Hành trình hồi sinh di chỉ 185.000 năm tuổi Vạn Thọ Nham

Động Linh Phong tại di chỉ Vạn Thọ Nham. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Vạn Thọ Nham là quần thể di chỉ gồm nhiều điểm di tích như động Linh Phong, động Thuyền Phàm... Đây là di chỉ hang động thuộc giai đoạn đầu thời đại đồ đá cũ được phát hiện sớm nhất tại khu vực Hoa Đông tính đến nay. Phát hiện này đã đưa lịch sử hoạt động của người cổ đại ở Phúc Kiến lùi xa tới 185.000 năm trước. Tuy nhiên, hơn 20 năm trước, di tồn tiền sử quý giá này từng đối mặt với nguy cơ bị phá hủy.

Vạn Thọ Nham thuộc địa mạo karst, đá vôi trên núi là nguồn khoáng sản chất lượng cao, có thể được dùng làm chất trợ dung và chất kết tủa trong luyện thép. Từ những năm 1970 của thế kỷ trước, Nhà máy Gang thép Tam Minh đã bỏ khoản tiền lớn để mua quyền khai thác Vạn Thọ Nham và tiến hành khai thác liên tục trong suốt 20 năm.

Nghe tiếng nổ khai thác ngày càng dữ dội, người dân địa phương lo ngại Vạn Thọ Nham với lịch sử lâu đời có thể biến mất bất cứ lúc nào, nên đã viết thư kêu gọi, đề nghị bảo vệ khu di chỉ này.

Tháng 9/1999, ông Trần Tử Văn, nghiên cứu viên lĩnh vực văn vật - bảo tàng thuộc Bảo tàng tỉnh Phúc Kiến, đã đến Vạn Thọ Nham. Một nhiệm vụ quan trọng trong chuyến đi này là cùng các cán bộ khảo cổ địa phương đưa ra kết luận trong vòng một tháng: Vạn Thọ Nham có đáng được bảo tồn hay không?

Giữa những tiếng nổ mìn khai thác vang lên từ các sườn núi xung quanh, ông Trần Tử Văn dẫn đầu đoàn khảo cổ bắt tay vào công việc đầy khẩn trương.

Nền đất được lát bằng đá cuội. (Ảnh: CMG)

Ban đầu, công tác khai quật diễn ra không thuận lợi. Hai tuần trôi qua, đoàn khảo cổ vẫn chưa thu được kết quả nào. Cho đến khi đào xuống độ sâu 1,7 m so với mặt đất, dấu tích của nền đất được lát bằng đá cuội mới bắt đầu lộ ra. Ngoài ra, các nhà khảo cổ còn phát hiện răng của loài heo vòi khổng lồ đã tuyệt chủng cách đây 10.000 năm, cùng nhiều công cụ đá nhân tạo có niên đại còn xa xưa hơn.

Mặc dù công tác khai quật khảo cổ đã đạt được những tiến triển nhất định, hoạt động nổ mìn khai khoáng vẫn chưa dừng lại.

Sau khi tiến hành giám định các hiện vật đá được khai quật, cuối tháng 12/1999, Sở Văn hóa tỉnh Phúc Kiến đã trình Chính quyền tỉnh Phúc Kiến “Báo cáo khẩn cấp về tình hình liên quan đến việc bảo vệ di chỉ hang động thời Đồ đá cũ Vạn Thọ Nham ở Tam Minh”.

Ngày 1/1/2000, ông Tập Cận Bình ra chỉ thị quan trọng về bảo tồn di chỉ Vạn Thọ Nham. (Ảnh: Bảo tàng di chỉ Vạn Thọ Nham)

Ngày 1/1/2000, ngày đầu tiên của thế kỷ mới, ông Tập Cận Bình, khi đó là Quyền Tỉnh trưởng tỉnh Phúc Kiến, đã có ý kiến chỉ đạo đặc biệt đối với văn bản này: Nhà máy Gang thép Tam Minh “lập tức dừng nổ mìn”; Chính quyền thành phố Tam Minh cần “điều phối, hỗ trợ Nhà máy Gang thép Tam Minh sớm lựa chọn địa điểm khai thác mới ở nơi khác, bảo đảm hài hòa giữa bảo vệ văn vật và phát triển sản xuất”; Sở Văn hóa tỉnh cần “tiếp tục làm tốt công tác khai quật, khảo chứng và bảo vệ quần thể di chỉ, phấn đấu có những phát hiện quan trọng mới”; đồng thời “ngân sách tỉnh cấp 500.000 nhân dân tệ để phục vụ công tác khai quật khảo cổ và bảo vệ quần thể di chỉ”.

Văn bản chỉ đạo quan trọng này đã cứu di chỉ Vạn Thọ Nham khỏi nguy cơ bị phá hủy dưới những khối thuốc nổ.

Theo tính toán, với năng lực sản xuất của Nhà máy Gang thép Tam Minh vào thời điểm đó, chỉ riêng trữ lượng đá vôi trên bề mặt Vạn Thọ Nham đã đủ để nhà máy khai thác trong 100 năm. Một người từng nhiều lần vận động, kêu gọi bảo vệ di chỉ Vạn Thọ Nham xúc động chia sẻ: “Có thể từ bỏ lợi ích kinh tế trước mắt, kiên quyết ủng hộ việc bảo vệ di chỉ, nếu không có trí tuệ vượt trội và tầm nhìn chiến lược lâu dài thì khó có thể đưa ra quyết sách như vậy".

Từ đó, ranh giới bảo vệ được khoanh định, cơ quan quản lý bảo vệ được thành lập, các công trình bảo tồn văn vật được triển khai, công tác phục hồi môi trường được tiến hành. Vạn Thọ Nham dần trở lại với sự yên bình và được gìn giữ một cách cẩn trọng.

Sau hơn 20 năm được bảo vệ và phục hồi, Vạn Thọ Nham đã chuyển mình từ một khu mỏ bị khai thác nham nhở thành công viên di chỉ chuyên đề, nơi kết hợp trưng bày di tích, giáo dục khoa học, nghiên cứu học thuật và du lịch sinh thái.

Di sản văn hóa là chứng tích sống động cho lịch sử phát triển liên tục, bền bỉ của một dân tộc; đồng thời là nơi lưu giữ bản sắc, ký ức và niềm tự hào dân tộc. Bảo vệ tốt di sản văn hóa cũng chính là gìn giữ quá khứ, hiện tại và tương lai của quốc gia, dân tộc.

Từ thị trấn miền Tây Trung Quốc đến “nhà máy Token” của thế giới

Trung Quốc nỗ lực đóng góp vào sự tăng trưởng toàn cầu