện mặt trời Trung Quốc không ngừng mở rộng quy mô và nâng cao hiệu suất cũng đang góp phần giảm chi phí năng lượng sạch trên toàn cầu và thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng, tạo nền tảng công nghiệp và điều kiện kỹ thuật để nhiều nước đang phát triển tăng nguồn cung năng lượng xanh.

Sau nhiều năm phát triển, Trung Quốc đã hình thành chuỗi công nghiệp điện mặt trời hoàn chỉnh và trưởng thành, khiến chi phí sản xuất điện mặt trời trên mỗi kWh giảm mạnh. Cứ 10 mô-đun quang điện trên thế giới thì có 8 mô-đun được “sản xuất tại Trung Quốc”. Theo số liệu do Hiệp hội Công nghiệp Quang điện Trung Quốc công bố, tính đến cuối năm 2025, tỷ trọng công suất sản xuất polysilicon, silicon wafer, tế bào quang điện và mô-đun của Trung Quốc trong tổng công suất toàn cầu lần lượt đạt 96%, 96,2%, 91,3% và 80,1%.

Khi mới bắt đầu phát triển, ngành điện mặt trời Trung Quốc phụ thuộc vào bên ngoài ở cả ba khâu: nguyên liệu, thị trường và thiết bị. Ngày nay, năng lực tự chủ và kiểm soát chuỗi công nghiệp đã được nâng cao đáng kể. Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Trina Solar Cao Kỷ Phàm cho biết: “Từ chỗ bị chi phối đến nắm quyền chủ động trong chuỗi công nghiệp, quá trình trưởng thành của ngành điện mặt trời cũng là hình ảnh thu nhỏ về hành trình ngành năng lượng mới của Trung Quốc từ đi sau, theo kịp đến vươn lên dẫn đầu”.

Giá trị môi trường của điện mặt trời không chỉ nằm ở việc sản xuất điện sạch, mà còn thể hiện ở phục hồi sinh thái. Từ đầu năm 2025 đến cuối tháng 4 năm nay, tại Nội Mông, Tân Cương, Thanh Hải, Cam Túc, Ninh Hạ, Cát Lâm và một số địa phương khác, công suất điện mặt trời lắp đặt mới đạt 8.758 kW, góp phần quản lý hơn 153.000 ha mẫu đất bị sa mạc hóa.

Điện mặt trời còn thực sự trở thành công cụ giúp người dân tăng thu nhập. Hiện nay, hơn 8,3 triệu hộ dân Trung Quốc đã trở thành chủ sở hữu các hệ thống điện mặt trời phân tán; điện mặt trời trên mái nhà, các trạm điện hỗ trợ giảm nghèo… đang biến điện mặt trời thành “ngân hàng ánh nắng”, giúp xây dựng nông thôn giàu mạnh và người dân tăng thu nhập.

Trong thời gian dài, điện than luôn giữ vị trí nguồn điện có công suất lắp đặt lớn nhất Trung Quốc, nhưng nay “ngôi vị số một” về công suất lắp đặt đã thuộc về điện mặt trời. Tuy nhiên, việc điện mặt trời “tiến lên” không có nghĩa là điện than “thoái lui”.

Các chuyên gia chỉ ra rằng, giữa phần tăng thêm công suất lắp đặt điện mặt trời và sản lượng điện thực tế có sự khác biệt đáng kể. Điện mặt trời chịu ảnh hưởng của chu kỳ ngày đêm và thời tiết, mang tính gián đoạn và biến động, nên số giờ sử dụng trong năm thấp hơn đáng kể so với điện than. Điện than vẫn là nguồn lực quan trọng bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm cung ứng điện, điều chỉnh phụ tải, ổn định lưới điện, cũng như ứng phó với thời tiết cực đoan và cao điểm sử dụng điện.

Quy mô công suất lắp đặt bước lên nấc thang mới đồng nghĩa với việc ngành điện mặt trời bước vào một giai đoạn phát triển mới. Theo “Quy hoạch phát triển năng lượng tái tạo lần thứ 15” của Trung Quốc, đến năm 2035, tổng công suất lắp đặt điện gió và điện mặt trời sẽ đạt hơn 6 lần so với năm 2020, phấn đấu đạt 3,6 tỷ kW.

“Bát Tiên!” gây sốt, những câu chuyện thần thoại Trung Quốc vươn ra thế giới

Vì sao Trung Quốc say mê “trồng trọt” trong không gian?