Việt Nam và Mỹ tăng cường hợp tác công nghệ, khai thác tư liệu tìm kiếm hài cốt liệt sĩ

Tại cuộc đối thoại về di sản chiến tranh ở Đông Nam Á do Trung tâm Stimson và Nhóm Công tác về Di sản Chiến tranh tổ chức, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng đã chia sẻ với đại diện các cơ quan chính phủ, tổ chức phi chính phủ và giới chuyên gia Mỹ về những nỗ lực của Việt Nam trong khắc phục hậu quả chiến tranh, đồng thời đề nghị các đối tác quốc tế tiếp tục đồng hành trong những nhiệm vụ nhân đạo cấp thiết.

Đại sứ cho biết, nhiều năm qua, Việt Nam luôn hợp tác đầy đủ, thiện chí với Mỹ trong việc tìm kiếm thông tin về các quân nhân Mỹ mất tích và tiếp tục cam kết thực hiện nhiệm vụ nhân đạo này. Song song với đó, Việt Nam đang huy động nguồn lực trên phạm vi toàn quốc để đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thông qua chiến dịch được triển khai từ tháng 4/2026.

Đại sứ Việt Nam tại Mỹ Nguyễn Quốc Dũng (thứ hai từ trái sang) tại cuộc đối thoại về di sản chiến tranh ở Đông Nam Á do Trung tâm Stimson tổ chức tại Washington ngày 21/10. (Ảnh: TTXVN).

Khai thác 2-3 triệu trang tài liệu phục vụ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ

Theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, “Chiến dịch 500 ngày đêm” đặt mục tiêu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 bộ hài cốt liệt sĩ, đồng thời thúc đẩy xác định danh tính thông qua cơ sở dữ liệu ADN tập trung của thân nhân liệt sĩ và rà phá vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh tại các chiến trường trọng điểm.

Đến nay, chiến dịch đã rà phá hơn 18.000 ha đất ô nhiễm bom mìn, đạt trên 81% mục tiêu; tìm kiếm, quy tập hơn 3.600 bộ hài cốt liệt sĩ và thu thập hơn 122.000 mẫu sinh học phục vụ công tác xác định danh tính.

Một trong những hướng hợp tác quan trọng giữa Việt Nam và Mỹ là khai thác các tài liệu chiến tranh được lưu trữ tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Mỹ (NARA). Ước tính, khoảng 2-3 triệu trang tài liệu có khả năng chứa thông tin liên quan đến việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Việt Nam.

Những tài liệu này có thể cung cấp các manh mối quan trọng, bao gồm tọa độ được ghi trong báo cáo quân sự, vị trí chôn cất tạm thời, thông tin di chuyển của các đơn vị, bản đồ cũ và ảnh chụp từ trên không.

Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng cho biết, trong vài tuần tới, các chuyên gia Việt Nam sẽ phối hợp với các đồng nghiệp thuộc Đại học Texas Tech trở lại cơ sở của NARA tại College Park, bang Maryland, nhằm tiếp tục nghiên cứu, khai thác những hồ sơ có khả năng phục vụ công tác tìm kiếm.

Theo Đại sứ, sự tham gia của các trường đại học, cựu chiến binh, nhà sử học, chuyên gia lưu trữ và chuyên gia công nghệ có ý nghĩa quan trọng đối với nhiệm vụ này. Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ tìm kiếm, phân tích và đối chiếu thông tin trong hàng triệu trang tài liệu, song không thể thay thế ký ức của con người.

Việc kết hợp hồ sơ chiến trường, tư liệu lịch sử truyền miệng của Việt Nam với hồ sơ thời chiến của Mỹ, phương pháp nhân chủng học pháp y và công nghệ ADN tiên tiến được xem là hướng đi cần thiết để nâng cao hiệu quả tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Đại sứ cũng nhấn mạnh tính cấp bách của nhiệm vụ khi nhiều chiến trường trước đây đã trở thành khu dân cư, đường sá, trang trại và khu công nghiệp, khiến dấu tích thực địa dần biến mất. Trong khi đó, các cựu chiến binh và nhân chứng lịch sử ngày càng cao tuổi, làm thu hẹp cơ hội thu thập thông tin trực tiếp.

