Chính sách Biển Đông của Việt Nam sau Đại hội Đảng XII

Đỗ Việt Cường hiện là nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật quốc tế tại Đại học Geneva (Thụy Sĩ), đồng thời là nghiên cứu viên cộng tác của CSIS. Ông cũng là chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế (SCIS) thuộc trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

Dưới đây là nội dung bài viết, được Thời Đại Online lược dịch:

Sau Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) lần thứ 12 được tổ chức vào ngày 21–28/1 vừa qua, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tái đắc cử vào vị trí lãnh đạo cao nhất của ĐCSVN.

Đại hội Đảng XII bế mạc thành công tốt đẹp vào cuối tháng 1/2016

Theo phát biểu của Phó Thủ tướng – Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Phạm Bình Minh tại Quốc hội, Việt Nam sẽ nỗ lực duy trì sự cân bằng đa cực trong quan hệ đối với các cường quốc trên thế giới, trong đó bao gồm cả Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Nga và Liên minh châu Âu (EU).

Trong bối cảnh hiện nay, chính sách của Việt Nam đối với tranh chấp Biển Đông vẫn sẽ thích hợp trong nhiều năm tới, đặc biệt là trên một số mặt chủ chốt sau đây:

Thứ nhất, Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định “chủ quyền không thể tranh cãi” của mình trên quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, cũng như quyền và lợi ích hợp pháp trong lãnh hải được thành lập dựa trên Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS).

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Truyền thông nhà nước liên tục tái khẳng định quan điểm này đối với 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, duy trì quan điểm rằng Việt Nam có đầy đủ bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lý để tuyên bố chủ quyền với 2 quần đảo nói trên.

Hồi tháng 6/2012, Quốc hội Việt Nam thông qua Luật biển, trong đó nhấn mạnh: các đảo nằm trong lãnh thổ của đất nước. Theo đó, Việt Nam liên tục bác bỏ tính hợp pháp của yêu sách chủ quyền mà Trung Quốc áp đặt lên các đảo và vùng biển lân cận, cũng như tuyên bố của Bắc Kinh về “chủ quyền lịch sử” của vùng lãnh thổ bên trong Đường 9 đoạn (Đường lưỡi bò).

Thứ hai, Việt Nam sẽ tiếp tục nghiêm túc tuân thủ và hỗ trợ thực hiện các quy định, thủ tục của UNCLOS, trong đó có việc giải quyết các tranh chấp liên quan bằng biện pháp hòa bình.

Có thể thấy rõ chính sách này trong phản ứng của Việt nam trước phán quyết của Tòa án Trọng tài thường trực quốc tế (PCA) ban hành ngày 31/10/2015, trong vụ Philippines kiện Trung Quốc về tuyên bố chủ quyền trên Biển Đông.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Hải Bình

Khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam – ông Lê Hải Bình nhấn mạnh: “Việt Nam mong rằng Tòa giải thích và áp dụng các quy định liên quan của Công ước (UNCLOS) trong vụ kiện để đưa ra phán quyết công bằng và khách quan”.

Trước đó 2 tuần, đại diện thường trực của Việt Nam tại Liên Hợp Quốc (LHQ) cũng phát biểu trước Ủy ban thứ 6 của Đại hội đồng LHQ (với chủ đề “Các quy tắc luật pháp ở cấp quốc gia và quốc tế”): Việt Nam quan tâm sâu sắc tới tranh chấp lãnh thổ và chủ quyền, đặc biệt là những nỗ lực đơn phương nhằm thay đổi các quy tắc, thay đổi hiện trạng khu vực tranh chấp ở Biển Đông, bất chấp luật pháp quốc tế, đặt ra mối đe dọa đối với hòa bình, an ninh và ổn định trong khu vực.

Việt Nam kêu gọi tất cả các bên liên quan tránh đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, và giải quyết tất cả các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước năm 1982 của LHQ về Luật Biển. Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC), cũng như sớm thống nhất một Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông." – đại diện Bộ Ngoại giao khẳng định.

Thứ ba, Việt Nam phản ứng linh hoạt trước việc tàu khu trục USS Curtis Wilbur của Mỹ tiến hành tuần tra trong phạm vi 12 hải lý quanh đảo Tri Tôn ở quần đảo Hoàng Sa hôm 30/1 vừa qua, mặc dù chính sách của Hà Nội đòi hỏi phải thông báo trước khi quá cảnh trong lãnh hải của mình. Có thể thấy, Việt Nam đánh giá hoạt động của Mỹ một cách tích cực.

Phiên làm việc của PCA ngày 7/7/2015 về vụ Philippines kiện Trung Quốc

Phát biểu sau vụ việc, ông Lê Hải Bình tuyên bố: “Một lần nữa, chúng tôi khẳng định chủ quyền không thể tranh cãi của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa cũng như quần đảo Trường Sa. Là quốc gia thành viên của Công ước LHQ về Luật Biển năm 1982, Việt Nam tôn trọng quyền đi qua vô hại trong lãnh hải được thực hiện phù hợp với các quy định có liên quan của luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước LHQ về Luật Biển năm 1982 (Điều 17)”.

“Việt Nam đề nghị tất cả các nước có đóng góp tích cực và thiết thực vào việc duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông, tôn trọng luật pháp quốc tế”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Hải Bình nêu rõ.

Điểm cuối cùng, nhưng không kém phần quan trọng, khi nhắc đến vụ Philippines khởi kiện chống lại Trung Quốc lên tòa án quốc tế, một số phán quyết của tòa sẽ có thể tác động trực tiếp đến các tuyên bố chủ quyền của Việt Nam ở Biển Đông.

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trên vùng biển tranh chấp, Việt Nam đã thể hiện vị thế của mình, yêu cầu tòa tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp, cũng như sử dụng các quyền can thiệp một cách hiệu quả nếu cần thiết. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, phán quyết của PCA cũng có thể gây áp lực ngược lại, khiến chính phủ Việt Nam phải xem xét lại một vài chính sách trên Biển Đông, để bảo vệ lợi ích và chủ quyền quốc gia, trong khi vẫn tuân thủ luật pháp quốc tế.

Hồng Anh