Mở rộng hợp tác khoa học, công nghệ trong khắc phục hậu quả chiến tranh

Trước đó, ngày 19/10, tại cuộc gặp giảng viên và sinh viên Khoa Quan hệ Quốc tế, Đại học Georgia ở Washington, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng đã trao đổi về mục tiêu, ý nghĩa của “Chiến dịch 500 ngày đêm” và các hoạt động hợp tác với đối tác Mỹ trong quá trình triển khai.

Đại học Georgia là một trong những đối tác tích cực trong hợp tác đào tạo vận hành công nghệ viễn thám nhằm tìm kiếm các phần mộ chưa có dấu vết; nghiên cứu, phân tích ADN môi trường để phát hiện những phần mộ chưa xác định; phát triển phương pháp lấy mẫu tại thực địa và xử lý các trường hợp hài cốt bị trộn lẫn.

Hai bên cũng thúc đẩy việc thành lập “Nhóm Nghiên cứu và Làm việc Chung” cho phòng thí nghiệm ADN tại Hà Nội, qua đó tăng cường phối hợp chuyên môn trong lĩnh vực xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng cho biết, Việt Nam đang hợp tác chặt chẽ với các đối tác Mỹ để tiếp cận, khai thác nguồn tư liệu lưu trữ tại NARA, trong đó có những thông tin liên quan đến các khu mộ tập thể.

Bên cạnh công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, hợp tác Việt Nam - Mỹ trong khắc phục hậu quả chiến tranh tiếp tục được triển khai trên nhiều lĩnh vực.

Theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, hai nước đã ký kết các thỏa thuận hợp tác mới, trong đó phía Mỹ sẽ bổ sung khoảng 130 triệu USD cho dự án xử lý dioxin tại sân bay Biên Hòa, nâng tổng viện trợ không hoàn lại lên khoảng 430 triệu USD.

Một thỏa thuận khác dành khoảng 91 triệu USD để hỗ trợ cải thiện chất lượng cuộc sống của người khuyết tật tại các địa phương ưu tiên, trước mắt triển khai tại Cà Mau và Quảng Ngãi.

Nhìn lại quá trình hợp tác song phương, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng khẳng định, khắc phục hậu quả chiến tranh giữ vai trò quan trọng trong tiến trình chuyển đổi quan hệ Việt Nam - Mỹ, từ hai quốc gia từng là đối thủ trở thành Đối tác Chiến lược Toàn diện.

Theo Đại sứ, ý nghĩa sâu sắc của những nỗ lực này không chỉ nằm ở các chương trình hay nguồn lực hợp tác, mà còn được thể hiện qua việc trẻ em có thể đến trường an toàn, người khuyết tật có cuộc sống độc lập hơn và những gia đình sau nhiều thập kỷ chờ đợi có cơ hội đón người thân trở về.

Sự hợp tác trong chia sẻ dữ liệu hành quân, cung cấp công nghệ giám định ADN và hỗ trợ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Việt Nam vừa thể hiện trách nhiệm, vừa mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc, cho thấy hai nước có thể cùng nhau vượt qua những di sản của lịch sử trên cơ sở tôn trọng và đồng cảm.

Tăng cường vai trò các tổ chức hữu nghị trong hợp tác thương mại - đầu tư giữa Việt Nam và Myanmar Đây là một trong những khuyến nghị của các chuyên gia kinh tế thuộc Viện Nghiên cứu Đầu tư quốc tế (ISC) nhằm nâng cao hiệu đầu tư của Việt Nam sang Myanmar.

Đối thoại kỷ niệm 30 năm bình thường hóa quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ Học giả Mỹ đồng quan điểm với Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng rằng quan hệ Việt-Mỹ là hình mẫu lý tưởng của hòa giải và hợp tác, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đang có những điểm nóng xung đột như hiện nay.